Hristiyanlık

İsa Mesih'in (aleyhisselam) İlk Takipçileri

Özgün başlık: The First Followers of Jesus Christ PBUH

İsa'nın (aleyhisselam) ilk topluluğu

2.178 kelime · 11 dk okuma8 alıntıHristiyanlık · Gnostik yazılar

Metin Türkçe okunuyor

Kütüphanem

İsa'nın (aleyhisselam) İlk Takipçilerine “Yol” deniyordu

Matta İncili'ne göre İsa, öğrencilerine şunu emretti:

“Bu nedenle gidin, bütün ulusları öğrencilerim olarak yetiştirin.”

Kutsal Kitap, Matta Kitabı, 28. Bölüm, 19. Ayet

Ve onlar da tam olarak bunu yaptılar; İncil'i dünyanın farklı bölgelerine taşıdılar. İlk yüzyılların kutsal metinleri ve tarihçilerin yazıları, onların izlerini sürebileceğimiz bir yol haritası sunar.

Çarmıha germeyi izleyen ilk yıllarda Hristiyanlık yerleşik bir din değildi. O dönemde dünya bugünkü gibi birbirine bağlı değildi. Ve eğer onu uzak diyarlara taşıyan havariler olmasaydı, İsa'nın hizmeti Yahudiye'de kolayca sönüp gidebilirdi.

Dinin bu ilk döneminde gelişmiş bir ayin düzeni ya da ibadet yöntemi yoktu. Resmî bir adı bile yoktu. En ilk takipçiler ona sadece “Yol” diyorlardı.

İlk günlerde İsa'nın takipçileri Yahudiliğin bir mezhebi olarak bile görülmüyordu. Bu yüzden hareket, güçlü düşmanların dikkatini çekemeyecek kadar önemsizdi. İlk Hristiyanların, o dönemin dünya gücü olan Roma İmparatorluğu'ndan çok, komşu Yahudi mezhepleriyle sürtüşmesi vardı. Ancak birinci yüzyılın ortalarına doğru gidişat değişmeye başladı.

44 yılında on iki öğrenciden ilki olan Büyük Yakup, Roma Kralı I. Herodes Agrippa tarafından hapsedildi ve öldürüldü.

Elçilerin İşleri Kitabı'nda şöyle kaydedilmiştir:

“O sıralarda Kral Hirodes, kiliseden bazı kişilere kötülük etmek için ellerini uzattı. Yuhanna'nın kardeşi Yakup'u kılıçla öldürttü”.

Kutsal Kitap, Elçilerin İşleri Kitabı, 12. Bölüm, 1–2. Ayetler

Öğrenci Yakup

Zebedi'nin oğlu ve Yuhanna'nın kardeşi Yakup, Yahudiye'den hiç dışarı çıkmadı. Şehit edilinceye kadar Kudüs'te yerel bir misyoner olarak çalıştı.

Diğerleri de ondan pek geride kalmadı. Akademisyenler, “Aziz Yakup'un Mektubu”nun yazarı olduğu düşünülen diğer Yakup'un, yani Küçük Yakup'un da Kudüs'te kaldığına ve kutsal şehrin ilk piskoposu olduğuna inanırlar. 62 yılında sonuna ulaşıncaya kadar orada kaldı. Hristiyan geleneğine ve bazı tarihî kayıtlara göre Yakup, Kudüs'teki Yahudi yetkililer tarafından taşlanarak öldürüldü ve şehrin kutsal tapınağının yanına gömüldü.

On iki öğrenciden bir diğeri olan Gayretli Simun'un, Küçük Yakup'un (Adil Yakup) ardından Kudüs Piskoposu olduğu söylenir. Gayretliler (Zealotlar), Roma'ya karşı çıkan Yahudi devrimcilerdi. Habeş geleneğine göre Simun, Samiriye'de İncil'i vaaz ettikten sonra Kudüs Piskoposu olarak çarmıha gerildi. Diğer geleneklere göre ise, on iki kişiden bir diğeri olan Yahuda Tadeus ile birlikte Kudüs'ün kuzeyinde, bugünkü Lübnan'da şehit edildi.

Tarihe göre üç öğrenci, Mattias, Andreas ve Petrus, Kudüs'ten Suriye Antakyası'na birlikte yolculuk etti. Tarihçi Nikeforos'a göre Mattias sonunda Etiyopya'ya ulaştı. Yunanların geleneği, Mattias'ın Hristiyanlığı Kapadokya'ya ve ötesine, Hazar Denizi'nin güneyindeki gizemli bölgeye, yani bugünkü Gürcistan'a yaydığını söyler. Bu, Mattias'ı ayrıca “Yamyamlar Şehri”nde konumlandıran apokrif Andreas'ın İşleri tarafından da doğrulanır.

Hikâye şöyle anlatır:

“O sırada bütün havariler bir araya toplandılar ve kura çekerek ülkeleri aralarında paylaştılar. Ve yamyamların diyarına gitmek Mattias'a düştü. O şehrin adamları ne ekmek yer ne de şarap içerlerdi; insan eti yer ve insan kanı içerlerdi; oraya ayak basan her yabancıyı yakalar, gözlerini oyar ve ona aklını alan büyülü bir içki içirirlerdi. Mattias oraya vardığında ona da böyle davranıldı; fakat içki onu etkilemedi ve zindanda yardım için dua etmeye devam etti. Ve bir ışık ve bir ses geldi: Mattias, sevgilim, görmeye kavuş. Ve gördü. Ve ses devam etti: Seni terk etmeyeceğim: yirmi yedi gün bekle, seni ve diğer herkesi kurtarması için Andreas'ı göndereceğim.”

Andreas ve Mattias'ın İşleri

Yirmi yedinci gün İsa, Andreas'a göründü ve onu Mattias'ı kurtarmaya gönderdi. Andreas ve öğrencileri, kendileri farkında olmadan İsa'nın kullandığı bir tekneye bindiler. Yolculukları sırasında İsa, Andreas'tan İsa'nın bazı işlerini anlatmasını istedi. Andreas, İsa'nın öğrencilerini, onlara şeytanın cehaletini göstermek için bir putperest tapınağına götürdüğü bir zamana dair mistik bir hikâye anlattı. Orada İsa şaşırtıcı bir mucize gerçekleştirdi:

“‘Ve kâhinler putperest tapınağına geldiler ve İsa, doğru olup olmadığını öğrenelim diye bize göklerin suretini gösterdi. Halktan otuz adam ve dört kâhin bizimle birlikteydi. İsa, tapınağın sağında ve solunda oyulmuş iki sfenks gördü ve bize dönüp şöyle dedi: Göğün suretine bakın: bunlar gökteki keruvlara ve seraflara benzer. Ve sağdaki sfenkse dedi ki: Ey zanaatkârlarca yapılmış, gökte olanın sureti, aşağı in ve bu kâhinleri benim Tanrı mı yoksa insan mı olduğuma ikna et....”

Andreas ve Mattias'ın İşleri

“Kâhinler dedi ki: Büyüyle konuşuyor; bu adamın İbrahim'le konuştuğunu söylediğini duydunuz. Bu nasıl mümkün olabilir… İsa sfenkse dedi ki: Mamre mağarasına git ve İbrahim'i çağır; ona İshak ve Yakup ile birlikte kalkmasını ve kâhinleri mahkûm etmek için Yebusluların tapınaklarına gelmesini söyle. O gitti ve çağırdı, ve on iki ata kalkıp dışarı çıktı. “Hangimize gönderildin?” “Size değil, üç ataya: geri dönün ve dinlenin.” Onlar geri döndüler, ve üç ata gelip kâhinleri mahkûm etti. İsa onlara geri dönmelerini emretti ve sfenksi yerine geri gönderdi. Fakat kâhinler iman etmediler. Ve O, daha birçok harika gerçekleştirdi.”

Andreas ve Mattias'ın İşleri

Öğrenci Andreas

Efsaneye göre Andreas, Mattias'ı mucizevi bir şekilde serbest bıraktı. Fakat Mattias'ın bundan sonraki hayatı oldukça tartışmalıdır. Romalı Hippolytos, Mattias'ın Kudüs'te yaşlılıktan öldüğünü söyledi. Bazı hikâyeler buna karşı onun ya çarmıha gerildiğini ya da taşlanarak öldürüldüğünü ileri sürer. Ama belki de o, bu gizemli bölgeden hiç ayrılmadı. Tarihçi Nikeforos, Mattias'ın bugünkü Gürcistan'daki Roma kalesi Gonio'da gömülü olduğunu iddia etti.

Mattias'ın yol arkadaşı Andreas, İsa'nın ilk öğrencilerinden biriydi. Fakat kardeşi Simun Petrus'un aksine, Kutsal Kitap okuyucuları onun hakkında çok az şey bilir; oysa o, İsa'nın mesajını çoğundan daha uzaklara ve daha geniş bir alana yolculuk ederek yaydı.

Andreas önce Yahudiye'de Samiriyelilere ve Gazze'de vaaz etti. Oradan Filistin'deki Lidda'ya, Antakya'ya, ardından da Ankara'ya ve ilk Hristiyanlar için önemli bir merkez hâline gelen Edessa şehrine gitti. Bazı geleneklere göre Andreas, Edessa'dan sonra Yunan şehri Bizantion'a gitti ve sonunda yeniden bir misyona çıkmadan önce bir süreliğine Kudüs'e döndü.

Andreas'ın ikinci serüveni ilkinden çok daha iddialıydı. Antakya'ya ulaştıktan sonra bir tekneyle Kıbrıs'a, ardından Efes'e geçti. Oradan Antakya'ya, İznik'e, Pontus'a ve Ermenistan'a döndü. Birçok gelenek, onun Partya'dan, Kürdistan üzerinden İran'dan geçtiğini, ardından kıyıya yakın daha uzak bölgelere ve bugünkü Pakistan-İran sınırına ulaştığını, orada dünya dışı yaratıklarla, köpek başlı insanlar olan Kinokefaloslarla karşılaştığını söyler. Süryanice bir metne göre Andreas bu insanların yanına gittiğinde, onlar mucizevi bir şekilde normal insanlara dönüştüler. Köpek başlı insanlarla yaşadığı serüvenlerin ardından iç bölgelere, büyük İpek Yolu'na döndü; Semerkant ve Buhara'dan geçti ve muhtemelen Çin'in batı uçlarına kadar gitti.

Tarihçi Eusebios, onun İskitya'da vaaz etmeye gittiğini ve daha sonra apokrif metin olan Andreas'ın İşleri'ni yazdığını kaydetti. Daha kuzeye gitti ve Kiev ile Novgorod şehirlerinde vaaz etti. Trakya'da da vaaz etti ve daha sonra güneye, Yunanistan'daki Akhaia'ya gitti. Hippolytos'a göre Andreas, Yunan şehri Patras'ta çarmıha gerildi ve bir zeytin ağacına asıldı.

Öğrenci Filipus

Havari Filipus da Yunanistan'a gitti. Apokrif Filipus'un İşleri'ne göre havari, diğer havari Bartalmay ile birlikte Yunanistan'da, Frigya'da ve Suriye'de öğretmek üzere gönderildi.

Filipus'un İşleri'ne, Filipus'un bugünkü doğu Türkiye'de bulunan Hierapolis şehrindeki şehitliğini anlatan bir ek dahildir. Metne göre Filipus, şehrin prokonsülünün karısını dine kazandırdı. Bu durum prokonsülü öfkelendirdi ve Filipus ile Bartalmay'a işkence ettirdi. Baş aşağı çarmıha gerildiler, fakat Filipus direndi ve çarmıhının üzerinden vaaz etti. Filipus'un bu meydan okuması sonucunda kalabalık Bartalmay'ı çarmıhından indirdi, fakat Filipus kendisinin indirilmemesinde ısrar etti ve çarmıhta öldü.

On iki öğrencinin çoğu şehit olarak öldü; bunlar arasında İsa'nın bir zamanlar üzerine kilisenin kurulacağı “kaya” dediği adam, Simun Petrus da vardı. Petrus, kiliseyi “her yerde, hepsinin arasında” genişletmede on iki havariye önderlik etti.

Elçilerin İşleri, onun Samiriye'deki Sebaste'den, Lidda'dan, Yafa'dan ve Sezariye'den geçen yolculuklarını kaydeder.

Hippolytos şöyle dedi: “Petrus, İncil'i Pontus'ta, Galatya'da, Kapadokya'da, Betanya'da, İtalya'da ve Asya'da vaaz etti”; ardından Roma İmparatorluğu'nun kalbine, Roma şehrine yöneldi. Hizmeti boyunca mucizeler gerçekleştirdi, topalları iyileştirdi, ölüleri diriltti ve insanları kitleler hâlinde dine kazandırdı. Ve onun sayesinde hareket büyümeye ve daha çok göze çarpmaya başladı; bu da kaçınılmaz olarak bazı güçlü düşmanların dikkatini çekti.

64 yılında Roma'da çıkan büyük bir yangın şehrin 14 mahallesinden 10'unu harap ettiğinde, yangını bizzat kendisinin çıkarmakla suçlanan İmparator Neron, felaketi büyüyen Hristiyan hareketinin üzerine yıktı ve kalabalık bir Hristiyan topluluğunu kendi özel arenasında idam ettirdi.

Romalı tarihçi Tacitus şöyle yazdı: “Muazzam bir kalabalık, şehri ateşe verme suçundan çok, insanlığa karşı nefret suçundan mahkûm edildi. Ölümlerine her türlü alay eklendi. Hayvan postlarıyla örtülerek köpeklere parçalatıldılar ve can verdiler, ya da çarmıhlara çivilendiler, ya da gün ışığı sona erdiğinde gece aydınlatması olarak hizmet etmek üzere alevlere mahkûm edilip yakıldılar.” - Annals, Cornelius Tacitus, 15. Kitap, 44. Bölüm

Efsaneye göre Petrus da zulme uğrayanlar arasındaydı. Tarihçiler, Petrus'un Neron tarafından, muhtemelen çarmıha gerilerek öldürüldüğü konusunda hemfikirdir. Resmî anlatıya göre Vatikan'daki Aziz Petrus Bazilikası, Petrus'un mezarının üzerine inşa edilmiştir.

Öğrenci Petrus

Petrus, on iki öğrencinin en ünlülerinden biridir; bu gruba havari Yuhanna da dahildir. Yakup'un kardeşi ve Zebedi'nin oğlu Yuhanna, İsa ile ilk kez Celile kıyılarında karşılaştı. İsa, Yuhanna'yı ve kardeşi Yakup'u kendisini izlemeye davet etti ve onlar da buna uydular.

Çarmıha germeden sonra, öğrenciler İsa'nın öldüğünü düşünürken, İsa balık tutmakta olan Yuhanna'ya ve Petrus'a göründü. Yuhanna ve Petrus olanları diğerlerine anlattılar ve Kutsal Ruh gelinceye kadar Kudüs'e geri döndüler. Kutsal Ruh Kudüs'teki imanlıların üzerine geldiğinde Yuhanna da onlarla birlikteydi. Güç aldı ve ilk kilisenin yayılmasında kritik bir rol oynadı.

Bir noktada Kral I. Herodes Agrippa Hristiyanlara saldırdı ve onların Kudüs'ün dışına dağılmalarına neden oldu. Yuhanna sonunda Efes'e ulaştı. Yuhanna'nın hayatının bazı kısımları net değildir, fakat bazı tarihî kaynaklara göre o, Efes kilisesinin bir önderiydi.

Öğrenci Yuhanna

Geleneğe göre Yuhanna, Roma İmparatoru Domitianus'un bir zulüm kampanyasında yakalandı ve Patmos adasına sürgün edildi.

Patmos, Roma'nın birçok suçlusunun hapis cezalarını ağır koşullar altında çekmek üzere gönderildiği küçük, kayalık ve çorak bir yerdi.

İlk Hristiyanlar, İmparatorluk içinde sorun çıkarmalarıyla bilinen garip bir tarikat grubu olarak görülüyordu. Bu nedenle Yuhanna sürgüne gönderildi. Oraya vardıktan sonra, Kutsal Kitap'taki Vahiy Kitabı'nın temelini oluşturan görümler görmeye başladı. Yuhanna adada öldü.

Yuhanna'nın öğretileri Kutsal Kitap'ın bir parçası oldu: kanonik Yuhanna İncili ve Vahiy Kitabı.

Öğrenci Matta

On ikilerden bir diğeri olan Matta'ya da kanonik Matta İncili'nde yer alan öğretiler atfedilir. Havari Matta, İsa onu hizmetine katılmaya çağırmadan önce vergi tahsildarı olarak çalışıyordu. İsa'dan sonra Matta, dünyanın dört bir yanına misyonerlik yolculuklarına çıkmadan önce 15 yıl kutsal topraklarda kaldı. Suriye'ye gitti, ardından Makedonya'daki Yunanları ve Hazar Denizi'nin güneyindeki bölgede, “Etiyopya”da bulunan Partinya Krallığı'nı ziyaret etti; orada Allah'ın mesajını vaaz etti.

Matta'nın ölümüne dair birbiriyle çelişen birkaç anlatı vardır; fakat bir efsaneye göre Matta, yağa batırılmış papirüslere sarılıp üzerine kükürt ve zift dökülerek diri diri yakıldı ve bu da onun dayanılmaz derecede yavaş bir ölümle acı çekmesine neden oldu. Tarihçi Hippolytos, Matta'nın İran'da bugünkü Tahran yakınlarında, Partya'ya ait bir kasaba olan Hierees'te öldüğünü iddia etti.

Matta gibi havari Bartalmay da doğuya yöneldi. Bartalmay, kilisenin en maceracı misyonerlerinden biriydi. Filipus ile birlikte Frigya'da ve Hierapolis'te vaaz ettiği söylenir. Hippolytos'a göre Bartalmay, Hindistan'a varmadan önce Türkiye, Irak, İran, Afganistan ve Pakistan'dan geçti. Geleneğe göre daha sonra Ermenistan bölgesine gitti.

Yahuda Tadeus ve Bartalmay

Bartalmay'ın, havari arkadaşı Yahuda Tadeus ile birlikte birinci yüzyılda Hristiyanlığı Ermenistan'a getirdiği söylenir. Her ikisi de Ermeni Apostolik Kilisesi'nin koruyucu azizleri olarak kabul edilir. Bir geleneğe göre Bartalmay, Ermenistan'daki Albanopolis'te idam edildi. Kaynaklar onun şehit olarak öldüğü konusunda hemfikirdir, ancak ölüm nedeni tartışmalıdır. Bazı anlatılar onun baş aşağı çarmıha gerildiğini ileri sürer, fakat en yaygın kabul gören hikâye, onun diri diri derisinin yüzüldüğü ve başının kesildiğidir.

Havarilerin çoğu Batı'ya odaklanırken Bartalmay, havari arkadaşı Tomas gibi, Doğu'nun uzak diyarlarına yolculuk etti. Tomas'ın İşleri'ne göre bu ilahi bir buyruktu:

“...ve dünyanın bölgelerini paylaştık, öyle ki her birimiz kendisine düşen bölgeye ve Rab'bin onu gönderdiği ulusa gidecekti. Kuraya göre Hindistan, Yahuda Tomas'a düştü.”

Tomas'ın İşleri

Tomas isteksizdi, fakat İsa Tomas'a göründü ve şöyle dedi: “Korkma, Tomas. Hindistan'a git ve Söz'ü duyur, çünkü lütfum seninle olacaktır”.

Havari yine de tereddüt etti, fakat sonra kader onu buna zorladı. Tomas, “Hintli” bir tüccar olan Abbanes'e köle olarak onun kuzeybatı Hindistan'daki memleketine eşlik etmek zorunda bırakıldı ve orada kendini Kral Gondofares'in hizmetinde buldu. Tomas'ın İşleri'ne göre havarinin hizmeti, kral ve kardeşi de dahil olmak üzere krallığın her yerinde pek çok kişinin dine kazanılmasıyla sonuçlandı.

Efsane, onun ilk mucizelerinden birini şöyle kaydeder: “Bir ritüelin parçası olarak suyu havaya atan bir grup Brahmanla karşılaştığında, eğer bu su tanrılarını hoşnut ediyorsa neden yere geri düştüğünü sordu. Tomas, benim Tanrım böyle bir sunuyu kabul ederdi, dedi. Sonra havaya büyük bir su serpintisi fırlattı ve damlacıklar orada parıldayan beyaz çiçekler şeklinde asılı kaldı. Seyircilerin çoğu oracıkta iman etti; geri kalanlar kaçtı”.

Tomas'a çoğu zaman iki isimle hitap edilir: Tomas Didimos. Ve bu isimlerin önemli bir anlamı vardır. Tomas'ın Samice karşılığı “t’om’a”dır ve “ikiz” anlamına gelir. Didimos da Yunancada “ikiz” anlamına gelir.

Mücadeleci Tomas'ın Kitabı adlı apokrif bir metin, İsa'nın şöyle dediğini kaydeder: “Kardeşim Tomas... şimdi, senin benim ikizim ve gerçek yoldaşım olduğun söylendiğine göre, kendini incele ve kim olduğunu, ne şekilde var olduğunu ve nasıl var olacağını öğren. Benim kardeşim diye çağrılacağına göre, kendinden habersiz olman yakışık almaz”.

Tomas'a ünlü olarak “şüpheci Tomas” denmesinin başlıca nedeni, çarmıha germeden sonra meydana gelen olaydır. Fakat gnostik İnciller Tomas'ı farklı bir ışık altında tasvir eder. Bu metinlerde Tomas, İsa'ya çok yakın biri olarak, bu kitaplara kaydettiği sırların koruyucusu olarak tasvir edilir. Gnostik Tomas İncili şu cümleyle başlar:

“Bunlar, yaşayan İsa'nın söylediği ve ikiz Yahuda Tomas'ın kaydettiği gizli sözlerdir.”

Tomas İncili

Süryani Hristiyan geleneğine göre Tomas, 72 yılında Chennai'de şehit edildi. Tarihçi Suriyeli Efrem, havari Hindistan'da şehit edildikten sonra kalıntılarının Dicle ve Fırat nehirleri arasında kurulu bir yere, Edessa adlı bir şehre taşındığını iddia etti. Ve bu şehir, Hristiyan inancı için önemli bir şehir hâline geldi...

Çarmıha germeden önce İsa, insanları yokluğuna hazırladı. Onlara şöyle dedi:

“Ben gidiyorum, beni arayacaksınız ve kendi günahınız içinde öleceksiniz. Benim gittiğim yere siz gelemezsiniz.”

Kutsal Kitap, Yuhanna Kitabı, 8. Bölüm, 21. Ayet

Ve bu gizemli kehanet gerçekleşti. İsa (aleyhisselam) gerçekten gitti. Ve öğrenciler İsa'nın davetini yayarken, peygamberin kendisinin hâlâ bir yerlerde öğretmeye devam ettiğinden haberleri yoktu. Öğrenciler İsa'nın mesajını yaydılar, fakat öğrettikleri şey, İsa'nın Yahudiye'deki kısa süren hizmeti sırasındaki mesajıydı. Ve İsa'nın sonraki yıllarında açığa çıkardığı şeyler çok daha büyüktü.

Şimdi, yaklaşık 2.000 yıl sonra, nihayet hakikatin gün ışığına çıkma zamanı gelmiştir.

Yakın konular hakkında