Hristiyanlık

Teslisin Hakikati

Özgün başlık: The Reality of the Trinity

Kaim Eba Sadık'ın (minhusselam) öğretilerine göre Kutsal Teslis nedir ve ardındaki hakikat nedir?

2.826 kelime · 14 dk okuma33 alıntıİsa · Allah · Kutsal Kitap · Hristiyanlık

Metin Türkçe okunuyor

Kütüphanem

Kutsal metinlere göre İsa kimdi?

Bu, eleştirel bir gözle sorulması gereken bir sorudur. Kutsal metinlere baktığımızda, İsa Mesih'in kim olduğuna dair tarafsız bir tablo görebiliriz.

İsa, Yahudilerin Mesih'iydi

Önce İsa'nın, görevine başlamadan önce kim olduğunu ele alalım. İsa bir Yahudiydi. Kutsal Kitap, onun ahit halkının soyundan geldiğini açıkça belirtir:

“…Davut oğlu, İbrahim oğlu”

Kutsal Kitap, Matta Kitabı, Bölüm 1, Ayet 1

İsa, Yahudi kutsal metinlerinde hakkında yazılmış ve kehanette bulunulmuş olan Mesih'ti. Bu, onun uzun zamandır beklenen Mesih olduğunu nasıl ilan ettiğine dair kıssadan açıkça anlaşılmaktadır.

İsa, Ruh'un gücüyle Celile'ye döndü ve onun hakkındaki haber bütün çevreye yayıldı. Onların havralarında öğretiyordu ve herkes onu övüyordu.

Büyüdüğü yer olan Nasıra'ya gitti ve âdeti olduğu üzere Şabat günü havraya girdi. Okumak için ayağa kalktı ve kendisine peygamber Yeşaya'nın tomarı verildi. Tomarı açınca şöyle yazılmış olan yeri buldu:

“Rab'bin Ruhu üzerimdedir, çünkü O beni yoksullara müjdeyi duyurmak için meshetti. Beni tutsaklara özgürlüğü, körlere gözlerinin açılacağını ilan etmeye, ezilenleri özgürlüğe kavuşturmaya, Rab'bin lütuf yılını ilan etmeye gönderdi.”

Sonra tomarı dürdü, görevliye geri verdi ve oturdu. Havradaki herkesin gözleri ona dikilmişti. Onlara şöyle demeye başladı: “Bugün bu yazı, sizin işitmenizde yerine gelmiştir.”

Kutsal Kitap, Luka Kitabı, Bölüm 4, Ayetler 14-21

İsa'nın, Yahudi kutsal metinlerinde kehanette bulunulan Mesih olduğunu iddia ettiği açıktır. 2.000 yıl ileri gidin; Hristiyanlık, Mesih olan İsa'nın Tanrı olduğunu iddia eder.

Ancak sormamız gerekir: Yahudiler ne düşünüyordu?

Yahudiler Mesih'i Tanrı olarak mı anlıyordu? Tanrı'yı mı bekliyorlardı? Yoksa bir peygamberi mi? Ya da bir dünya kurtarıcısı figürünü mü? Mesih'in nasıl bir tabiata sahip olması bekleniyordu?

Yahudi kehanetleri Mesih hakkında ne diyordu?

Mesih hakkında açıkça konuşan yalnızca birkaç pasaj vardır. Yahudi eskatolojisinde o bir kral, kurtarıcı ve özgürleştirici figür olarak tasvir edilir.

“Mesih” terimi, “meshedilmiş” anlamına gelen İbranice “Maşiah” kelimesinden gelir. Meshedilmiş olan, bedenen Peygamber Davut ve Peygamber Süleyman'ın (aleyhimusselam) soyundan gelen insan bir önder olacaktır. Onun yalnızca tek bir gelecekteki gelişinde önceden belirlenmiş işleri gerçekleştireceği düşünülür; bunlar arasında İsrail kabilelerinin birleştirilmesi, Yahudilerin bir araya toplanması, Kudüs'teki mabedin yeniden inşası ve belki de en önemlisi, Mesih çağının başlatılması vardır.

Mesih'in Yahudi halkının kurtarıcısı olması bekleniyordu:

“İşte Davut için doğru bir Filiz çıkaracağım günler geliyor” diyor Rab, “bilgelikle hüküm sürecek ve ülkede adil ve doğru olanı yapacak bir Kral.

Kutsal Kitap, Yeremya Kitabı, Bölüm 23, Ayet 5

Mesih'in Tanrı'nın kendisi değil, Tanrı'nın bir kulu olması bekleniyordu:

“İşte destek olduğum kulum, kendisinden hoşnut olduğum seçilmişim; Ruhumu onun üzerine koyacağım ve o uluslara adaleti getirecek.”

Kutsal Kitap, Yeşaya Kitabı, Bölüm 42, Ayet 1

Mesih'in Tanrı'nın Ruhu ile desteklenmesi bekleniyordu:

“RAB'bin Ruhu onun üzerinde duracak; bilgelik ve anlayış Ruhu, öğüt ve kudret Ruhu, bilgi ve RAB korkusu Ruhu; ve o RAB korkusundan haz duyacak. Gözleriyle gördüğüne göre hüküm vermeyecek, kulaklarıyla duyduğuna göre karar vermeyecek.”

Kutsal Kitap, Yeşaya Kitabı, Bölüm 11, Ayetler 2-3

İşte bulduğumuz budur. Benzer ayetler Mesih'in niteliklerini tasvir eder. O bir hükümdar olacak, adil olacak ve Tanrı'nın bir kulu olacak, Tanrı tarafından desteklenecektir. Ancak bulamadığımız şey, Mesih'in insan suretinde Tanrı olacağına dair bir işarettir.

Eğer bugünkü haliyle Hristiyanlık, İbranice Kutsal Kitap'ın amaçlanan sonucu idiyse, neden Tanrı'nın insan olmasından hiç söz edilmemektedir?

Hatta kutsal metinler, Tanrı'nın insan olamayacağını açıkça belirtir:

“Tanrı insan değildir ki yalan söylesin, insanoğlu değildir ki fikrini değiştirsin. O söyler de yapmaz mı? Vaat eder de yerine getirmez mi?”

Kutsal Kitap, Çölde Sayım Kitabı, Bölüm 23, Ayet 19

Bazıları aşağıdaki ayetin Mesih'i Tanrı ile eşit tuttuğunu öne sürer:

“Onun günlerinde Yahuda kurtulacak ve İsrail güvenlik içinde yaşayacak; ve O'na verilecek ad şudur: ‘RAB bizim doğruluğumuzdur.’”

Kutsal Kitap, Yeremya Kitabı, Bölüm 23, Ayet 6

“RAB bizim doğruluğumuzdur”, İbranice “YHWH Tsidkenu” teriminin çevirisidir. Ancak buna “Teofori” ya da teoforik yöntem denir.

“Böylece Gidyon orada Rab'be bir sunak yaptı ve ona Rab Esenliktir adını verdi.”

Kutsal Kitap, Hâkimler Kitabı, Bölüm 6, Ayet 24

“Orada bir sunak kurdu ve ona El Elohe İsrail (İsrail'in Tanrısı) adını verdi.”

Kutsal Kitap, Yaratılış Kitabı, Bölüm 33, Ayet 20

Ve Yeremya 33. bölüme göre Kudüs şehrine “Rab bizim Doğruluğumuzdur”: denilecektir.

“O günlerde Yahuda kurtulacak ve Kudüs güvenlik içinde yaşayacak; ve ona verilecek ad şudur: RAB bizim doğruluğumuzdur.”

Kutsal Kitap, Yeremya Kitabı, Bölüm 33, Ayet 16

Bu terimin Tanrı olmayan şeyler için kullanıldığı açıktır; dolayısıyla bu bir delil olarak öne sürülemez. Mesih'in Tanrı olacağı hiçbir yerde söylenmez. İşte bu yüzden bugün pek çok Yahudi mezhebi, beden almış bir Tanrı beklememektedir. Onlar bir kurtarıcı figür, gelecek olan daha çok bir insana benzeyen bir figür beklemektedir.

İsa kendisine hiç Tanrı dedi mi?

Hayır. Hatta rolünün Tanrı'dan gelen bir Elçi rolü olduğunu çok açık bir şekilde ortaya koydu.

İsa tektanrıcılığı öğretti; yani insanları yalnızca Tanrı'ya ibadet etmeye çağırdı.

Yöneticilerden biri ona, “İyi öğretmenim, sonsuz yaşamı miras almak için ne yapmalıyım?” diye sordu. İsa, “Bana neden iyi diyorsun?” diye cevap verdi. “Tanrı'dan başka iyi olan yoktur.”

Kutsal Kitap, Luka Kitabı, Bölüm 18, Ayetler 18-19

“İsa onlara cevap verip dedi: Benim öğretim benim değildir, beni gönderenindir.”

Kutsal Kitap, Yuhanna Kitabı, Bölüm 7, Ayet 16

“‘Gidiyorum ve size geri geleceğim’ dediğimi duydunuz. Eğer beni sevseydiniz, Baba'ya gittiğim için sevinirdiniz; çünkü Baba benden büyüktür.”

Kutsal Kitap, Yuhanna Kitabı, Bölüm 14, Ayet 28

İsa, Musa'nın ilk emrini teyit ederek insanları tek gerçek Tanrı'ya ibadet etmeye çağırdı.

Yasa öğretmenlerinden biri gelip onların tartıştığını duydu. İsa'nın onlara iyi bir cevap verdiğini görünce ona, “Bütün emirler arasında en önemlisi hangisidir?” diye sordu.

İsa şöyle cevap verdi: “En önemlisi şudur: ‘Dinle, ey İsrail: Tanrımız Rab tek Rab'dir. Tanrın Rab'bi bütün yüreğinle, bütün canınla, bütün aklınla ve bütün gücünle seveceksin.’ İkincisi şudur: ‘Komşunu kendin gibi seveceksin.’ Bunlardan daha büyük bir emir yoktur.”

Adam, “İyi söyledin öğretmenim” diye karşılık verdi. “Tanrı'nın bir olduğunu ve O'ndan başkasının olmadığını söylemekte haklısın. O'nu bütün yürekle, bütün anlayışla ve bütün güçle sevmek ve komşuyu kendin gibi sevmek, bütün yakmalık sunulardan ve kurbanlardan daha önemlidir.”

İsa onun akıllıca cevap verdiğini görünce ona, “Sen Tanrı'nın egemenliğinden uzak değilsin” dedi. O andan sonra kimse ona daha fazla soru sormaya cesaret edemedi.

Kutsal Kitap, Markos Kitabı, Bölüm 12, Ayetler 28-34

İsa Tanrı'ya dua etti ve Tanrı'dan bir şeyler istedi. İsa'nın sözlerine baktığımızda, O'nun mutlak Tanrı olmadığı, aksine Tanrı'nın bir kelimesi, Tanrı tarafından gönderilmiş bir Elçi olduğu açıktır.

İsa'nın zamanındaki insanlar onun Tanrı olduğunu düşünüyor muydu?

Kutsal Kitap'a baktığımızda, insanların İsa'yı kutsal bir adam ve Tanrı'nın bir Peygamberi olarak gördüğü açıktır.

“Nasıralı İsa hakkında” diye cevap verdiler. “O, Tanrı'nın ve bütün halkın önünde sözde ve eylemde güçlü bir peygamberdi.”

Kutsal Kitap, Luka Kitabı, Bölüm 24, Ayet 19

İsa, Filipus Sezariyesi bölgesine geldiğinde öğrencilerine, “İnsanlar İnsanoğlu'nun kim olduğunu söylüyor?” diye sordu.

Onlar, “Kimisi Vaftizci Yahya diyor; kimisi İlyas; kimisi de Yeremya ya da peygamberlerden biri” diye cevap verdiler.

“Peki ya siz?” diye sordu. “Siz benim kim olduğumu söylüyorsunuz?” Simun Petrus, “Sen Mesih'sin, yaşayan Tanrı'nın Oğlu” diye cevap verdi.

Kutsal Kitap, Matta Kitabı, Bölüm 16, Ayetler 13-16

Simun Petrus'un sözünden, bazı inananların İsa'yı “Tanrı'nın Oğlu” olarak gördüğü sonucunu çıkarabiliriz; ama bu tam olarak ne anlama gelir?

Kutsal Kitap'ta “Tanrı'nın Oğlu” ne anlama gelir?

Yaygın yorum, “Tanrı'nın Oğlu” ifadesinin İsa'nın ilahlığını ima ettiği yönündedir. Ancak Kutsal Kitap'ta “Tanrı'nın Oğlu” unvanı yalnızca İsa'ya özgü değildir. İsa “Tanrı'nın Oğlu” olarak adlandırılsa da bu terimin insanlara ve meleklere de uygulandığını görürüz. “Tanrı'nın oğlu” terimi ilk insan Adem'e, meleklere, İsrail'e, barışı sağlayanlara ve Hristiyanlara uygulanır.

Adem Tanrı'nın Bir Oğluydu

İlk insan Adem, Tanrı'nın oğlu olarak adlandırıldı.

“Enoş oğlu, Şit oğlu, Adem oğlu, Tanrı oğlu.”

Kutsal Kitap, Luka Kitabı, Bölüm 3, Ayet 38

İsrail Tanrı'nın Oğluydu

Eski Ahit, İsrail ulusunun Tanrı'nın oğlu olduğunu söyler.

“İsrail çocukken onu sevdim ve oğlumu Mısır'dan çağırdım.”

Kutsal Kitap, Hoşea Kitabı, Bölüm 11, Ayet 1

Melekler Tanrı'nın Oğullarıdır

Meleklere “Tanrı'nın oğulları” denir.

“Yine bir gün Tanrı'nın oğulları Rab'bin önüne çıkmak için geldiler; Şeytan da Rab'bin önüne çıkmak için onların arasına geldi.”

Kutsal Kitap, Eyüp Kitabı, Bölüm 2, Ayet 1

Barışı Sağlayanlar Tanrı'nın Oğullarıdır

Barışı sağlayanlara “Tanrı'nın oğulları” denir.

“Ne mutlu barışı sağlayanlara! Çünkü onlara Tanrı oğulları denecek.”

Kutsal Kitap, Matta Kitabı, Bölüm 5, Ayet 9

Hristiyanlara Tanrı'nın Oğulları Denir

“Tanrı'nın oğulları” nitelemesi Hristiyanlar için de kullanılır.

“Çünkü artık ölemezler bile; zira meleklere benzerler ve diriliş oğulları olarak Tanrı'nın oğullarıdırlar.”

Kutsal Kitap, Luka Kitabı, Bölüm 20, Ayet 36

“Tanrı'nın Oğlu” ve “RAB'bin Oğlu” terimleri Eski Ahit'in birçok pasajında da bulunur.

İsa Kutsal Kitap'ta kendisinden nasıl söz etti?

İsa, beden almış Tanrı değil, Mesih ve Tanrı'nın halifesi olduğunu belirtti. Tanrı tarafından gönderildiğini açıkça ortaya koyar.

“Sizi kabul eden beni kabul eder, beni kabul eden de beni göndereni kabul eder. Bir peygamberi peygamber olduğu için kabul eden, peygamber ödülünü alacaktır; doğru bir kişiyi doğru olduğu için kabul eden, doğru kişinin ödülünü alacaktır. Ve kim bir öğrenci adına bu küçüklerden birine bir bardak soğuk su bile içirirse, size doğrusunu söyleyeyim, ödülünü kaybetmeyecektir.”

Kutsal Kitap, Matta Kitabı, Bölüm 10, Ayetler 40-42

Herkes onu övüyor ve ağzından çıkan lütufkâr sözlere hayret ediyordu. “Bu, Yusuf'un oğlu değil mi?” diye soruyorlardı.

İsa onlara şöyle dedi: “Kuşkusuz bana şu atasözünü söyleyeceksiniz: ‘Hekim, kendini iyileştir!’ Ve bana, ‘Kefarnahum'da yaptığını duyduğumuz şeyleri burada, kendi memleketinde de yap’ diyeceksiniz.”

“Size doğrusunu söyleyeyim” diye devam etti, “hiçbir peygamber kendi memleketinde kabul görmez.”

Kutsal Kitap, Luka Kitabı, Bölüm 4, Ayetler 22-24

İsa saati bilmez, yalnızca Tanrı bilir:

“Ama o günü ya da saati kimse bilmez; ne gökteki melekler ne de Oğul, yalnızca Baba bilir.”

Kutsal Kitap, Markos Kitabı, Bölüm 13, Ayet 22

Öyleyse İsa (aleyhisselam) kendisini hiçbir zaman Tanrı olarak tanıtmadıysa, şu soruyu sormak gerekir: İsa nasıl Tanrı olarak tanınır hale geldi?

Pek çok Hristiyan mezhebi teslis doktrinini öğretir. Encyclopædia Britannica, teslisi Hristiyanların şu inancı olarak tanımlar: “Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'un tek bir Uluhiyet içinde üç şahıs olarak birliği.”

Ancak şunu belirtmek önemlidir: Kutsal Kitap'ta Tanrı hiçbir zaman bir teslisin parçası olarak tasvir edilmez. Hatta Kutsal Kitap'ta Tanrı her zaman tekil bir varlık olarak tasvir edilir.

Şu Kutsal Kitap pasajlarına dikkat edin:

“Dinle, ey İsrail: Tanrımız Rab tek Rab'dir.

Kutsal Kitap, Yasa'nın Tekrarı Kitabı, Bölüm 6, Ayet 4

“Bilsinler ki, adı RAB olan sen, yalnız sen bütün yeryüzü üzerinde Yüce'sin.”

Kutsal Kitap, Mezmurlar Kitabı, Bölüm 83, Ayet 18

“Ne var ki bir aracı, birden fazla tarafı gerektirir; oysa Tanrı birdir.”

Kutsal Kitap, Galatyalılar Kitabı, Bölüm 3, Ayet 20

İsa'nın kendisi bile yalnızca Tanrı'ya ibadet edilmesini emretti.

İsa şöyle cevap verdi: “Şöyle yazılmıştır: ‘Tanrın Rab'be tap ve yalnız O'na kulluk et.’”

Kutsal Kitap, Luka Kitabı, Bölüm 4, Ayet 8

Kutsal Kitap'ta Tanrı'nın tekil bir varlık olarak tasvir edildiği göz önünde bulundurulduğunda, Hristiyan mezheplerinin çoğunluğunun neden Tanrı'nın bir teslisin parçası olduğunu öğrettiğini incelemek önemlidir.

Teslis Doktrininin Kökeni Nedir?

Martin Luther'in Teslis hakkında ne dediğine bakalım.

Martin Luther'in Vaazları, John Lenker, editör, Cilt 3, 1988, s. 406 “PENTİKOST SALISI”

1. Bugün Kutsal Teslis bayramını kutluyoruz; onu boş yere kutlamamak için kısaca ondan söz etmemiz gerekir. “Teslis” adının Kutsal Yazılar'ın hiçbir yerinde bulunmadığı, aksine insan tarafından tasarlanıp icat edildiği gerçekten doğrudur. Bu nedenle kulağa biraz soğuk gelir ve “Teslis”ten ziyade “Tanrı”dan söz etsek daha iyi olur.

2. Bu kelime, Tanrı'da üç şahıs bulunduğunu ifade eder. Bu, dünyanın anlayamayacağı semavi bir sırdır. Size sık sık şunu söyledim: Bu da, diğer her iman esası gibi, akla ya da karşılaştırmalara dayandırılmamalı, Kutsal Yazılar'dan pasajlar aracılığıyla anlaşılmalı ve temellendirilmelidir; çünkü yalnızca Tanrı mükemmel bilgiye sahiptir ve kendisi hakkında nasıl konuşacağını bilir.

3. Büyük üniversiteler, Kutsal Teslis'i açıklamak için çok çeşitli ayrımlar, hayaller ve kurgular icat etmiş ve kendilerini gülünç duruma düşürmüştür. Bu nedenle Mesih'in ilahlığını belirlemek ve temellendirmek için yalnızca Kutsal Yazılar'dan pasajlar aktaracağız. İlk olarak, pek çok delil metni bulduğumuz Yeni Ahit'ten alıntı yapıyoruz; örneğin Yuhanna 1, 1-3: “Başlangıçta Söz vardı ve Söz Tanrı'ydı. O, başlangıçta Tanrı ile birlikteydi. Her şey onun aracılığıyla yaratıldı; ve yaratılmış olan hiçbir şey onsuz yaratılmadı.” Eğer o yaratılmamışsa, aksine kendisi Yaratıcı ise, o halde gerçekten Tanrı olmalıdır. Yuhanna ardından şunu da söyler: “Ve Söz beden oldu.”

Kaynak

Teslis doktrininin nasıl ortaya çıktığını anlamak için Hristiyan inancının tarihini eleştirel bir gözle incelemeliyiz.

İsa'dan sonraki ilk yüzyıllarda Hristiyanlar Romalılar tarafından zulme uğradı. Resmî bir Kutsal Kitap yoktu. Hatta ilk Hristiyanların inançları oldukça çeşitliydi.

4. yüzyıla gelindiğinde, Hristiyanlığın katlanarak büyüdüğünü ve yayıldığını görürüz. Hristiyanlar bir zamanlar Romalılar tarafından zulme uğramışlardı ama artık güç kazanıyorlardı. Roma İmparatoru Konstantin, kendisi bir pagan olmasına rağmen Hristiyanları kendi liderliği altına almak istediğine karar verdi.

Konstantin Hristiyanlığı Roma'nın devlet dini yaptı. Ancak bir sorunu vardı: Hristiyanlık tanımlanmamıştı.

4. yüzyıldaki Hristiyanlığın İsa'nın kim olduğuna dair birleşik bir görüşü yoktu.

2. ve 3. yüzyılda pek çok kişi şunu soruyordu: İsa tam olarak kimdi? Bazıları onun Tanrı olduğunu, bazıları ise Tanrı'nın yaratığı olduğunu düşünüyordu. Tanrı kavramının bugün taşıdığı anlam, o zamankinden farklıdır.

Greko-Romen Zihniyet – Tanrı ve Tanrılar:

Roma İmparatorluğu, Helenistik din, felsefe ve kültürden yoğun biçimde etkilenmişti. Çok tanrılı din: Zeus ve alt tanrılar. Henoteist paganlar: yani büyük bir Tanrı ve daha küçük alt tanrılar vardır. Hükümdarların kendilerine bile sıklıkla tanrı olarak tapılırdı. İsa “Tanrı'nın oğlu” olarak adlandırıldı. Bir Romalı bunu nasıl yorumlardı? Yahudi olmayanlar, “Tanrı'nın oğlu” hakkındaki Hristiyan vaazını doğal olarak onun bir başkasından doğduğu şeklinde anlamış olmalıdır. Alt tanrılara “tanrının oğlu” denirdi. Octavius ve Vespasianus gibi imparatorlara “Tanrı'nın oğlu” denirdi. Yahudi olmayanların olayları kendi kültürlerinin merceğinden nasıl yorumladığına bakın: Pavlus ve Barnabas'ı tanrı sandılar.

Aryus Tartışması

Tartışma, İskenderiyeli bir rahip olan Aryus'un, Tanrı'nın aksine Mesih'in doğduğu ve bir başlangıcı olduğu gerekçesiyle Mesih'in tam ilahlığını sorgulamasıyla başladı. Akademik bir teolojik tartışma olarak başlayan şey, imparatorluk genelindeki Hristiyan cemaatlerine yayılarak erken dönem Hristiyan kilisesinde bir bölünme tehdidi oluşturdu. İddiaya göre 312 yılında Hristiyanlığa geçen Roma İmparatoru I. Konstantin, krizi çözmek için imparatorluğunun dört bir yanından piskoposları çağırdı ve Mesih ile Tanrı arasındaki belirsizlikleri giderecek yeni bir amentünün kabul edilmesini teşvik etti.

İznik Konsili

Piskoposların anlaşmazlıklarını çözmeleri ve birlik içinde ayrılmaları bekleniyordu.

Tarihçilere göre 1800 piskopos davet edildi ve yaklaşık 300'ü geldi. Konsil 325 yazında toplandı.

Bu konsilde çözülmesi gereken ana mesele şuydu: İsa Tanrı mı? Yoksa Tanrı'nın yaratığı mı?

Tartıştıkları bir diğer konu da Paskalya idi; çünkü İnciller gün konusunda birbiriyle çelişiyordu.

Aryus'un kendisi de konsile katıldı; piskoposu İskender de katıldı. Ayrıca Kayserili Eusebius, İzmitli Eusebius ve Teslisçi görüşün savunucusu olacak genç diyakoz Atanasius da oradaydı.

Konsile bizzat imparator başkanlık etti; tartışmaların bazılarına katıldı ve hatta onlara yön verdi, dolayısıyla siyasi etkisi son derece belirgindi.

Aryus, Oğul'un bir başlangıcı olduğunu savundu: yalnızca Oğul doğrudan Tanrı tarafından yaratılmış ve O'ndan doğmuştu. O'nun var olmadığı bir zaman vardı. Ayrıca Kutsal Ruh'un Tanrı'nın yaratığı olduğunu savundu. O, kendi özgür iradesine sahipti.

Aryus, İsa'nın mutlak Tanrı olmadığını savunmak için Kutsal Yazılar'ı kullandı. I. İskender (İskenderiye Papası) ise Mesih'in Tanrı olduğunu savundu. Aryus mahkûm edildi. 19 Haziran 325'te Aryus ve iki destekçisi İllirya'ya (bugünkü Balkanlar) sürgün edildi. Aryus'un kitapları yakıldı ve İmparator Konstantin şu fermanı çıkardı:

“İşbu vesileyle kamuya bir emir veriyorum: Aryus tarafından yazılmış bir eseri saklayıp hemen ortaya çıkarmadığı ve ateşle yok etmediği tespit edilen kişinin cezası ölüm olacaktır.”

İmparator Konstantin'in Aryuslara Karşı Fermanı

Konstantin'in etkisi:

Konstantin bir seyirci değildi, tartışmaya o yön veriyordu. Konstantin oylamada Aryus'un destekçilerini sindirdi. Korku, insanların ilk tutumlarından geri adım atmasına neden oldu. Konstantin kendisine karşı çıkan herkesi, hatta kuzenlerini ve yakınlarını bile ezdi.

Konstantin'i, kendisiyle aynı görüşte olan ve ona karşı çıkan herkese özgürlük tanıyan biri olarak tasvir ederler. Ama kendisine karşı çıkanları sürgün etme ve öldürme emrine bakın.

Bu konsili toplamanın amacı, Aryus'u yok etmek ve İsa'nın Tanrı olduğu yönündeki pagan inancı yaymaktı.

Kıpti Ortodoks Kilisesi'nin merhum Papası III. Şenuda şöyle dedi:

Aryus, Mesih'in İlahlığını inkâr ederdi ve onun özde Baba'dan daha aşağı olduğunu ve yaratılmış olduğunu düşünürdü. Ve Aryusçu kökler bugün hâlâ mevcuttur. MS 325'te İznik Ekümenik Konsili tarafından mahkûm edildikten sonra bile Aryus ve [ondan] sonra gelen takipçileri (Aryuscular), Kutsal Kilise için bir sıkıntı/yorgunluk, ayrılık ve şüphe sebebi olmaya devam etti.

Mesih'in Tabiatı

Şenuda'nın sözü, İsa'nın yaratılmış olduğu yönündeki Aryusçu görüşü hâlâ öğreten Yehova'nın Şahitleri'ne atıfta bulunmaktadır.

Hatta İznik Konsili'nde bulunanların yarısı başlangıçta Aryus'u destekliyordu ya da tarafsızdı. Rahipler bugün bile kitaplarında bu gerçeği kabul etmektedir.

“…Görgü tanığı ve konsilin üyelerinden biri olan Aziz Atanasius'un bir konuşmasında belirttiği gibi, başlangıçta on altı piskopos Aryus'u, yirmi iki piskopos Papa İskender'i destekliyordu ve geri kalanlar tarafsız bir tutum içindeydi. Konsilin sonunda ise yalnızca iki piskopos Aryus'u desteklemeye devam etti; bunlar, kendilerine bağlı rahiplerle birlikte Konsilin amentüsünü imzalamayı/ona katılmayı reddeden Secundus ve Theonas'tı.”

Hristiyan Ekümenik Konsilleri – Ekümenik Konsiller ve Sapkınlıklar – Merhum Kıpti Ortodoks piskoposu Piskopos Bişoy

İznik Konsili neden İsa'nın Tanrı olduğuna hükmetti?

Şu soruyu sormak gerekir: Motivasyon neydi?

İmparator Konstantin, kendilerini Horus'un halefi yapan Firavunlara benzer şekilde mutlak itaat istiyordu. Kilisenin kontrolünü elinde tutmak, İmparatorun böyle bir güç elde etmesini sağlayacaktı; çünkü dinî hukuka karar veren kilise olacaktı. Ve imparator Tanrı'nın sözcüsünü elinde tutmuş olacaktı. Kim ona itaatsizlik edebilirdi ki?

Teslis

“Teslis” kelimesi Kutsal Kitap'ta hiç geçmez; o halde bu kavram nereden geldi?

Teslis kadim bir kavramdır. Hinduizm'deki Trimurti'yi, yani tanrılar üçlüsünü düşünün: Brahma, Şiva ve Vişnu. Eski Mısırlıların Osiris, İsis ve Horus'u vardı. Greko-Romen kültüründe yarı tanrı yarı ölümlü olan yarı tanrılar vardı; bu da bir teslisti (baba, anne ve çocuk). Hatta Greko-Romen dinleri, insanlarla birleşip tanrı-insanlar dünyaya getiren tanrıların hikâyeleriyle doluydu. Tanrı'nın insan olarak beden alabileceği ya da Tanrı'nın oğullarının bulunduğu inancı, bu kültürde yaygın ve popüler inançlardı.

Herkül gibi yarı tanrıların hikâyelerini düşünün. Zeus'un, insan bir kadın olan Alkmene'ye kocası kılığında geldiği ve Alkmene'nin bir “tanrı-insan” olan Herkül'ü doğurduğu söylenir. Başka bir hikâyede Zeus, insan bir kadın olan Danae'yi altın yağmuru şeklinde ziyaret etti ve bir “tanrı-insan” olan Perseus'un babası oldu.

Bu tür hikâyeler, Tanrı'nın bir insan olarak doğduğuna dair Teslisçi inançlarla çarpıcı bir benzerlik taşır.

Kilise Babalarının teslis anlayışı, Yahudi tektanrıcılığı ile pagan çok tanrıcılığının bir birleşimiydi. İmparator için Tanrı ile böyle bir bağ ideal bir durumdu. Ve bu yeni bir kavram değildi. Bu daha önce Roma'da Jül Sezar ile de yaşanmıştı.

MÖ 49 yılında Efes'te keşfedilen, Jül Sezar'a ithaf edilmiş bir yazıt şöyle der:

“Ares ile Afrodit'in soyundan gelen. Tecelli etmiş olan ve insan hayatının evrensel kurtarıcısı olan Tanrı.”

Iris Sulimani, Diodorus’ Mythistory and the Pagan Mission: Historiography and Culture (Diodoros'un Mit-Tarihi ve Pagan Misyonu: Tarih Yazımı ve Kültür), s. 288.

Demek ki Jül Sezar, “insan olarak tecelli etmiş Tanrı” ve “insanlığın kurtarıcısı” olarak görülüyordu.

Bu size tanıdık gelmiyor mu? Özünde Helenistik din Hristiyanlıkla yer değiştirdi ve imparatorun gücünün pekiştirilmesi tamamlandı.

İznik Konsili Bugünkü Hristiyanlığı Nasıl Etkiledi?

İznik Konsili, Katolik Kilisesi'nin otoritesini Roma'nın yönetim otoritesiyle aynı hizaya getirdi. Konstantin, parçalanmış İmparatorluğunu birleştirmek için Hristiyan inancını kullanmak istiyordu.

MS 325'teki İznik Konsili'nin ardından, MS 381'de I. Konstantinopolis Konsili toplandı. Bu Konsil sırasında Yeni Ahit'in resmî kanonuna hangi kitapların dahil edilmesi gerektiğine karar verildi. Ardından Hristiyan doktrinlerini standartlaştırmak ve Yeni Ahit metinlerinin üzerinde uzlaşılmış bir kanonunu yaygınlaştırmak için ortak bir çaba gösterildi. Böylece “apokrif” yazıların bir kısmı kenara itildi, hatta bastırıldı.

4. yüzyılın sonuna gelindiğinde Matta, Markos, Luka ve Yuhanna İncilleri, Yeni Ahit'i oluşturan 27 metnin ayrılmaz bir parçası olarak geniş çapta kabul görmüştü. Bunlar Eski Ahit ile birlikte Hristiyan kutsal metinlerinin kanonunu oluşturur. 50'den fazla İncil Kutsal Kitap'ın dışında bırakıldı.

Bugün bildiğimiz haliyle Hristiyanlık, 4. yüzyıl Roma'sının siyasetinden yoğun biçimde etkilenmiştir.

Yakın konular hakkında