Zorbalığa Karşı Adalet: Bugünün Sistemleri Vaatlerini Yerine Getiriyor mu?
Metin Türkçe okunuyor
Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun
İnsanlığın ideal yönetim arayışını incelemek; zorbalık sistemleri ile ilahi adalet devletini karşılaştırmak.
Yazan Noor Fatimah Ali

İdeal yönetim sistemi arayışı, tarih boyunca insanlığın elinden kaçan kadim bir arayıştır. Antik Yunan filozoflarından dünün ve bugünün en bilge düşünürlerine kadar insanlar, kusursuz bir toplumun ya da devletin var olup olamayacağını düşündüler. Yüzyıllar önce, örneğin İslami rivayetler, Kaim adında bir kurtarıcı şahsiyetin yeryüzünden adaletsizliği ve zorbalığı kaldırdıktan sonra tam olarak böyle bir devleti doğuracağını önceden bildirdi. Bu ifade, Hristiyanlık, Yahudilik ve Budizm gibi diğer pek çok dünya dininin rivayetlerinde de yankı bulur ve güncel olayların ışığında bizi şu soruya götürür: Peki bugünün sistemleri ne durumda?
Bugün gördüğümüz devletler ve sistemler gerçekten yönetimin ve adaletin zirvesi mi? Temsil ettiklerini iddia ettikleri ideallerin gerçek yansımaları mı, yoksa daha çok 21. yüzyılın zorbalık ve kölelik sistemleri mi?
Demokrasi - Çoğunluğun Diktatörlüğü
Bugün gördüğümüz en yaygın sistem Demokrasidir. Çoğu zaman halkın yönetimi olarak övülür. Bugün pek çok kişi için yalnızca bir ideal değil, aydınlanmış bir yönetim sisteminin temel bir özelliğidir. Demokraside insanlar liderleri seçme ve kararlara ve politikalara katılma imkânına sahiptir. Çoğunluğun iradesi galip gelir. Sistemin, vatandaş katılımı ve eşit oy hakkı aracılığıyla halkına hizmet ettiği düşünülür, ama kusurlardan arınmış değildir. Halkın yönetimi olarak pazarlanan şey, çoğunluğun yönetimidir. Tarihte pek çok örnekte bunun sorunlu bir seçim olduğu kanıtlanmıştır. Örneğin, Birleşik Krallık'ta 2017'de yapılan bir BMG Research anketi, Birleşik Krallık halkının üçte ikisinin (%67) siyasi beyannameleri hiç okumadığını ortaya koydu. Bu bilgi eksikliği, bilgisiz kitlelerin topluma zarar veren siyasi kararlar almasına yol açabilir. Demokrasi, çıkarcı bireylerin vatandaşların çoğunluğunu manipüle etmesine ve etkilemesine imkân tanıyabilir; liderler, popüler olmayan ama toplum için daha yararlı olabilecek uzun vadeli projelere yatırım yapmak yerine yeniden seçilmelerini garanti eden kısa vadeli politikaları önceler. En kötü hâlinde demokrasi, çoğunluğun bütün vatandaşların refahını gözetmeden iradesini dayatan bir güruh gibi davrandığı bir rejime dönüşebilir.

Kapitalizm - En Zayıfı Sömürmek
Bir ülkenin ticaretinin, sanayisinin ve kârlarının özel şirketler ya da bireyler tarafından kontrol edildiği bir ekonomik sistem olan kapitalizm, demokratik ülkelerin çoğunun temel bir özelliğidir. Yeniliği ve fırsatı teşvik etmekle övünen bir sistemdir; en görünür örneği, dünyanın gördüğü en zengin süper güçlerden biri olan Amerika Birleşik Devletleri'dir. Kapitalizm, kaynakların verimli dağılımı yoluyla topluma en iyi şekilde hizmet ettiği söylenen bir şekilde kâr tarafından yönlendirilir; ama bugün gördüğümüz kapitalizmin gerçeği bu mu?
Zenginleri daha da zenginleştiren ve servet eşitsizliğini dayatan kapitalizmin en kötü aşırılıklarına tanık olurken, adalet ve insanlık soruları ön plana çıkıyor.

Pek çok durumda bitmek bilmeyen kâr arayışı çoğu zaman insan hakları ve insan onuru pahasına gerçekleşir ve sıklıkla, özellikle gelişmekte olan ülkelerde işçilerin sömürülmesiyle sonuçlanır. Erkeklerin, kadınların ve çocukların yetersiz ücretlerle korkunç koşullarda çalıştığı ter atölyelerinin varlığı, kurumsal açgözlülüğün beslediği zengin ile yoksul arasındaki devasa uçurumu gözler önüne serer. Kapitalizm ayrıca sürdürülemez uygulamalar yoluyla çevreyi tahrip ettiği için de yaygın olarak eleştirilmiştir. Fosil yakıtlar, madencilik ve ormansızlaştırma gibi sektörler muazzam kirliliğe ve biyolojik çeşitlilik kaybına neden olmuştur; şirketler ise tamamen maddi kazanç uğruna eylemlerinin uzun vadeli sonuçlarını göz ardı etmiştir.
Kârı her şeyin üstünde tutan bir sistem insani ya da ideal sayılabilir mi? En zenginler baş döndürücü servetler biriktirirken, yoksullar bu kapitalizm güdümlü toplumlarda giderek artan zorluklarla karşı karşıya kalıyor. Kim buna adil bir sistem der?
Komünizm ve Sosyalizm - Gerçekçi mi?
Yelpazenin diğer ucunda, esasen bütün mülkiyetin ve servetin bireylere değil devlete ait olduğu bir sistem olan komünizm vardır. Toplumdaki herkes eşit olarak dağıtılan faydalardan pay alır. Mülkiyetin bu şekilde tamamen kamuya ait olması, tamamen sınıfsız, eşit bir toplum yaratmayı amaçlar. Ancak tarih, Sovyetler Birliği ve Çin gibi komünist devletlerde sayısız yaygın kıtlık, zulüm ve insan hakları ihlali örneğine tanık olmuştur. Bu hükümetler, siyasi iktidar tekeli ve muhalefetin bastırılmasıyla özdeşleşmiştir. Buna ek olarak, komünizmin ekonomik modeli uygulamada defalarca başarısız olmuş ve sistemin korumaya çalıştığı ideallerin ta kendisini baltalamıştır.

Sosyalizm, servetin ve kaynakların eşit dağılımını sağlamayı amaçlayan, kolektif mülkiyete dayalı bir ekonomik ve siyasi sistemdir. Komünizm bütün özel mülkiyeti ortadan kaldırmayı amaçlarken, sosyalizm altında vatandaşlar belirli özel mülklere hâlâ sahip olabilir. Ancak bu sistem açıkça tanımlanmış değildir ve özel mülkiyetin kapsamı, sosyalizmin farklı yorumlarına ve yaklaşımlarına göre değişir. Pratik gerçeklikte sosyalist sistemler, ekonomik refah ve sosyal refah açısından sınırlı başarılar ama aynı zamanda başarısızlıklar da yaşamıştır.
Sovyetler Birliği başlangıçta sanayi büyümesi yaşadı, ama sonunda zayıf bir ekonomi, yenilik eksikliği ve kaynakların kötü yönetimi nedeniyle çöktü. Kuzey Kore'nin sosyalist ekonomisi; yaygın yoksulluk, gıda kıtlığı ve ağır insan hakları ihlalleriyle başarısız sayıldı. Mao Zedong yönetimindeki sosyalist Çin kıtlık, zulüm ve büyük ölçekli ekonomik gerilemeden mustarip oldu. Pek çok sosyalist sistem yolsuzluk, güç istismarı ve ekonomik başarısızlıktan muzdariptir. Sosyal yardım sisteminin istismarı bu sistemlerde yaygın bir durumdur. Sonuç olarak, açıklanan hakkaniyet ve eşitlik hedeflerine rağmen sosyalist politikaların uygulanmasına ekonomik sıkıntı ve muazzam insan ıstırabı eşlik etmiştir.
Modern İslam Toplumlarını Kemiren Sorunlar
Pek çok başka yönetim sistemi var ve var olmuştur, ama bu birkaç kısa bakış, herhangi bir sistemin ne kadar kolay yolsuzluğun kurbanı olabileceğini ortaya koyuyor. Ne yazık ki bu yalnızca dinî olmayan sistemler için geçerli değil. Pek çok örnekte adaleti ve insanlığı Allah vergisi haklar olarak kabul eden insanlar daha da kötü durumdadır. Otoritenin Allah'a ait olduğunu kabul eden doğru yolda olduklarını iddia etmelerine rağmen Müslümanlar, adil ve aydınlanmış bir sistemi uzaktan bile temsil eden herhangi bir şeyi uygulamakta muazzam zorluklar yaşamıştır.
Bunun merkezinde ve görünüşe göre esas olarak bunu göz önünde bulundurarak, Peygamber Muhammed ölüm döşeğinde, Müslüman ümmetin yoldan sapmasını önleyecek açık talimatlar içeren bir vasiyet yazdırdı. Müslümanların vasiyeti ve Allah'ın belirlediği ilahi önderlik sistemini göz ardı ettiği andan itibaren İslam dünyası, şimdiye kadar görülmüş en kötü kaos, kan dökülmesi ve yıkımın bazılarına sürüklendi. Peygamberlerinin vasiyetini ve Allah'ın iradesini terk eden Müslümanlar kendilerini terk edilmiş buldular. Her biri dinî meşruiyet cübbesine bürünmüş kendi insan yapımı sistemleri adaletsizlik, yolsuzluk ve düşündürücü istatistiklerle doludur.
En zengin ve en nüfuzlu Müslüman milletler, yönetimin tek bir aile içinde bir nesilden diğerine aktarıldığı kalıtsal bir sistem olan monarşi tarafından yönetilmektedir. Müslüman ülkelerin çoğunda hükümdar mutlak ve sınırsız bir yetkiye sahiptir; hükümdarı hesap vermeye zorlayacak ya da makamından uzaklaştırılmasına imkân tanıyacak hiçbir yasa yoktur. Bu sistemde tek bir aile, sırf doğumu nedeniyle muazzam ayrıcalıklardan yararlanır ve bu çoğu zaman güç istismarına yol açar. Hükümdarların davranışlarına ve toplumlarındaki ıstıraba ve insan hakları ihlallerine bir göz atmak, bu kraliyet ailelerinin yalnızca insanlık ve adalet ilkelerine değil, savunduklarını iddia ettikleri İslami değerlerin ta kendisine de nasıl ihanet ettiğini ortaya koyar.

Suudi Arabistan, ülkenin 1932'deki kuruluşundan bu yana hüküm süren Suud ailesiyle bu monarşi sisteminin örneğidir. 1,4 trilyon doları aştığı tahmin edilen Suudi kraliyet ailesinin serveti, bölge genelinde milyonlarca insanın yaşadığı yaygın yoksulluk ve gündelik hayatta kalma mücadelesiyle büyük bir tezat oluşturan olağanüstü şatafatlı yaşam tarzlarını finanse ediyor. Kraliyet ailesinin savurganlığı, 4 milyon fit kareye yayılan Yamame Sarayı, 450 milyon dolarlık bir Leonardo da Vinci tablosu, 400 milyon dolarlık bir süper yat ve altın kaplama lüks araçlar dâhil olmak üzere sahip olduklarında açıkça görülüyor.
2018'de Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı'nın öldürülmesi, Suudi monarşisinin uyguladığı baskıcı politikalara ve acımasız baskıya uluslararası dikkat çekti. Ancak Suudi hükümdarlarının, özellikle Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ın serveti ve mutlak gücü, baskıcı politikaların filizlenebildiği ve kraliyet ailesinin hesap vermekten korunduğu bir sistem yaratmıştır.
Diğer İslam milletleri, İran İslam Cumhuriyeti gibi İslam Cumhuriyetleri olarak var olmaktadır. İran, İmam Mehdi'yi temsil ettiğini iddia eden bir devlettir, ama “Bilgenin Gayesi” kitabında ayrıntılı olarak anlatıldığı gibi, İran'ın eylemleri ile ilan ettiği statü arasında göze batan tutarsızlıklar vardır. İran, türbelerde mucizeler ve şifalar vaaz eden âlimlerle dolu bir millettir, ama aynı din adamları kendi yakınlarını pahalı tıbbi tedaviler için Batılı hastanelere gönderir. Bu, bu sistemin en üst kademelerindeki âlimlerin apaçık ikiyüzlülüğünü gözler önüne seren önemli örneklerden yalnızca biridir. 12. İmam'ı temsil ettiğini iddia eden din adamlarının yönettiği bu katı hükümet, yolsuzluk, insanlık dışı hapishaneler, fuhuş şebekeleri, vahşi cinayetler ve baskılara ilişkin iddialardan hiçbir zaman uzak olmamıştır.
Gerçek Bir Adalet Sistemi
İnsanlığın tarih boyunca gösterdiği çabalara rağmen, kapitalizm, komünizm, sosyalizm ya da demokrasi olsun, her yönetim sistemi, esas olarak yozlaşmış ya da zayıf politikacılar ve ahlaksız şirketler yüzünden, şu ya da bu biçimde nihayetinde yolsuzluğa, zulme ve adaletsizliğe açık olduğunu kanıtlamıştır. Bu sistemlerdeki geniş kapsamlı etkileri, toplumu çökerten kararlara ve politikalara yol açar.
Peki ya sıradan insanlar? Bu başarısızlıklar yüzünden acı çekiyor, hükümetlerin ve sistemlerin çözemediği ya da çözmeye isteksiz olduğu gündelik zorluklara katlanıyorlar. Bu devletlerdeki vatandaşlar temel insan haklarını kullandıkları için hapisle ve hatta ölümle karşı karşıya kalabilir. Yasaların ve düzenlemelerin varlığına rağmen adalet galip gelemiyor.
Daha yakından bakıldığında, her sistemin tek bir temel kusuru olduğu görülüyor: Çıkarcı liderlerin yetkiyi ele geçirmesini önleyemiyorlar ve bu da nihayetinde kamu yararına zarar veren kararlar yoluyla toplumun çöküşüne yol açıyor. Mantıken, eğer hükümdar aydınlanmışsa ve hiçbir kişisel çıkar gözetmeden her durumda mümkün olan en iyi kararları veriyorsa, bu kişinin lider olduğu bir sistem en etkili ve en verimli sistem olacaktır. Yani mesele aslında bir kişiye dayanıyor. Platon bunu 2.300 yıl önce anlamıştı.

Platon'un “Devlet” eserinde Sokrates, filozof krallar tarafından yönetilen ideal bir devlet tasavvur eder. Bu sistemde yöneticiler kararları şirketler, çoğunluk ya da kişisel kazanç için almaz; aksine kararlar adalete dayanır. Önderlik servet ya da ayrıcalıkla değil, liyakat, hikmet ve soylu karakterle belirlenir. Platon, yalnızca filozofların formları gerçekten bilebileceğine, başka bir deyişle gerçek gerçekliği kavrayabileceğine ve bunun onlara adil bir şekilde yönetme konusunda eşsiz bir yetenek kazandırdığına inanıyordu. Bu filozof krallara, adalete ve herkesin refahına içten bir bağlılıkla devletin ilkelerini korumak ve halkına yol göstermek emanet edilecekti. Platon'un “Devlet”i, insan haklarının korunduğu ve adalete dayalı ideal bir toplumun kurulduğu bir devletin ayrıntılı bir tasavvurunu sunar.

En erdemli ve en yetenekli olanların yönetimiyle kurulan ve sürdürülen aydınlanmış ve adil bir devlet fikri, Ehl-i Beyt'in verdiği ilahi vaatle çarpıcı bir benzerlik taşır. Kaim Eba Sadık Abdullah Haşim'in gelişi, bir ilahi adil devlet yaratmak için barışın ve ideal biçimdeki yönetimin çağını başlatacaktır. Bu vaat edilen toplum, insan haklarının korunduğu, kararların insanlığın daha büyük yararı için alındığı ve hakikatin ve adaletin mutlak hâkim olduğu bir toplum olacaktır; Antik Yunan filozoflarının felsefi metinlerinde titizlikle ayrıntılandırdığı kusursuz toplumun gerçek bir vücut bulmuş hâli.
Böylece adil, aydınlanmış ve başarılı bir yönetim sistemi kurmanın yolu, Peygamber Muhammed'in ve insanlığı yoksulluktan ve zulümden arınmış bu kehanet edilmiş devlete götürmekle görevlendirilen, Adem'e kadar uzanan bütün peygamberlerin ve elçilerin bıraktığı kutsal vasiyete bağlı kalmaktan geçer. Bu vaat, yaygın adaletsizlik, yolsuzluk ve ahlaki çöküşle geçen bir çağın, daha doğrusu pek çok çağın ardından önümüze konan, gerçekten adil bir sisteme yönelik kadim arayışın doruk noktasıdır. Bu, öznel yorumlara ve yanılabilir sistemlere göre bir adalet sistemi değil, adaletin Allah'ın rehberliği ve emri altında uygulanmasıdır. Şimdi, zamanımızda, bu ilahi vaadi gerçekleştirmeye giden yol, peygamberin mirasının varisleri tarafından aydınlatılmıştır. İnsanlığa gerçek barışı, eşitliği ve manevi dirilişi getirecek bu vaat edilmiş devletin zeminini etkin bir şekilde hazırlamak hepimizin üzerine düşen bir görevdir.