Makale 12 — İsa Mesih'in Çarmıha Gerilmesinin Gerçeği
İsa'nın çarmıha gerilmesinin gerçek hikâyesi: beden, ruh ve Kireneli Simun'un sırrı
Bilgenin Gayesi — On İkinci Bab
Metin Türkçe okunuyor
Golgota'da gerçekte kim çarmıha gerildi? İsa çarmıhta mı öldü, yoksa olaylar insanlığın hafızasında kalandan çok farklı bir şekilde mi gerçekleşti?
İsa Mesih'in çarmıha gerilmesi, dini tarihin en çok tartışılan olaylarından biridir.
Hristiyanlar için bu olay kurtuluş sırrında merkezi bir yer tutar. İslam'da ise Kur'an olaylara dair farklı bir anlayış sunar.
Peki bu farklılıklar nasıl açıklanabilir?
Bilgenin Gayesi'nin on ikinci Babında Abdullah Haşim Eba Sadık (minhusselam), kanonik İncillere, Kur'an'a, gnostik el yazmalarına ve Ahmed El-Hasan'a (minhusselam) atfedilen öğretilere dayanan bir yorum önerir.
Bu Bab bizi bir sırrın kalbine götürür: insanların acı çektiğini gördükleri kişi ile İsa'nın gerçek ruhani kimliği arasındaki fark.
1. Çarmıha germe karşısında iki gelenek
Yeni Ahit anlatıları İsa'nın tutuklanmasını, yargılanmasını ve çarmıha gerilmesini anlatır.
Markos İncili'nin 15. bölümü özellikle çarmıhı taşımaya zorlanan Kireneli Simun'dan ve ardından Golgota'ya varıştan söz eder.
Çoğunluk Hristiyan geleneği, İsa'nın çarmıhta öldüğünü ve dirildiğini öğretir.
Kur'an, Nisa suresinin 157. ayetinde başka bir bakış açısı sunar: İsa'nın düşmanları, iddia ettikleri gibi onu ne öldürmüş ne de çarmıha germişlerdir.
Kitap bunun üzerine temel bir soru sorar: Bu anlatılar fiziksel beden ile ruh arasındaki bir ayrımdan hareketle anlaşılabilir mi?
2. Gnostik el yazmaları ve çarmıhın sırrı
On ikinci Bab, Nag Hammadi kütüphanesinde korunmuş bir metin olan Büyük Şit'in İkinci Risalesi'ni inceler.
Bu el yazmasında İsa görünürdeki bir acıdan söz eder ve kendi gerçek kimliğini bazı şiddet eylemlerine maruz kalan kişiden ayırır.
Yazar bu anlatıyı çarmıha germeyle ilgili Kur'an ayetiyle yakınlaştırır.
Onun yorumuna göre tanıklar fiziksel düzeyde gerçek bir çarmıha germe görmüş, ancak çarmıha gerilen kişinin kimliğini tam olarak kavrayamamışlardır.
Bu okuma, olayın ruhani bir anlayışı aracılığıyla Hristiyan ve Müslüman geleneklerini uzlaştırmaya çalışır.
Bununla birlikte gnostik yazıların özel eski gelenekleri temsil ettiğini ve çarmıha germenin tartışmasız tarihsel anlatıları olarak kabul edilmediğini belirtmek gerekir.
3. Kireneli Simun'un rolü
Kireneli Simun, İncillerde İsa'nın çarmıhını taşımaya zorlanan adam olarak görünür.
Ancak Bilgenin Gayesi'nde geliştirilen yoruma göre onun rolü çok daha önemli olabilir.
Yazar, bir yer değiştirmeden söz eden ve İsa ile fiziksel şiddete maruz kalan kişi arasında bir ayrım yapan gnostik pasajları inceler.
Bölüm bu anlatıları, Bab 10'da incelenen ruh göçü kavramıyla yakınlaştırır.
Eserin öğretisinin savunduğu gibi bir ruh bir bedeni terk edip başka bir bedene girebiliyorsa, çarmıha germe farklı bir şekilde anlaşılabilir.
Yazar böylece Simun'u, sırrı açıklamasında merkezi bir şahsiyet olarak sunar.
4. Yaşayan İsa ve çarmıha gerilen beden
İncelenen bir diğer metin, yine Nag Hammadi kütüphanesinden gelen Petrus'un Vahyi'dir.
Bu anlatı, yaşayan İsa'yı çarmıha germeye maruz kalan bedensel bir figürden ayırır.
Yazara göre bu ayrım, ruhani kimliğin fiziksel bedenle sınırlı olmadığı öğretisiyle örtüşür.
Bu bakış açısından bir bedenin görünür acısı, İsa'nın ruhunun ölümüne kadar bu bedende kaldığı anlamına gelmek zorunda değildir.
Böylece çarmıha germe, birden fazla anlama düzeyine sahip bir olay hâline gelir.
5. Bir yorum anahtarı olarak ruh göçü
Bab 10, ruh göçünü bir ruhun hâlihazırda yaşayan başka bir bedene geçişi olarak sunmuştu.
On ikinci Bab bu öğretiyi çarmıha germe anlatısına uygular.
Yazar, Golgota olaylarının bedenin kimliği ile ruhun kimliği birbirinden ayrılarak incelenmesi gerektiğini savunur.
Ayrıca Ahmed El-Hasan ile gnostik metinler ve bazı ruhların farklı bedenlerde bulunabilme yeteneği üzerine yaptığı konuşmaları aktarır.
Bu öğretiler, kitapta önerilen yorumun temelini oluşturur.
6. Çarmıha germenin ruhani anlamı
Bu Bab, çarmıha gerilen kişinin kimliği sorusunun ötesinde, fedakârlığın anlamı üzerine düşünmeye davet eder.
Bir elçi neden acı çekmeyi kabul etsin?
Allah neden insanların O'nun elçisine galip geldiklerini düşünmelerine izin versin?
Bölümün bakış açısına göre çarmıha germe olayları yalnızca insanların uyguladığı şiddet üzerinden anlaşılamaz.
Bu olaylar aynı zamanda görünüşlerin daha derin bir gerçekliği gizleyebildiği ruhani bir tarihin parçasıdır.
7. İnciller ile Kur'an uzlaştırılabilir mi?
Yazarın amaçlarından biri, metinler arasındaki farklılıkların uzlaştırılamaz olmayabileceğini göstermektir.
İnciller çarmıha germeyi aktarır.
Kur'an, İsa'nın düşmanlarının iddia ettikleri gibi onu gerçekten öldürdüklerine itiraz eder.
Gnostik yazılar, yaşayan İsa ile acıya maruz kalan beden arasındaki ayrımı ortaya koyar.
Kitap bu unsurları bir araya getirerek ruha ve onun tezahürlerine dayanan bir açıklama önerir.
Bu sentez, çoğunluk Hristiyan ve Müslüman öğretilerinden farklı, özgün bir teolojik yorumu temsil eder.
Sonuç — Çarmıhta gerçekte kim vardı?
Bilgenin Gayesi'nin on ikinci Babı, İsa'nın çarmıha gerilmesini ruh, ruh göçü ve gnostik metinlerle ilgili öğretilerin ışığında yeniden ele almayı önerir.
Golgota'yı, ruhani gerçekliği yanlış anlaşılmış bir olay olarak sunar.
Peki ya asıl soru yalnızca hangi bedenin çarmıha gerildiğini bilmek değil de İsa'nın ruhunun gerçekte nerede olduğunu anlamaksa?
Bir sonraki Bab bu keşfi temel bir başka sırla sürdürür: İsa Mesih'in dirilişi.