Tartışmalar17 dk okuma

Kutsal Kitap'ın Tahrif Edildiğini İşte Bu Yüzden Biliyoruz

Metin Türkçe okunuyor

Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun

“Kutsal Kitap bugünkü hâliyle, eğer onu ilahi olarak adlandırıyorsak, o zaman bunun tersi değil, insanlar tarafından şekillendirilmiş bir ilahilik olduğunu kabul etmeliyiz.”

Yazan Juraj Kula

Kütüphanem

Bart Ehrman'ın yolculuğu tam anlamıyla olağanüstüdür. Bir zamanlar Kutsal Kitap'ın Tanrı'nın ilahi sözü olduğuna tutkuyla inanan eski bir evanjelikti. Ancak yıllarca antik el yazmaları üzerinde çalışması, onu bakış açısında, inancın temellerini ve tarihe bakışımızı sarsacak büyük bir değişime götürdü.

İman kesinlikle beslenir. İnsanlar sağlam bir temel, kaotik bir dünyada tutunacak sağlam bir şey ister. Bu yüzden pek çok kişi Kutsal Kitap'ın mükemmel, ilham edilmiş ve kusursuz olduğunda ısrar eder. Ancak Ehrman'ın yolculuğu bu anlatıyı dağıtır ve bu kesinliğin bir yanılsama olduğunu gösterir.

Bart Ehrman gençliğinde dindar bir evanjelikti. Ona öğretilene göre Kutsal Kitap, Tanrı'nın sözüydü; mükemmel, değişmez ve ilahi olarak korunmuştu. Sorgulamanın hoş karşılanmadığı ve inancın her şeyin üstünde olduğu bir yer olan Moody İncil Enstitüsü'nde başladı. Orada öğrencilere yalnızca Kutsal Kitap öğretilmiyor, onu savunmak üzere eğitiliyorlardı. Her ayet, her ifade, insan hatasıyla lekelenmemiş, Tanrı'nın harfiyen sözü kabul ediliyordu.

Ama sonra soğuk, sert bir gerçek ortaya çıktı: Elimizde orijinal el yazmaları yok. Elimizde olan kopyalar. Kopyaların kopyaları. Bazıları orijinaller yazıldıktan yüzyıllar sonrasına tarihleniyor. Ve bu el yazmalarını karşılaştırdığınızda farklar şaşırtıcı. Binlerce ve binlerce farklılık. Bazıları küçük; yazım hataları, unutulmuş kelimeler; peki ya diğerleri? Onlar bütün pasajların anlamını değiştiriyor. Ve sorun da tam burada başlıyor.

Örneğin Markos 2:26'yı ele alalım. Ehrman, bu pasajın bir hata olmasının imkânsız olduğunu savunan bir makale yazdı. Princeton İlahiyat Semineri'ndeki hocası ona basit ama yıkıcı bir not bıraktı: Belki de Markos sadece bir hata yaptı. Bu, barajdaki bir çatlaktı. Kutsal Kitap hatalar içerebiliyorsa, nasıl yanılmaz olabilirdi? Ve yanılmaz değilse, bu iman için ne anlama geliyordu?

İnsan Ellerinin Gerçekliği

Kutsal Kitap'ın tek ve tutarlı bir kitap olduğu fikri rahatlatıcıdır, ama aynı zamanda yanlıştır. Kutsal Kitap, farklı dönemlerde yaşamış, farklı bakış açılarına sahip farklı yazarların yazılarından oluşan bir derlemedir.

İncillere bakın. En erken olanı Markos, İsa'yı derin bir sıkıntı içinde, çarmıhta ıstırapla haykırırken tasvir eder:

“Tanrım, Tanrım, beni neden terk ettin?”Kutsal Kitap, Markos Kitabı, Bölüm 15, Ayet 34

Peki ya Luka? Onun İsa'sı sakin ve soğukkanlıdır. Umutsuzluk yerine güvenle şöyle der:

“Baba, ruhumu senin ellerine bırakıyorum.”Kutsal Kitap, Luka Kitabı, Bölüm 23, Ayet 46

İsa'nın son anlarına dair birbirinden çok farklı iki portre. Bu anlatımlar Tanrı tarafından dikte ettirilmişse, neden birbirleriyle çelişiyorlar?

Pavlus'un mektupları bile Hristiyanlığın hiçbir zaman tek ve birleşik bir doktrin olmadığını gösterir. Yazıları azarlamalar, düzeltmeler ve “gerçek” Hristiyanlığın ne olması gerektiğine dair tartışmalarla doludur. Daha sonra, Hristiyanlığın farklı mezhepleri üstünlük için mücadele ederken, kâtipler metinleri kendi inançlarını daha iyi yansıtacak şekilde değiştirdi. Teslis doktrini mi? Onun lehine en güçlü kutsal metin delillerinden bazıları (1. Yuhanna 5:7 gibi) yüzyıllar sonra eklendi.

Hristiyanlık her zaman bir kitap dini olmuştur, ancak tarihin büyük bölümünde takipçileri onu okuyamıyordu. Roma dünyasında okuryazarlık seçkinlerin bir ayrıcalığıydı. Ortalama bir Hristiyan el yazmaları üzerinde kafa yormuyor, kilisede yüksek sesle okunan kutsal metni dinliyordu. Bu da metinleri kim kontrol ediyorsa mesajı onun kontrol ettiği anlamına geliyordu. Ve kâtipler, ister kasıtlı ister kazara olsun, o mesajı kopyalarken şekillendirdiler.

Antik bir Hristiyan topluluğunu gözünüzün önüne getirin. Matbaa yok. Yayınevi yok. Bir İncil'in kopyasını istiyorsanız, birinin oturup onu elle yazması gerekiyordu. Peki o biri kimdi? Muhtemelen eğitimli bir kâtip değil, elinden geleni yapan okuryazar bir inanan. İlk Hristiyanlar, Roma ya da Yahudi çevrelerinde bulunanlar gibi profesyonel kâtiplere sahip olma lüksüne sahip değildi. Önünüzde ödünç alınmış bir İncil, yanında boş bir papirüs yaprağı ve arka planda titreyen bir kandil olan birinci yüzyıl Hristiyanı olduğunuzu hayal edin. Yorgunsunuz. Gözleriniz zorlanıyor. Bir kelimeyi yanlış okuyorsunuz. Belki bütün bir satırı atlıyorsunuz. Belki hata gibi görünen ama hata olmayan bir şeyi düzeltiyorsunuz.

Bu hatalar zamanla birikti. Romalı filozof Seneca ve şair Martialis gibi eğitimli yazarlar bile kâtiplerin eserlerini berbat etmesinden şikâyet ediyordu. Üstelik onlar profesyonel kopyacılarla çalışıyordu. Hristiyan kâtipler mi? Onlar ellerinden geleni yapan sıradan insanlardı.

Ve işte başka bir rahatsız edici gerçek: Kutsal Kitap, İsa'nın dilinde bile yazılmamıştı. İsa Aramice konuşuyordu, ama İnciller onun ölümünden onlarca yıl sonra Yunanca yazıldı. Bu ne anlama geliyor? Kendi teolojik gündemleri olan Yunanca konuşan kâtipler tarafından şekillendirilmiş, çevirilerin çevirilerini okuduğumuz anlamına geliyor.

Ve en büyük zorluğu da unutmayalım: Antik Yunancada kelimeler arasında boşluk yoktu. Şunu okuyun ve ilk seferde doğru okuyup okumadığınızı söyleyin: “GODISNOWHERE.” “God is now here” (Tanrı şimdi burada) mı, yoksa “God is nowhere” (Tanrı hiçbir yerde değil) mi okudunuz? İşte tam da bu. Şimdi bütün bir kitabı böyle kopyaladığınızı hayal edin.

Sorun Yalnızca Hatalar Değildi; Kasıtlı Değişikliklerdi

Bazı değişiklikler kazaydı. Diğerleri mi? Pek değil. İlk Hristiyan kopyacılar yalnızca metinleri korumuyor, onları şekillendiriyorlardı. Bir şey teolojik olarak uygun düşmüyorsa, onu “düzeltiyorlardı”.

Üçüncü yüzyıl Hristiyan âlimi Origenes'i ele alalım. Daha o zamanlar bile, ya dikkatsiz oldukları için ya da kelimeleri inançlarına uydurmak istedikleri için metinleri değiştiren kâtiplerden şikâyet ediyordu.

Ya da ikinci yüzyılın tartışmalı Hristiyan önderi Markion'a bakın. Hristiyanlığı Yahudilikle ilişkilendiren her şeyi çıkarmak için Pavlus'un mektuplarını parçalamakla suçlanıyordu.

Pagan eleştirmenler bile bunu fark etti. Filozof Kelsos, bir pasaj argümanlarına hizmet etmediğinde kutsal metinlerini değiştirdikleri için Hristiyanları sert bir dille eleştirdi.

Kutsal Kitap gibi önemli bir kitabın kopyalanmasında sıkı denetimler olacağını düşünebilirsiniz. Öyle değil. Telif hakkı yasaları, kalite kontrolü, karşılaştırma yapmak için kilit altında tutulan bir ana kopya yoktu. Bu denetim eksikliği sayısız farklılığa yol açtı.

Dördüncü yüzyıla gelindiğinde Hristiyanlık güçlü dostlar edinmişti. İmparator Konstantin Hristiyanlığı yasal hâle getirdi ve kilise birden kaynaklara kavuştu. Varlıklı Hristiyanlar profesyonel kâtiplerin masrafını karşılayabiliyordu. Kopyalama daha titiz hâle geldi. Ama o zamana kadar artık çok geçti. Kopyalamanın en erken ve en denetimsiz dönemi binlerce farklılığı zaten metne sokmuştu. Sonraki kâtipler, dikkatle kopyaladıklarında bile, çoktan değiştirilmiş metinleri koruyorlardı.

Ve işin çetrefilleştiği yer burası. Kutsal Kitap'ın en doğru kopyalarını istiyorsanız, en erken el yazmalarına bakmanız gerekir. Bunlar orijinale daha yakındır ama farklılıklarla doludur. Daha temiz, daha tekdüze kopyalar istiyorsanız, sonraki el yazmalarını elde edersiniz; ama bunlar yüzyıllar boyunca kâtiplerin “düzeltmeleriyle” pürüzsüzleştirilmiştir.

Kral James İncili: Güzel Bir Yanlış Çeviri

Şimdi tüm zamanların en ünlü Kutsal Kitap'larından biri olan Kral James Versiyonu'ndan (1611) söz edelim. Pek çok kişi hâlâ onun Tanrı'nın mükemmel sözü olduğunu iddia ediyor. Farkında olmadıkları şey, Kral James çevirmenlerinin, Hollandalı bir âlim olan Erasmus tarafından derme çatma bir araya getirilmiş bir Yunanca Yeni Ahit baskısı üzerinde çalıştıklarıdır.

Erasmus'un elinde yalnızca birkaç geç dönem Yunanca el yazması vardı ve bunlardan birinde Vahiy'in son sayfası eksikti. Peki ne yaptı? Eksik ayetleri Latinceden Yunancaya geri çevirdi. Onun en iyi tahmini kutsal metin hâline geldi.

Sonra Kutsal Kitap'ın Teslis hakkındaki en açık ifadelerinden biri olan 1. Yuhanna 5:7–8 var. Erasmus onu hiçbir Yunanca el yazmasında bulamadı. Latince Vulgata'da vardı, ama Yunancada yoktu. Katolik âlimler, onun hayati bir doktrini çıkardığını iddia ederek ona baskı yaptı. Biri tam da işine gelecek şekilde ayeti içeren bir Yunanca el yazması “bulduktan” sonra, sonunda onu dahil etmeyi kabul etti. Bu el yazmasının sahte olduğu ortaya çıktı. Ama zarar çoktan verilmişti. Ayet sonraki baskılara ve nihayetinde Kral James İncili'ne girdi.

Orijinalin Peşinde

Uzun süre kiliseler metindeki farklar konusunda pek endişelenmedi. Bu, 1600'lerde ayrıntılara dikkat eden bir âlim olan John Mill'in Yeni Ahit'te en az 30.000 farklılık bulunduğunu gösteren bir çalışma yayımlamasıyla değişti.

18. yüzyılda bir başka âlim olan Johann Wettstein, Hristiyanların İsa'nın ilahiliğini kanıtlamak için kullandığı bazı kilit ayetlerin orijinal metinlerde hiç bulunmamış olabileceğine dikkat çekti.

19. yüzyıla gelindiğinde âlimler, Kutsal Kitap'ın Orta Çağ kopyalarının orijinallere herhangi bir şekilde yakın olduğu fikrinden vazgeçmişti. Bunlardan biri olan Karl Lachmann, geleneksel Yunanca metni tamamen bir kenara atmaya ve Kutsal Kitap'ı yalnızca bulabildiği en eski el yazmalarını kullanarak yeniden inşa etmeye karar verdi. Bu, sonraki nesillerin onlara okutmak istediği şeye değil, ilk Kilise'nin gerçekte okumuş olabileceği şeye geri dönmeye yönelik ilk gerçek girişimdi.

Ve sonra Tischendorf geldi. 1800'lerde Sina çölüne gitti ve bir manastırda antik bir el yazması olan Codex Sinaiticus'u buldu. Rahipler onun sayfalarını ateşlerini tutuşturmak için kullanıyordu. Tischendorf tarihi bir şeye rastladığını biliyordu ve el yazmasının tamamını eline geçirdiğinde, bunun şimdiye kadar keşfedilmiş en eski tam Yeni Ahit metinlerinden biri olduğunu fark etti. Bu metinde ayrıca, İsa'nın dirilişten sonraki görünmelerini içeren Markos'un uzun sonu gibi bazı ünlü pasajlar da eksikti. Doğru duydunuz: Var olan en eski Kutsal Kitap'lardan birinde İsa'nın ölümden dirildikten sonra herhangi birine göründüğü bile yazmıyordu.

20. yüzyıla geldiğimizde âlimler, Kutsal Kitap'taki yüz binlerce metin farkını tespit etmekle kalmamış, hangi okumaların en sahih olduğunu belirlemek için yöntemler de geliştirmişlerdi. “Daha zor okuma muhtemelen orijinaldir” gibi ilkelere dayanırlar, çünkü kâtiplerin zor pasajları daha sert hâle getirmektense yumuşatma olasılığı daha yüksekti.

Ehrman çalışmasında ürpertici bir gerçeğin altını çizer: El yazmaları arasındaki farkların sayısı, Yeni Ahit'teki kelimelerin sayısından fazladır. Bunu bir düşünün. Milyonlarca insanın imanını üzerine kurduğu kitap, zaman içinde binlerce farklı şekilde değiştirilmiştir.

Değişikliklerin Hepsi Küçük Değildi

Pek çok değişiklik küçüktü. Burada eksik bir harf. Orada farklı bir kelime. Ama bazıları metnin anlamını değiştirdi:

1. Matta 24:36 – Erken kopyalar şöyle der: “O günü ve saati kimse bilmez, ne melekler ne de Oğul.” Ama bazı kâtipler “ne de Oğul” ifadesini çıkardı; muhtemelen bu, İsa'yı her şeyi bilen biri olmaktan daha aşağıda gösterdiği için.

2. Rab'bin Duası – Luka'da dua daha kısaydı. Bazı kâtipler onu Matta'daki versiyonla uyumlu hâle getirmek için kelimeler ekledi.

3. İsa ve Zina Eden Kadın (Yuhanna 7:53–8:12) – Bu ünlü hikâye mi? En erken el yazmalarında yok.

4. Markos 16:9–20 – Diriliş sonrası görünme mi? Sonradan yapılmış bir ekleme. En erken el yazmaları, kadınların boş mezarı bulmasıyla biter; İsa'nın hiçbir görünmesi yoktur.

Ve değişiklikler İsa ile sınırlı kalmadı. Bazı Gnostik metinler Aden Bahçesi hikâyesini tamamen tersine çevirerek yılanı bilgelik sunan, Eski Ahit'in Tanrı'sını ise bilgiyi bastırmaya çalışan taraf olarak tasvir eder. İlk Hristiyanlar bu kadar temel hikâyeleri tartışıyorduysa, bu bize aktarılan iman versiyonu hakkında ne söyler?

İsa Tanrı Olmalıydı, İstisnasız

Hristiyanlığın ilk günlerinde İsa'nın kim olduğu konusunda herkes hemfikir değildi. İlahi olarak mı doğmuştu, yoksa daha sonra mı Tanrı'nın Oğlu olmuştu? Bu tartışmalar unutulmuş bir teolojik köşede yaşanmıyordu. Hristiyanlığın kendisini şekillendiriyorlardı. Ve kopyacılar Kutsal Kitap metinlerini ellerine aldıklarında, mesajları ilk Hristiyanların inanmak istediği bir İsa versiyonuna uyacak şekilde şekillendirildi.

Örneğin 1. Timoteos 3:16'yı ele alalım. Orijinal el yazmaları şöyledir: “Bedende görünen O.” Ama bu yoruma yer bırakıyordu. Bu sadece sahneye çıkan kutsal bir adam mıydı? Bu kabul edilemezdi. Bu yüzden zamanın bir noktasında bir kâtip küçük ama muazzam bir değişiklik yaptı: “Tanrı bedende göründü.” Ve böylece tartışma bitti; İsa yalnızca bir elçi değildi. O Tanrı'ydı.

Ya da en erken versiyonlarında “Sen benim Oğlumsun, bugün seni ben doğurdum” diyen Luka 3:22'ye bakın. Bu ifade, İsa'nın belirli bir anda Tanrı'nın Oğlu olduğunu ima eder; bu, İsa'nın başından beri ilahi olduğunu savunanlar için tehlikeli bir zemindir. Bu yüzden metin, ortodoks doktrine uyacak şekilde düzeltildi: “Sen benim sevgili Oğlumsun, senden hoşnudum.”

İsa'nın Etten ve Kandan Olduğundan Emin Olmak

İsa'yı daha çok ilahi bir hayalet olarak gören başka gruplar da vardı: dosetistler. Onlara göre İsa'nın herhangi bir insan gibi acı çektiği ve kanadığı fikri düşünülemezdi. Ve işte başka bir düzeltme dalgası burada devreye girdi.

İsa'nın Getsemani Bahçesi'nde kan damlaları terlediği ünlü pasaj olan Luka 22:43-44'ü ele alalım. En erken ve en iyi el yazmalarında bu yoktur. Öyleyse sonraki versiyonlar onu neden içeriyor? Basit. Bu ekleme, İsa'nın gerçek, acı çeken bir bedeni olduğu fikrini pekiştiriyordu; acı hissedebilen, kırılabilen, ölebilen bir beden. Sadece bir serap olmayan bir beden.

Ya da İsa'nın göğe alındığı Luka 24:51'e bakın. En erken versiyonlar yalnızca “Ve onlardan ayrıldı” der. Sonraki kâtipler önemli bir ifade ekledi: “Ve göğe alındı.” Bu küçük değişiklik şunu açıkça ortaya koydu: İsa gizemli bir şekilde ortadan kaybolmuyordu. Somut ve gerçek bir şekilde, bedeniyle yükseliyordu.

İki İsa'ya Yer Yok

Sonra ayrılıkçılar vardı; İsa ile “Mesih”in iki ayrı varlık olduğuna inanan Hristiyanlar. İsa sadece bir insandı ve ilahi Mesih bir süreliğine, belki de vaftizi sırasında onun içine girmişti. İlahi kısım çarmıha germeden önce ayrıldı. İnsan olan İsa acı çekti. Mesih çekmedi.

Bu tür bir düşünce, İsa'nın daha bütünleşik bir resmini savunanlar tarafından kabul görmezdi. Bu yüzden kâtipler İbraniler 2:9'u kopyaladığında, bazıları anlamını değiştirdi. Orijinal metin, İsa'nın “Tanrı'dan ayrı olarak” öldüğünü söyler. Bu, kuşku uyandıracak kadar ayrılıkçılığa benziyor: Tanrı'nın ölüm anında İsa'yı terk etmesi. Bu yüzden bazı kâtipler darbeyi yumuşatarak onu şöyle yeniden yazdı: “Tanrı'nın lütfuyla ölümü tattı.” Artık İsa'nın ölümü bir terk ediliş değil, bir ilahi lütuf eylemiydi.

Kadınlar Bir Sorundu, Bu Yüzden Gitmeleri Gerekiyordu

Yeni Ahit'i dikkatle okursanız, kadınların ilk Hristiyan hareketinde önemli bir rol oynadığını görürsünüz. Onlar yalnızca arka planda yardımcı değildi; kiliselere önderlik ediyor, İsa'nın hizmetini destekliyor ve hatta havari olarak anılıyorlardı.

Bu, bazı insanları rahatsız etti.

Pavlus'un Junia adında bir kadını selamladığı ve onu “havariler arasında seçkin” olarak nitelediği Romalılar 16:7'yi ele alalım. Bu, kadın bir havari fikrini kaldıramayan sonraki kâtipler için bir sorundu. Bu yüzden adını, başka hiçbir kayıtta bulunmayan erkek ismi Junias olarak değiştirdiler.

Ya da şunu emreden 1. Korintliler 14:34-35'i düşünün: “Kadınlar kiliselerde sessiz kalmalıdır.” Bu pasaj, Pavlus'un yalnızca birkaç bölüm önce kadınların açıkça dua etmesine ve peygamberlikte bulunmasına izin verdiği sözleriyle çelişir. Âlimler artık bu kısıtlayıcı ayetlerin, kadınların yerlerinde kalmasını sağlamak isteyen kâtiplerce sonradan metne sokulmuş bir ekleme olduğuna inanıyor.

Suçu Yahudilere Yüklemek

Hristiyanlık kendisini Yahudilikten uzaklaştırdıkça, bazı kâtipler tarihi yeniden yazmaya koyuldu. İsa'nın ölümünün sorumluluğunu Romalılardan alıp Yahudi halkına yükleyen küçük ama anlamlı değişiklikler yaptılar.

Yahudi kalabalığın güya “Onun kanı bizim ve çocuklarımızın üzerine olsun!” diye haykırdığı Matta 27:25'i ele alalım. Bu satır yüzyıllardır Yahudilere yönelik zulmü meşrulaştırmak için kullanılmıştır. Kalabalık gerçekten bunu söyledi mi? Yoksa bu, ilk Hristiyanlar ile Yahudiler arasındaki düşmanlığı yansıtan sonradan yapılmış bir ekleme miydi? En erken el yazmaları ikincisine işaret ediyor.

Elimizdeki Kutsal Kitap, Var Olan Kutsal Kitap Değil

Hristiyanlık için verilen savaş yalnızca içeride verilmedi. Dışarıda da sürdürüldü. Hristiyanlığın güce ihtiyacı vardı. İşte İznik Konsili burada devreye girdi. 4. yüzyılda İmparator Konstantin döneminde toplanan Konsil, Hristiyanlık için bir dönüm noktasıydı. Konstantin konsili hakikati keşfetmek için toplamadı. Onu bir imparatorluğu birleştirmek için topladı. Bölünmüş bir Hristiyanlık zayıf bir Hristiyanlıktı. Mesele, Hristiyanlığın hangi versiyonunun hayatta kalmasına izin verileceğine karar vermekti ve hangi kitapların ayakta kalacağına, hangilerinin düşeceğine karar veren Tanrı değildi. İnsanlardı. Konstantin piskoposları topladı, anlaşmaları için onlara baskı yaptı ve muhalifleri ezmek için Roma'nın gücünü kullandı.

Yeni Ahit'in keşfedilmediği, vahyedilmediği, seçildiği yer orasıdır. Kitaplar dahil edildi, diğerleri dışarı atıldı. İsa'nın Tanrı'ya eşit olmadığını savunan Arius'un öğretileri mahkûm edildi. Daha önceki Hristiyanlıkta bulunmayan Teslis doktrini oylamayla var edildi.

Şu soru ortaya çıkıyor: Kutsal Kitap mükemmel hâliyle aktarılmış olsaydı, ne söylemesi gerektiğine karar vermek için neden imparatorluk gücünün yönlendirdiği siyasi bir konsile ihtiyaç duyuldu?

Ve Kutsal Kitap'ı en çok şekillendiren adamı da unutmayalım: Pavlus. İsa'yla hiç tanışmamış olan aynı Pavlus; bir vahiy aldığını iddia etmeden önce bir zamanlar Hristiyanlara zulmeden aynı Pavlus. Pavlus, Roma otoritesiyle uyumlu bir İsa versiyonunu vaaz etti ve bu yüzden yüceltildi; hatta İsa'nın en yakın havarilerinin seslerini bile gölgede bıraktı. Pavlus'un mektupları, yani kendi yorumları, Hristiyan doktrininin omurgası hâline geldi. Bir zamanlar İsa'nın adına lanet okuyan bir adam nasıl oldu da İznik'te Hristiyanlığın ne olması gerektiğini belirleyen kişi oldu?

Pavlus'un yazıları öne çıkarılırken, “Meryem İncili”, “Barnaba İncili” ve “Yahuda İncili” gibi alternatif bakış açıları bir kenara atıldı. Yanlış oldukları için değil. Uygunsuz oldukları için.

Nag Hammadi metinleri gibi alternatif metinler, İsa'nın hiç çarmıha gerilmediğini, kaçtığını, uzakta durup onu öldürdüklerini sananlara güldüğünü iddia ediyordu. Bu kulağa şok edici geliyorsa, unutmayın: Bu, ilk Hristiyanların gerçekten benimsediği bir inançtı. Marjinal bir fikir değildi; daha sonra ana akım inanç hâline gelecek olan diriliş inancının yanında duran bir argümandı. Ama Hristiyanlık imparatorluğun dini hâline geldikçe bu inancın ortadan kalkması gerekiyordu.

Böylece kâtipler mürekkeple, düzeltmelerle, teolojik revizyonlarla karşılık verdi. Ve sonunda hayatta kalan Hristiyanlık, mutlaka doğru olan değildi. Sadece tarihe yazılmış olandı.

Peki bu bizi nereye götürüyor? Kutsal Kitap bugünkü hâliyle, eğer onu hâlâ ilahi olarak adlandırmakta ısrar ediyorsak, o zaman bunun tersi değil, insanlar tarafından şekillendirilmiş bir ilahilik olduğunu kabul etmeliyiz.

Kutsal Kitap'taki Tarihî Hatalar

Teolojik değişikliklerin ötesinde bile Kutsal Kitap tarihî yanlışlıklarla doludur.

• Kutsal Kitap, aralarında yüzyıllar olmasına rağmen Meryem'i (İsa'nın annesi) Miryam (Musa'nın kız kardeşi) ile karıştırır.

• Kutsal Kitap, Haman'ı yanlış bir tarihî döneme yerleştirerek onu Firavun'un yardımcısı yapar; oysa Haman Pers tarihinde çok daha sonra ortaya çıkar.

Bunlar küçük meseleler değildir. Kutsal Kitap'ın hatalar içerdiğini kanıtlarlar. Tarihin kendisi yeniden yazıldıysa, başka neler değiştirildi?

Kutsal Kitap bir kitap değildir; kâtiplerin, rahiplerin ve ilahiyatçıların metnin her yerinde parmak izlerini bıraktığı, nesiller boyu süren bir alışveriştir. Biri onu her kopyaladığında yapması gereken seçimler vardı. Hangi okuma en anlamlıydı? Hangi versiyon daha doğru geliyordu?

Ve böylece tek bir şey değil, pek çok şey olan bir Kutsal Kitap'la karşı karşıya kalıyoruz. Sağlam bir temel değil, kayan bir zemin.

Ve bu da son, rahatsız edici bir soruya götürüyor:

Bu kitap Tanrı'nın değiştirilmemiş, yanılmaz sözü olacaksa, neden bu kadar çok bir insan ürününe benziyor?

Tarihçi Değil, Editör Olarak İncil Yazarları

Kâtipler metni değiştirdiyse, bunun sebebi yazarların kendilerinin zaten aynı şeyi yapıyor olmasıydı. Ehrman, Markos ile Luka'nın İsa'nın son saatlerini nasıl tasvir ettiğine dikkat çeker. Markos'ta İsa azap içindedir ve Tanrı'ya ıstırabını kaldırması için yalvarır. Luka'da ise sakin, soğukkanlı ve ölümle yüzleşmeye hazırdır. Bu yalnızca bir vurgu farkı değil, Mesih'in tamamen farklı bir tasviridir.

Neden? Çünkü her İncil yazarının bir gündemi vardı. Markos İsa'nın ıstırabını öne çıkarmak istiyordu. Luka, inananların zulümle karşılaştıklarında örnek alabilecekleri model bir şehit istiyordu. Yuhanna ise İsa'nın sıkıntı içinde olduğuna dair her işareti tamamen ortadan kaldırır. Onun anlatımında İsa, kendi ölümü de dahil her anı kontrol eder. Aynı olaylar, kökten farklı yorumlar. İncil yazarları yalnızca aktarmıyordu; hikâyeyi şekillendiriyor, ona söylemesi gerektiğine inandıkları şeyi söyletiyorlardı.

İnsani Sınırları Olan İnsani Bir Kitap

Ehrman bunu açıkça ortaya koyar: Kutsal Kitap gerçekten mükemmel olsaydı, burada binlerce çelişkili el yazmasını eleyerek ne söylenmiş olabileceğini yeniden inşa etmeye çalışıyor olmazdık.

Ama Tanrı metni ilham etme zahmetine girdiyse, neden onu korumadı? Neden kaybolmasına, değiştirilmesine, yeniden yazılmasına izin verdi?

Bu soru Ehrman'ın peşini bırakmadı. Bir zamanlar Kutsal Kitap'ın yanılmazlığına sıkı sıkıya inanan Ehrman, mükemmel bir Tanrı'nın en önemli mesajını bu kadar kusurlu ellere bırakıp bırakmayacağını kendine sormak zorunda kaldığı bir noktaya geldi.

Cevabı mı? Kutsal Kitap yanılmaz değildir, çünkü hiçbir zaman öyle olması amaçlanmamıştır. O, sınırlı bilgiye, sınırlı bakış açılarına ve çok insani önyargılara sahip insanlar tarafından yazılmış, kendi zamanının bir ürünüdür. Metin değiştirildi, çünkü kalemi tutan her zaman insan elleriydi. Bu argümanın merkezinde basit ama huzursuz edici bir gerçek yatar: Tanrı sözünün değişmeden kalmasını isteseydi, öyle kalırdı.

Bunun İman İçin Anlamı

Ehrman'ın hikâyesi yalnızca akademik bir uğraş değildir. Bu, şimdiye kadar sorgulamış, yamalı bir sesler bütünüyle konuşan bir kitapta hakikati bulmaya çalışmış herkesin hikâyesidir. Ve pek az kişinin sormaya cesaret ettiği bir soruya götürür: Metin mükemmel şekilde korunmadıysa, bizi kurtuluşa yönlendireceğine güvenilebilir mi? Tanrı insanların yalnızca kutsal metne dayanmasını hiç amaçladı mı? Yoksa daha büyük bir şeye ya da birine mi ihtiyacımız var?

Cevap, ne kadar kutsal olursa olsun bir kitabın hiçbir zaman yeterli olmadığını kabul etmektir. Çünkü tarih bize bir şey gösterdiyse, o da insanların bir metni kendi istediklerini söyleyene kadar eğip bükeceğidir. İhtiyacımız olan yalnızca kutsal metin değil, bir rehberdir. Bize yalnızca neyin yazıldığını değil, neyin kastedildiğini söyleyebilecek biri.

Değiştirilemeyen bir ses. Kutsal metni kendi ihtiyaçlarına göre yeniden yazıp yeniden şekillendiren öncekilerin hevesleri yüzünden yoldan çıkarılmamıza izin vermeyecek bir rehber.

Allah, adaletiyle, insanları insan elleriyle değiştirilebilecek bir metinle baş başa bırakmaz. Bu yüzden kullarını hiçbir zaman rehbersiz bırakmadı.

Yaşayan Bir Elçi: Her Çağın Delili

Tarih boyunca Allah her zaman bir rehber gönderdi. Nuh. İbrahim. Musa. İsa. Bunlar yalnızca öğretmenler değildi; hakikati mürekkeple değil, bizzat varlıklarında taşıyan ilahi deliller, elçilerdi. Ve her biri Allah'ın mesajını anlamanın anahtarıydı.

Ama insanlar onları reddetti. Nuh'un davetini görmezden geldiler. Musa'ya karşı geldiler. İsa'yı çarmıha gerdiler. Ve kendi zamanlarındaki delile uymak yerine kitaplarına, geleneklerine, miras aldıkları inançlarına sarıldılar.

Ve bu örüntü bugün de sürüyor.

Şimdi bizim delilimiz kim? Kaybolanı düzeltmek, yüzyıllarca süren tahrifatın altına gömülmüş olanı yeniden tesis etmek için atanan kişi kim? Kutsal Kitap insanlar tarafından derlendi. Kur'an, kaybolanı düzeltmiş olsa da yine insan ellerinden geçerek aktarıldı. Ama nihai, ilahi rehber tahrif edilemez.

Bugün o rehber, orijinal hakikatin kilidini açacak anahtarı elinde tutan Mehdi'dir.

Mehdi: Her Zaman Sahip Olmamız Gereken Rehber

Mehdi bizzat hakikatle hükmeder. Konsillerin onayına ya da kâtiplerin imzalarına ihtiyaç duymayacak kadar açık bir hakikat. Kendi kendine aydınlatan bir hakikat.

O olmadan, değiştirilmiş sözlerle, kaybolmuş anlamlarla ve insanların anlamak yerine üzerinde kavga ettiği kitaplarla baş başa kalırız. Çünkü kutsal metinde hakikat varsa, ki vardır, onun hiçbir zaman el yazmaları üzerine tartışan âlimlerin ellerine bırakılması amaçlanmadı. Onun her zaman Allah'ın yaşayan delili tarafından korunması amaçlandı.

Soru şu: Onu tanıyacak mıyız? Yoksa hakikat tam önümüzde dururken elçiyi reddedip insanlar tarafından yeniden şekillendirilmiş bir kitaba sarılarak tarihi bir kez daha mı tekrarlayacağız?