Profesör Holly Folk: Onlar Buna Tarikat Diyor, O ise Dinin Geleceği Diyor
Metin Türkçe okunuyor
Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun
Saygın Profesör Holly Folk, Crewe'daki Webb House'ta Ahmedi Barış ve Nur Dini topluluğunu ziyaret ettikten sonra izlenimlerini paylaşıyor.
Yazan Ailia Muhammad

Ahmedi Barış ve Nur Dini, barışçıl ve verimli diyaloğun, yeni fikirleri değerlendirme fırsatı tanıyan sohbetlerin ve insanların sahici olmalarını, tanınmalarını ve anlaşılmalarını sağlayan ve onları güçlendiren tartışmaların büyük bir savunucusudur. Bu din, insanlıktan çıkaran kavram ya da fikirleri önceleyen her türlü sahte dış kaplamayı söküp atar. Ve “önce insanlık” diyen bir sloganla sohbet ve diyalog, olumlu değişimin başlatıldığı mekanizma haline gelir.
Profesör Holly Folk, Western Washington Üniversitesi'nde Din ve Kültür alanında Profesör ve Danışmandır. Yeni Dini Hareketler (YDH) üzerine uzmanlaşmış bir akademisyendir ve bu alanı kapsamlı biçimde incelemiştir. İşinde yeni, yenilikçi ve heyecan verici olanın tam kalbine dalmaktan çekinmez. Toplulukları ziyaret etmiş, yeni dini hareketleri incelemiş ve farklı ve yeni düşünce okulları nedeniyle karalanan kişilerin haklarını savunan eserler kaleme almıştır.
Burada, Ahmedi Barış ve Nur Dini'nin genel merkezinde onu konuk olarak ağırlamaktan onur duyduk; zamanını topluluğumuzun tam kalbinde, konuşarak, tartışarak, gözlemleyerek, inceleyerek geçirdi ve nihayet ziyaretinin sonunda bir kürsüden o haftalar boyunca tanık olduklarına dair düşüncelerini dile getirdi.
Onunla, topluluğumuzun İnsan Hakları İletişim Koordinatörü Hadil El-Khouly ile birlikte röportaj yapma ayrıcalığına sahip oldum. Havada iyi niyetin hissedildiği sakin bir geceydi. Topluluk üyeleri çekimi izlemek için bir araya gelmişti. Hatta Ahmedi Barış ve Nur Dini'nin lideri Abdullah Haşim Eba Sadık da seyirciler arasında oturup dikkatle dinleyerek bizi onurlandırdı.

Holly Folk'un Erken Yaşamı ve İlgi Alanları
Profesör Holly Folk'un geçmişiyle başladık. Holly Folk, dine ilgisinin alışılmadık derecede erken bir yaşta başladığını hatırlıyor. “Nasıl ilgi duymaya başladığımı söylemek zor,” diye düşünüyor, “çünkü her zaman ilgi duymuşumdur.” Çocukluğundan beri iyi bir okur olan Folk'un dokuz on yaşlarında üniversite düzeyinde okuyor olması etkileyicidir. Sürekli eğitim öğrencisi olarak üniversite diploması almaya çalışan annesi, kızının derinden ilgisini çeken psikoloji, sosyoloji ve antropoloji konularındaki ders kitaplarını sık sık eve getirirdi.
Erken yaşta merakını cezbeden konular arasında din ve kültür, özellikle de bugün daha yaygın olarak “yeni dini hareketler” olarak adlandırılan dini “tarikatlar” vardı; bu konuyu röportaj ilerledikçe daha ayrıntılı olarak ele aldı.
Annesinin, daha sonra yeni dini hareketler çalışmaları alanında ün kazanan profesörü, Profesör Folk'un bu konuya duyduğu hayranlığı daha da besleyen birkaç kitap yazmıştı. Tutkusuna rağmen bu ilgiyi sürdürülebilir bir kariyere dönüştürmenin zorluğunu erkenden fark etti. “Açıkçası, yeni dini hareketler alanında çalıştığını bildiğim hemen herkesin asıl bir işi var,” dedi. Pek çoğu komşu alanlarda profesör ya da avukat olarak veya alternatif akademik rollerde çalışıyor. Kendisi Budizm ve Doğu Asya dinlerine odaklanan bir lisans eğitimi aldı, ancak gerçek ilgisinin dil çevirisi ya da klasik metinlerden çok din ile toplum arasındaki ilişkide yattığını çabucak fark etti.
Columbia Üniversitesi'ndeki ve New York'taki diğer kurumlardaki profesörlerin teşvikiyle, kendisine din alanında doktora yapması tavsiye edildi. “Zaten bir çocuğun var,” dediler ona (ilk kızı çok gençken doğmuştu), “bu yüzden saha araştırması için uzun süre yurt dışına gitmeyi gerektirmeyen bir yol bulmalısın.” Bunu göz önünde bulundurarak Amerikan dini tarihi alanında uzmanlaştı ve bu alanda hem yüksek lisansını hem de doktorasını tamamladı.
Doktora tezi, açıkladığı üzere yeni dinler, alternatif maneviyat ve şifa temalarını keşfetmek için bir kapı işlevi gören kayropraktik üzerineydi. Bu araştırma, karşılaştırmalı din alanında bir öğretim görevi almasının temelini oluşturdu. Kadro aldıktan sonra Amerika Birleşik Devletleri'ndeki meslektaşları onu çalışma alanını uluslararası çalışmaları da kapsayacak şekilde genişletmeye teşvik etti.
2016'da Kore'ye gitti; orada Çin hükümeti tarafından bir “Xie Jiao”, yani heterodoks öğreti olarak sınıflandırılan tartışmalı bir grubun, “Her Şeye Kadir Tanrı Kilisesi”nin bir ayinine katılmaya davet edildi. Holly, kutsal metinlerinin akademik bir incelemesi olarak başlayan şeyin kısa sürede, özellikle grubun Çin makamları tarafından nasıl tasvir edildiği konusunda, savunuculuk ve insan hakları çalışmalarına aktif katılıma dönüştüğünü açıkladı.
Bu deneyim bir dönüm noktası oldu. Asya'da ve ötesindeki diğer yeni dini hareketleri incelemeye başladı. “Artık bu, fiilen ders vermediğim neredeyse her anımda yaptığım bir şey,” dedi. Bununla birlikte asıl rolü, akademik araştırmayı din ve insan hakları alanında gerçek dünyadaki faaliyetlerle buluşturmaya devam ettiği bir devlet üniversitesinde karşılaştırmalı din ve ABD tarihi profesörlüğü olmayı sürdürüyor.
Onu dinledikçe, Holly'nin süregelen ilgisinin yalnızca dini yenilikleri incelemek değil, aynı zamanda toplumsal ve siyasi baskıyla karşı karşıya kalan dini toplulukları savunmak olduğu giderek daha açık hale geldi. Derin bir etik sorumluluk duygusu kolayca fark ediliyordu.
Holly Folk'un AROPL'a İlgisi
Holly'nin yolculuğunun onu bugün bulunduğu yere nasıl getirdiğine ve yeni dini hareketlerin deneyimlerini ve toplum tarafından nasıl algılandıklarını inceledikçe savunuculuk ve insan hakları alanında çalışma niyetinin nasıl daha da güçlendiğine dair düşüncelerini dinlemek ilginçti. Holly sesine ihtiyaç duyulduğunu fark etmişti ve gerçekten de onu kullanıyor.
Yeni dini hareketleri inceleyen biri olarak Profesör Folk, bu toplulukları ziyaret etmenin ve işleyişlerini incelemenin bir tutkusu olduğunu ifade etti. Özellikle Ahmedi Barış ve Nur Dini'ni ve Birleşik Krallık'taki topluluğu incelemeye ilgi duydu.
Folk şöyle dedi: “Vay… Programım izin verseydi zaten gelirdim, çünkü yeni dinlerle ilgileniyorum ve baskı altındaki dinler için biraz gün ışığı yaratmakla ilgileniyorum.” Ama merakını asıl uyandıran şey kişisel bağdı. Takipçileri tarafından bugün Eba Sadık Abdullah Haşim olarak bilinen grubun lideri, yıllar önce Indiana Üniversitesi-Purdue Üniversitesi Indianapolis'te (IUPUI) tanıdığı bir lisans din öğrencisiydi.
“Sizin ve benim artık ‘Eba Sadık’ dediğimiz, benim ise lisans öğrencisiyken bir üniversite öğrencisi olarak Abdullah Haşim diye tanıdığım adamla tanışma imkânım olduğunu fark ettiğimde, ‘Bunun toplulukta nasıl geliştiğini ve ilerlediğini gerçekten bilmek isterim’ dedim. Ayrıca bir insan olarak kime dönüştüğünü de görmek istedim.”Holly Folk
Profesör Folk için yeni bir dini inceleme fırsatı akademik olmaktan öte bir şey. “Acımasızca dürüst olmak gerekirse, ben… açgözlüyüm,” diye güldü. “Meslektaşlarımızdan Gordon Melton kendini bilgiye aç gözlü olarak tanımlar; ben de öyleyim. Yeni bir din hakkında bilgi edinme fırsatı varsa onu değerlendirmek isterim. Zaman izin verirse her zaman evet demek isterim.”
Ahmedi Barış ve Nur Dini ile kurduğu ilişki özellikle derin oldu. “İslami kökenli bir grubu incelemekle ilgileniyordum,” dedi. “Ama şunu söylemeliyim ki çok şey öğrendim; AROPL hakkında, daha geniş Şii hareketi hakkında ve farklı Orta Doğu ülkelerinden insanların hayatları hakkında. Hepinizle zaman geçirme fırsatı sayesinde bir insan olarak çok geliştim.”
Folk, öğrenmenin seyahatlerinde değişmeyen bir unsur olduğunu vurguladı. “Gittiğim her yerde öğreniyorum. Ama bu deneyim pek çok bakımdan özellikle aydınlatıcı oldu,” dedi. “Her zaman ilginç bir şeyin ortaya çıkacağına dair bir tür kör inançla giderim. Ama bu, çok ama çok özeldi.”
Küresel Etkiye Sahip Sağlıklı Bir Topluluk

Ahmedi Barış ve Nur Dini'nin genel merkezine yaptığı son ziyaret sırasında Profesör Holly Folk, topluluğa ve karşılaştığı değerlere ilişkin izlenimlerini paylaştı. Din çalışmaları alanında saygın bir akademisyen olan Folk, AROPL üyeleriyle geçirdiği zamanın hem kişisel hem de akademik açıdan son derece anlamlı olduğunu belirtti.
“Kendimi çok evimde hissediyorum,” dedi. “Hareketiniz için kullandığım terminoloji sizinkinden farklı olabilir, ama benim için öne çıkan şey dayanışmacı ve sıcak bir ethos; insanlara gerçekten özen gösteren kişici bir değerler sistemi.”
Folk, kaldığı süre boyunca kendisine gösterilen açıklığı, cömertliği ve nezaketi övmeye devam etti ve bu niteliklerin yalnızca bir araştırmacı olarak kendisi için değil, açıkça toplulukta yaşayan üyeler için de hem güveni hem de aidiyet duygusunu nasıl beslediğini vurguladı.
Sohbet, aile ve topluluk duygusundan Ahmedi Barış ve Nur Dini'ni tanımlayan teolojik ve etik duruşlara doğal bir şekilde kaydı. Bu Davet'te alınan tutumlar hem hayranlığa hem de zulme yol açtı. Sohbet sırasında Hadil El-Khouly, inancın son yıllarda aldığı zorlu ama gerekli tutumlardan bazılarını ayrıntılı olarak anlattı.

Profesör Folk ile yaptığı görüşmelerin çoğunun hem topluluğun iç yaşamı hem de hareketin küresel dini söylemde oynadığı daha geniş rol etrafında döndüğünü açıkladı. “Çok cesur tutumlar aldık,” dedi, “ve bunlar ne yazık ki zulme yol açtı. Ama daha özgür, daha adil, daha eşitlikçi bir dünyada yaşamak istiyorsak bunlar vazgeçilmezdir.”
Hadil, Eba Sadık'ın liderliği altında AROPL'un dinin nefret, bölünme ya da baskı aracı olarak kötüye kullanılmasına karşı nasıl kararlılıkla durduğunu anlattı. “Dinin antisemitizm, homofobi ya da başka herhangi bir bağnazlık biçimi için gerekçe olarak kullanılmasına izin vermeyi reddediyoruz. Bu inancın bir üyesi olmak, kökeni ya da inancı ne olursa olsun herkesin hakları için ayağa kalkmak demektir.” Sohbet, aile ve topluluk duygusundan AROPL'un dini kimliğini biçimlendiren ve tanımlayan ilkelere doğal bir şekilde kaydı.
“Çok güçlü ve gerekli tutumlar aldık,” diye açıkladı Hadil. “Bunlar ne yazık ki zulme uğramamıza yol açan türden tutumlar, ama daha özgür, daha adil ve daha kapsayıcı bir dünya istiyorsak bunlardan taviz verilemez. Eba Sadık'ın liderliği altında azınlıkların hakları, kapsayıcılık, hoşgörü ve dinler arası diyalog için kararlılıkla durduk. Dinin asla bir bölünme ya da nefret aracı olarak kullanılmaması gerektiğine inanıyoruz.”
Bu bağlılık, topluluğu Orta Doğu'da ve ötesinde otoriter rejimlerle ve dini köktendincilerle karşı karşıya getirdi. Hadil, “İran, Irak, Cezayir ve Mısır gibi ülkelerde cesurca şunu söyledik: ‘Kadınlar başörtüsü takıp takmamayı seçmekte özgürdür. Bu, imanın bir yükümlülüğü değildir.’ Ve onların bu seçim hakkını savunduk” dedi.

Sivil direnişe dair dokunaklı örnekler paylaştı: “İran'da kadınların en kalabalık meydanlarda başörtülerini çıkarıp bize fotoğraf gönderdiklerini ve bunları dünyayla paylaşmamızı istediklerini gördüm. Bu inancın ilham verdiği cesaret işte bu tür bir cesaret. Malezya'da üyelerin, ister o topluluğun parçası olsunlar ister olmasınlar, LGBTQ+ topluluğuyla açıkça dayanışma içinde durduklarını ve ‘Din adına nefreti reddediyoruz’ demek için tehlikeyi göze aldıklarını gördüm.”
Hadil şöyle devam etti: “Antisemitizmi, homofobiyi, yabancı düşmanlığını, her türlü ayrımcılığı reddediyoruz. Ve bizim için bu inancın bir üyesi olmak, ister manevi arayış içinde olsunlar ister sadece özgürlüğü ve güvenliği hak eden insanlar olsunlar, herkesin onurlu bir şekilde yaşama hakkı için mücadele etmek demektir.”
Hareketin en dönüştürücü yönlerinden birinin dini söylemi halka geri kazandırma yeteneği olduğunu ekledi. “Eba Sadık'ın yaptığı, dini yorum üzerindeki tekeli kırmaktı. Gizlenmiş ya da erişimi kısıtlanmış bilgiyi aldı ve herkesin erişimine açtı.”
“Tarikat” ve Diğer Terimlerin Tanımı
Profesör Holly Folk, “tarikatlar” ve “beyin yıkama” gibi terimlerin gelişigüzel kullanımına itiraz ediyor ve azınlık inançlar ele alınırken daha düşünceli ve kesin bir dil kullanılmasını uzun zamandır savunuyor. Bu tür bir dilin, özellikle Orta Doğu'nun algılanış biçiminde, Batılı önyargıları yansıttığını ve pekiştirdiğini ileri sürüyor.
“Batı'da,” dedi, “çoğu zaman Orta Doğu'nun herkesin fanatik olduğu ya da beyninin yıkandığı bir yer olduğu varsayılır.” Ancak saha çalışması ve topluluklarla doğrudan teması çok daha karmaşık ve nüanslı bir gerçekliği ortaya koydu. Dini topluluklar arasında zengin bir düşünce yelpazesiyle karşılaştı. Profesör Folk, Müslüman çoğunluklu ülkelerde ılımlıların, şüphecilerin ve inançlarına derinden değer veren ama Allah ile ilişkilerini ele geçirmiş siyasi yapılara direnen bireylerin bulunduğunu vurguladı.
Profesör Folk dilini özenle seçiyor ve Orta Doğu'daki dini çeşitliliğe ilişkin tartışmaların daha ciddiye alınması gerektiğini kabul ediyor. Amerika Birleşik Devletleri gibi yerlerle karşılaştırıldığında dini çeşitlilik kurumsal olarak daha sınırlı olabilir. Yine de var olan bakış açılarının farklılığını ve çoğulluğunu ve Batı söyleminde çoğu zaman gözden kaçan iç eleştirileri tanımanın önemini vurguluyor. “Batılıların, ılımlı olmak isteyen insanların bulunduğunu, dinin hükümet için bir güç olarak kullanılma biçiminden memnun olmayan insanların bulunduğunu bilmesinin gerçekten çok önemli olduğunu düşünüyorum,” diyor. “Ve öğrencilerime, meslektaşlarıma ve akranlarıma şunu iletebildiğim için çok geliştiğimi düşünüyorum: Orta Doğu hakkında daha fazla şey bilmemiz gerekiyor; televizyonda sunulduğu şekliyle değil, gerçek insanları tanımak açısından.”
Kültürel eleştirilerinin yanı sıra Profesör Folk, “yeni dini hareket”, “dini azınlık” ve “bilinçli topluluk” gibi sıklıkla yanlış anlaşılan terimlere de akademik bir açıklık getirdi. Bunlar araştırmasının merkezinde yer alıyor.
Yeni bir dini hareketin, diye açıkladı, yalnızca marjinal bir grup ya da alışılmadık bir inanç pratiği olmadığını, çoğu zaman son 100 ila 200 yıl içinde ortaya çıkmış bir din olduğunu söyledi. Bir YDH'yi tanımlayan yalnızca yaşı değil, gelişim aşamasıdır. Hareketler kritik evrelerden geçer: kurucu kuşak, büyüme, kurucunun vefatından sonraki halefiyet ve inanç ve uygulamaların kademeli olarak “rutinleşmesi”. “Benim tercihim, son 100 ila 200 yıl içinde yaratılmış dinleri... oluşum halinde olarak görmektir,” diye açıklıyor Profesör Folk. “Gerçekleşen belirli gelişim süreçleri vardır. Bir ilk kuşak vardır, bir büyüme vardır, kurucular vefat ettikten sonra ne yapılacağı soruları vardır ve bir kurucuyla birlikte büyümemiş insanların geleneği üstlenmesi gerekir.”
YDH'ler sıklıkla zulümle karşılaşır; bu, tarih boyunca neredeyse evrensel bir örüntüdür. Yeni dini topluluklar çoğu zaman içinden çıktıkları toplumun bir eleştirisini temsil eder. Eleştiri saldırgan ya da çatışmacı olmasa bile yalnızca bu bile tehdit edici olarak algılanabilir. Sonuç olarak Profesör Folk, bu hareketlerin çoğu zaman hükümet gözetimi, hukuki zorluklar ve kamuoyunun düşmanlığıyla karşılaştığını belirtti.
Bu, pek çok toplumda yalnızca hâkim inançtan farklı oldukları için yıkıcı ya da düzen bozucu olarak görülen dini azınlıklar kavramıyla bağlantılıdır. “Dünyanın pek çok yerinde,” diyor Folk, “farklı olmak hedef haline gelmek için yeterlidir.” Yine de zamanla dini topluluklar ayakta kalıp yerleştikçe belli bir istikrar ve kabul görebilirler.
Holly Folk şöyle devam etti: “Ve bu da sizin bahsettiğiniz bir sonraki terime, yani dini azınlığa bağlanıyor; hâkim bir geleneğin bulunduğu ülkeleri ve toplumları düşündüğümüzde, ne yazık ki pek çok durumda hâkim gelenek diğer dinlere bakıp ‘Sen bir tehditsin. Düzen bozucusun. Bu konuda bir şey yapmamız gerekiyor’ diyor. Dolayısıyla bir azınlıksanız kendinizi zulümle karşı karşıya bulmanız çok kolaydır. Bu anlamda yeni bir dini hareket olmak çoğu zaman devlet gözetimini, hükümet zulmünü, halkın geri kalanının düşmanlığını davet eder ve umarım zamanla bu durum bir ‘rutinleşme’ süreci olarak hafifleyebilir de.”
Bir Çerçeve Olarak “Tarikat”
Röportaj sırasında “tarikat” terimi gündeme geldi, analiz edildi ve tartışıldı; Profesör Folk bu kelimenin taşıdığı anlamları ve nasıl pervasızca kötüye kullanıldığını derinlemesine açıkladı. “Bir Çerçeve Olarak Tarikat” başlıklı bir sunumda, medya anlatılarının, aktivist kampanyaların ve hatta akademik söylemin yeni dini hareketleri çoğu zaman nasıl varsayılan olarak dar ve zararlı bir mercekten etiketlediğini inceledi.
Profesör Folk'a göre popüler “tarikat” kavramı ampirik gözleme değil, yabancı dini gruplara önyargılı ve son derece olumsuz bir nitelikler dizisi atfeden önceden kurgulanmış bir arketipe dayanıyor. “İnsanlar çoğu zaman ‘tarikat’a sabit bir dini türmüş gibi davranıyor,” diye açıklıyor ve sosyolog Max Weber'in toplumsal yapıları tanımlamak için kullanılan ideal tipler fikrine atıfta bulunuyor. “Ama pratikte ‘tarikat’, insanların sevmedikleri dinlere uyguladıkları bir kelimeden ibaret.”
Bu çerçeveleme, tarikat olarak etiketlenen her grubun mutlaka “karizmatik ama psikolojik olarak dengesiz bir lider”, “cinsel istismar” ve “zorlayıcı suç davranışı” içermesi gerektiğini varsayma eğilimindedir. “Açıkçası,” diyor, “bu modele gerçekten uyan hiçbir din bulamadım. Uyan bir şey varsa o da dini topluluklar değil, çetelerdir.”
Profesör Folk, “tarikat”ın nesnel bir kategori olmaktan çok bir anlatı çerçevesi işlevi gördüğünü ileri sürüyor: azınlık dinleri itibarsızlaştırmak ve insanlıktan çıkarmak için kullanılan hazır bir hikâye örgüsü. Bir grup tarikat olarak etiketlendiğinde, kanıt olsun ya da olmasın, teolojisi şüpheli hale gelir, üyelerinin beyninin yıkandığı varsayılır ve grup hakkındaki her kamusal söylem istismar ve manipülasyon suçlamalarıyla dolar. “Bir grubu teolojisi nedeniyle ‘tarikat’ olarak tanımlıyorlar, ama sonra belirli bir teolojiye sahip olmak ile suça eğilim arasında doğrudan bir çizgi çekmek istiyorlar,” diye devam etti Holly Folk, “Ve ben bunu biraz kırmak ve şunu söylemek istiyorum: ‘Bakın, şu anda medya yüzünden, insanların kötü düşmanlığı yüzünden bu çok teşvik edilen bir model gibi görünse de, bu sonuca varmanın gerçeklikte hiçbir dayanağı yok.’ Ve insanların anlamasını istediğim şey, bu modelin gerçekte daha çok bir şeytanlaştırma stratejisi olduğudur. İşte bu yüzden ‘tarikat’ bir çerçevedir diyorum.”
Kelimelerin Silaha Dönüştürülmesi ve İnsan Hakları İhlalleri
Profesör Folk, “tarikat” etiketinin köktendinci rejimler tarafından nasıl silaha dönüştürüldüğüne dikkat çekti. Pek çok durumda hükümetler ya da dini köktendinciler, otoriter normlara meydan okuyan ya da inanç özgürlüğünü savunan gruplara yönelik baskıyı, tutuklamaları ve hatta şiddeti meşrulaştırmak için bu terimi istismar ediyor. “Olan şu,” diye açıklıyor Hadil, “Batılı hükümetlerin desteklediğini söylediği işin ta kendisini yapan gruplar (insan haklarını savunan, ifade özgürlüğünü destekleyen, dini çeşitlilik için alanlar yaratan gruplar) ‘tarikat’ etiketi altında susturuluyor ve zulme uğruyor.”

Bu taktik, özellikle haksız yere içine kapanık ya da antisosyal olmakla suçlanan dini gruplar için zararlıdır. “Sözde bir ‘tarikat’ hakkındaki ilk varsayımlardan biri, üyelerinin içine kapalı, dış dünyadan kopuk olduğudur,” diye belirtiyor Hadil. “Ama Holly topluluğumuzla kendi deneyiminde tam tersini gördü: katılımcı, açık ve diyaloğa bağlı insanlar.”
Profesör Folk bunu doğruluyor. Bir dizi azınlık dini toplulukla zaman geçirmiş biri olarak insanlarla kalıp yargıların çarpıtıcı merceğinden değil, oldukları gibi karşılaşmanın önemini vurguluyor. “Bir grubu tarikat olarak tanımladığınızda onun gerçek uygulamalarını ya da inançlarını tespit etmiş olmazsınız. Merakı, iletişimi ve empatiyi kapatan hazır bir suçlamaya başvurmuş olursunuz.”
Dini Zulüm ve “Tarikat”ın Siyasallaştırılması
Hadil El-Khouly bu yorumlara katkıda bulunarak “tarikat” etiketinin Orta Doğu'da ve Batı'da nasıl silaha dönüştürüldüğünü vurguladı. “Müslüman dünyasında bunun tutuklamalara, tacize, zorla kaybetmelere ve hatta fetvalara, yani aforoz edilmemizi isteyen dini hükümlere dönüştüğünü gördük,” diye açıkladı.
Zulüm vakalarını belgelediği çalışmasında Hadil, İslamcıların “tarikat” suçlamasını ilerici sesleri susturmak için nasıl kullanışlı bir araç olarak kullandığına dikkat çekti. “Ayrılıkçı, içine kapanık, kontrolcü olduğumuzu söylüyorlar; ama bu sadece bir iftira değil. Bu bir strateji. Medyaya gidiyor, bizi tarikat olarak etiketliyorlar ve biz kendimiz adına konuşamadan zaten yargılanmış oluyoruz.” Şunu ekledi: “Batı'nın desteklediğini iddia ettiği işin ta kendisi (insan hakları, dini hoşgörü, toplumsal cinsiyet eşitliği) tam olarak bizim yaptığımız şey. Yine de bu iftira taktikleri yüzünden reformcu hedeflerimizi tartışmak yerine sürekli varlığımızı haklı çıkarmak zorunda kalıyoruz.”
Bizi Nasıl Tanımlayabiliriz?
Profesör Holly Folk, Eba Sadık'a inanan takipçiler topluluğuna ilişkin gözlemlerini dile getirdi. Teolojik düzeyde dini bütünüyle “İslam sonrası” ve “metafizik” olarak değerlendirdi. Ahmedi Barış ve Nur Dini'nde bulunan öğretilerin ve inançların Yahudi, Hristiyan ve İslami geleneklerden ve ayrıca Gnostisizmden beslendiğine değindi. Grubun reenkarnasyona dayalı teolojisini hem “incelikli” hem de “güzel” olarak öne çıkardı ve ortaya çıkmakta olan diğer tektanrıcı geleneklerle güçlü paralellikler bulunduğunu belirtti.
“Burada yaşananlar, modern dinde çok daha geniş bir dönüşümün parçasıdır,” diye açıkladı. “Herhangi bir inanç grubunun öğretilerinin karşılaştırmalı bir bakış açısıyla ele alındığını duyması cesaret ister ve burada karşılaştığım açıklık için minnettarım.” Folk ayrıca farklı teolojik sistemlerle ilgilenmenin kendisi için kişisel bir ibadet biçimi olduğunu vurguladı: “Dini gelenekler arası incelemek, kendi tarzında bir tür duadır.”
Topluluğun, derinden dayanışmacı, eşitlikçi ve birbirine özen göstermeye odaklı olarak tanımladığı, nadir görülen bilinçli bir yaşam modelini temsil ettiğini gözlemledi. “İnsanda toplulukla yaşamaya yönelik doğal bir arzu vardır,” dedi, “ve burada bu içgüdü, modern toplumda ulaşılması zor bir şekilde hayata geçiyor.”
Mutlu Çocuklar

Folk, çocukların ebeveynlerine yakın kaldığı, ancak gruptaki diğer yetişkinler tarafından da aynı ölçüde güvende ve kucaklanmış hissettiği güvene dayalı ortama ve güçlü aile bağlarına dikkat çekti. Topluluk üyelerinin çocuklara gösterdiği özeni nasıl bir hayranlıkla izlediğini görmek yürek ısıtıcıydı: küçüklere gösterilen ilgiye, ne kadar şefkatle beslenip büyütüldüklerine ve ihtiyaçlarının her şeyden önce nasıl öncelendiğine duyduğu hayranlık.
“Bence çocuklar harika bir çocukluk geçiriyor,” dedi ve ortamı daha güvenilir ve topluluk odaklı bir döneme benzetti. “Mahallenin hâlâ bir şekilde işlediği 1970'lerin en güzel hâli gibi.”
Çocuklar ebeveynleriyle birlikte yaşıyor, güçlü aile bağları kuruyor ve topluluktaki diğer yetişkinlerle güvene dayalı ilişkilerin tadını çıkarıyor. “Çocukların ebeveynlerine bağlı olduğu konusunda hiçbir şüphe yok,” diye açıkladı Folk. “Ama çocuklar yetişkinlere güvenebileceklerini de biliyor. Bazıları bana çok sıcak davrandı, koridorda bana sarıldılar.”
Özgürlük ile gözetim arasındaki dengeden ne kadar etkilendiğini vurguladı: “Kontrol eden, gözetim yapan insanlar var, ama çocukların birbirleriyle çok olumlu bir şekilde etkileşime girme özgürlüğü de var.”
Topluluk, sıcak ve güvene dayalı bir ortam yaratmanın ötesinde, çocukların güvenliğini korumak için de aktif adımlar attı. “İnsanların, nahoş karşılaşmaları önlemek için şimdiden önleyici tedbirler aldığınızı bilmesi çok önemli,” dedi. “Bu risklerin toplulukta var olduğunu düşünmüyorum, ama yine de proaktif önlemler alıyorsunuz. Genel toplumdaki risklerin çok iyi farkındasınız.”
Önleyici güvenliğe verilen bu önem, etik sorumluluğa ve topluluk özenine yönelik daha geniş bir bağlılığı yansıtıyor. “Güvenlik onların emniyeti için burada,” diyerek topluluğun güçlü hesap verebilirlik anlayışını teyit etti.

Çit: Yanlış Anlaşılan Bir Unsur
Profesör Folk, kısa süre önce The Guardian'da yayımlanan eleştirilere yanıt olarak mülkün etrafındaki çitle ilgili dile getirilen endişelere değindi. “Çit ve kapı sizden önce de buradaydı. Binanın tarihî unsurlarıdır,” diye açıklık getirdi. Topluluğun çiti değiştirmeye bile çalıştığını, ancak bürokratik engellerle karşılaştığını belirtti: “Kazanamazsınız. Çiti değiştirirseniz belediye şikâyet eder. Çiti kaldırırsanız başka biri şikâyet eder.”
Eleştirmenler çiti bir yalıtılmışlık sembolü olarak yorumladı, ancak Folk bu yoruma karşı çıktı. “Çit ayrılıkçılık için burada değil, kimseyi içeride kilitlemek için de burada değil,” dedi. “Dışarıda oynayan birçok çocuğunuz var. Kapı olmasaydı çocuklar, ‘Hadi parka gidelim. Anneme söylememize gerek yok’ derdi.”
Yalnızca tesisteki küçük çocuklar nedeniyle değil, topluluğun maruz kaldığı süregelen tacizler nedeniyle de güvenliğe yönelik pratik ihtiyacın altını çizdi. “Bu, bir mahalle ortamında, özellikle etrafta koşuşturan küçük çocuklar varken, son derece olağan bir önlemdir.”

Hoşnutsuz Üyeler, Köktenciler, Aşırılıkçı Rejimler - Güvenilir Bir Tanık mı?
Holly Folk, dinî zulüm ve azınlık inançları üzerine bir panel tartışması sırasında “tarikat” teriminin sorunlu kullanımına değindi. “Şu anda bir gruba ‘tarikat’ derseniz, varsayım şudur: zihin kontrolü, beyin yıkama, manipülasyon, istismar,” diye açıkladı. “Sorun da şu ki, suçlamalar suistimal kanıtına değil, tamamen bir grubun teolojisine dayanılarak yapılıyor.”
Bir zamanlar esas olarak Batılı bir olgu olan şey artık tüm dünyaya yayılmış durumda. “Tarikat çerçevelemesi küreselleşti; Kore'de, Japonya'da, Avrupa'da, Orta Doğu'da. Artık biri bir gruptan hoşlanmadığı anda ‘tarikat’ etiketi yapıştırılıyor ve Netflix ya da TikTok sayesinde o sıçrama yapılıyor: tarikat eşittir suçlu.”
Tartışılan bir diğer konu da dinden dönenlerin, yani eski üyelerin tanıklıklarının güvenilirliğiydi. “Bu anlatımların olduğu gibi kabul edilmemesi gerektiğini gösteren gerçek araştırmalar var,” dedi Folk. “Dürüst bireyler bile zamanla anılarını yeniden şekillendirir; özellikle (topluluklardan) öfkeyle ayrılmışlarsa.” Bazı durumlarda anlatımların yalnızca taraflı değil, kasıtlı olarak yanlış olduğunu da ekledi. “İnsanların tamamen uydurma iddialarda bulunduğunu gördüm; o kadar akla yatkın olmayan iddialar ki makul herhangi bir kişi onları hemen reddederdi. Yine de medya onları çoğu zaman hiç sorgulamadan kabul ediyor.”
Hadil de buna katıldı ve Ahmedi Barış ve Nur Dini'ni hedef alan son karalama kampanyalarına atıfta bulundu. “Orta Doğu'da bize karşı şiddet çağrısında bulunan İslamcıların bir kısmı, bu suçlamaları Batı medyasına taşıdı,” dedi. “Çocuk refahına ilişkin endişeler, beyin yıkama, mali istismar; bu suçlamalar köktenci sesler tarafından öne sürüldü ve medya kuruluşları tarafından eleştirisizce yankılandı.” Özellikle rahatsız edici bir iddia, topluluğun bir kadının kaybolmasıyla bağlantısı olduğu yönündeki imalarla ilgiliydi. “Bu tamamen asılsız,” diye vurguladı Hadil. “Ama yine de ‘tarikat’ anlatısına uyduğu için yayılıyor.”
Hükûmet Teşvikleri ve Devlet Destekli Karalama
Folk, dezenformasyonun bireyler ya da medyayla sınırlı olmadığı konusunda uyardı. “Hükûmetler yalan söyleyebilir ve söylüyor,” dedi. “Çin'de resmî politika, yasaklanmış dinî hareketlerin, yani Xie Jiao'nun itibarını yok etmektir. Devlet, baskıyı haklı göstermek için açıkça hikâyeler uyduruyor.” Şunu da ekledi: “Bunun Çin'de resmî politika olduğunu bildiğimize göre, başka ülkelerin benzer stratejiler benimsemediğini varsaymak için hiçbir neden yok. Bu bir araca dönüşüyor: karala, meşruiyetini sars, kontrol et.” Folk, mahkemeler grup lehine karar verdikten sonra bile Fransız medyasının Ahmedi Barış ve Nur Dini'ne karşı iftiraların yayılmasındaki rolüne dikkat çekti. “Birçok hukuki zafere rağmen yalanlar dolaşıma sokulmaya devam ediyor,” dedi.
Etik Bir Ekonomik Model

AROPL topluluğunun özelliklerinden biri, gönüllü katkıları, kişisel bağımsızlığı ve toplumsal desteği dengeleyen ekonomik modelidir. Profesör Folk başlangıçta topluluğa katılmanın önemli bir mali fedakârlık gerektirdiğini varsaymıştı. “Komünleri ve ütopyaları incelediğim için, evet, insanların katıldıklarında çok ama çok büyük katkılar yaptıkları varsayımıyla hareket ediyordum,” dedi.
Bunun yerine oldukça farklı bir şeyle karşılaştı. “Kaynaklarının büyük bir kısmını bağışlamış insanlar var,” diye açıkladı, “ama katılan ve gerçekten pek fazla parası olmayan insanlar da var. Bazıları topluluğun dışında yaşıyor ve çalışıyor, kendi evleri var ve diğer inançlardan birçok dindar insan gibi, ellerinden geldiğinde katkıda bulunuyor.” Bu yaklaşımın daha geniş dinî uygulamaları yansıttığını vurguladı. “Kendi kaynaklarınızla ilgilenirsiniz. Ve bir fazlanız olursa, kilisenize, sinagogunuza, caminize ya da bu durumda dinî hareketinize bağışlarsınız.”
Ekonomik Katılımda Çoğulculuk
Topluluğun yapısı farklı katılım düzeylerine olanak tanıyor. “İnsanların ne kadar dahil olmak istediğine bağlı olarak aslında ekonomik modellerin çoğulluğu olduğunu fark etmek benim için faydalı oldu,” dedi Folk. Bazı üyeler dışarıda işlerde çalışıyor, ayrı konutlarda yaşıyor ve kendi mali işlerini yönetiyor; diğerleri ise ortak yaşıyor ve paylaşılan hayata daha doğrudan katkıda bulunuyor. Model ne olursa olsun, değişmeyen özellik baskı olmaksızın seçimdir. “Bu, paylaşmanın ama zorlamamanın bir bütünü,” diye özetledi Folk. “Bence zorlamanın değeri yanlıştır, ama insanlık önce gelir. Bu iki şey birlikte sizin ekonomik modelinizi açıklıyor.”
Folk'un ikna edici bulduğu bir diğer nokta, topluluğun bağışları ve yaşam giderlerini birbirinden ayırmasıydı. “Bağışlar Eba Sadık'ın mesajını sürdürmek için kullanılıyor,” diye açıkladı, “ama üyelerin yaşam giderleri için kullanılmıyor.”
İşleyen Bir Topluluk
Profesör Holly Folk, bilinçli toplulukları zaman içinde sürdürülebilir kılan şeyi araştırırken, sosyolog Rosabeth Moss Kanter'in etkili çalışmasından yararlanıyor; Kanter'in 1972 tarihli çığır açan kitabı Commitment and Community, toplulukların uzun ömürlülüğüne katkıda bulunan etkenleri anlamak için bir çerçeve sunar. Başlangıçta Harvard Business School'da bir doktora tezi olarak yazılan Kanter'in çalışması, karar alma süreçlerini nasıl yönettiklerini, uzlaşıyı nasıl inşa ettiklerini ve gündelik işleyişi nasıl sürdürdüklerini anlamak amacıyla düzinelerce komünal topluluğu inceledi.
Kanter çarpıcı bir eğilim tespit etti: bilinçli toplulukların çoğu bir ila iki yıl içinde dağılıyor. Bunu göz önünde bulundurarak açık bir başarı ölçütü önerdi: 15 yıl veya daha uzun süre ayakta kalan her topluluk başarılı bir model sayılabilirdi. Bu tanıma göre, ortak yaşama yönelik iyi bilinen birçok girişim, on yıl sürmüş olsalar bile, yalnızca bu eşiğin altında kaldıkları için başarısız sayılırdı.
Bu model üzerine düşünen Profesör Folk, hitap ettiği grubun, yani bilinçli bir dinî topluluğun, ortak yaşamının 14. yılına ulaştığını ve böylece Kanter'in uzun vadeli yaşayabilirlik standardının eşiğine geldiğini belirtti. Ancak onu en çok etkileyen şey, bu topluluğun başarılı komünlerin sözde “kurallarının” birçoğuna meydan okurken bu dayanıklılık düzeyine nasıl ulaştığıydı.
“İşin komik yanı, Kanter'in başarı reçetesi olarak ortaya koyduğu şeyle karşılaştırıldığında her kuralı çiğniyorsunuz. İnsanlardan mülklerini devretmelerini istemiyorsunuz. İnsanlara gazete okuyamayacaklarını söylemiyorsunuz. Kadınları ve erkekleri ayırmıyorsunuz. Bekârlık şartı koşmuyorsunuz. Dolayısıyla tüm bu açılardan insanlara normal bir hayat yaşamak için pek çok olanak tanıyorsunuz.”
Topluluk, insanların ortak manevi hedeflere bağlı kalırken normal hayatlar yaşamakta özgür olduğu bir ortamı teşvik ediyor. Güçlü bir karşılıklı destek duygusu geliştirirken açıklığı, özerkliği ve bireysel seçime saygıyı koruyor.

Folk, birçok insan için ortak yaşamın çekiciliğinin ideolojiyle değil, mizaçla ilgili olduğunu vurguladı. “Bazı insanlar yalnızlıkta gelişir. Ben şahsen yazdığım için çok fazla sessiz zamana ihtiyaç duyuyorum. Ama diğerleri insanların arasında olmaktan enerji alır; sürekli etkileşimden, ortak etkinliklerden ve gündelik ortak yaşamın zenginliğinden keyif alırlar.”
Topluluk üyeleri arasında “Boş zamanınızda ne yaparsınız?” sorusuna verilen en yaygın yanıtın beklenebilecek şey olmadığını belirtti. “Sadece Netflix ya da eski polisiye diziler izlediklerini söylemiyorlar; gerçi bazıları izliyor,” diye ekledi. “Daha sık olarak ‘Birlikte vakit geçirmeyi seviyoruz’ diyorlar. Her zaman bir şeyler oluyor ve insanlar birbirlerinin arkadaşlığından gerçekten keyif alıyor.”
Folk'a göre bu bağ kurma arzusu, normallikten bir sapma değil, doğal ve geçerli bir insani dürtüdür. Ortak yaşam çağdaş toplumda baskın modeli temsil etmeyebilir, ancak vurguladığı üzere anormal ya da patolojik değildir. Aksine, mizaçları çekirdek hanenin yalnızlığından çok kolektif yaşama daha uygun olanlar için meşru ve tatmin edici bir yaşam tarzını yansıtır.
Dahası, insanların topluluğa başlangıçta manevi inanç ve Eba Sadık'ın öğretileri nedeniyle çekildiğini, ancak kurdukları ilişkiler ve hissettikleri aidiyet duygusu nedeniyle kaldıklarını gözlemliyor. “Mesaj için geliyorlar, ama topluluk onları beslediği için kalıyorlar,” diyor. “Ve bu bence burada yaratılmış ortamın gücü ve sağlığı hakkında çok şey söylüyor.”

İslam - Bir Barış Dini mi?
Topluluğu ziyaret ettiği süre boyunca Profesör Holly Folk, derin bir kişisel ve mesleki gelişim duygusu dile getirdi. Düzenli olarak İslam dersleri veren bir din bilimci olarak, dine ilişkin önceki akademik çerçevelemesinin, ziyareti sırasında tanık olduğu ve öğrendiği şeylerle karşılaştırıldığında eksik kaldığını açık yüreklilikle kabul etti.
“Ülkemde İslam öğretiyorum,” dedi, “ama şimdi onu sunma biçimimin yetersiz olduğunu fark ediyorum; burada karşılaştığım manevi derinliğin ve etik berraklığın bir kısmından yoksundu.”
Bu yenilenmiş anlayışın merkezinde, topluluğun hoşgörüye ve zorlamamaya verdiği önemin bulunduğunu belirtti; bu değerler en erken, özgün İslami öğretilerde kök salmış ve Hz. Muhammed'in örneğiyle günümüze taşınmıştır. Bu şefkat ahlakının Eba Sadık'ın öğretilerinde vücut bulduğunu ve AROPL topluluğunun değerlerinde ve davranışlarında açıkça yansıdığını gözlemledi.
“Sizin Peygamber anlayışınızda,” dedi, “o bir zorlama ya da güç figürü değil, barış içinde bir arada yaşamayı ve ahlaki dürüstlüğü teşvik eden biridir.”
Folk bunu, dini çoğu zaman klişelere ya da siyasallaştırılmış sloganlara indirgeyen, İslam hakkındaki yaygın Batılı anlatılarla karşılaştırdı. “İslam bir barış dinidir” gibi ifadelerin, Batı medyasında İslam karşıtı duygular besleyenler tarafından zaman zaman alay konusu edilerek ironik biçimde küçümsendiğini belirtti. “Ama İslam'ın bir barış ahlakına sahip olduğu kavramı sadece söylemden ibaret değil; bu topluluğun nasıl yaşadığında ve değerlerini nasıl uyguladığında görülebiliyor.”
AROPL kendisini İslam sonrası olarak tanımlasa ve “Müslüman” gibi geleneksel dinî terminolojiyi kullanmasa da, Profesör Folk topluluğun İslam'la ilişkilendirilen en asil ve en insani değerlerin birçoğunu örneklediğini öne sürdü. İnanç özgürlüğüne, farklılığa saygıya ve kolektif refaha bağlılık yalnızca soyut idealler değil, gündelik hayatı şekillendiren etkin ilkelerdir.
“Birçok açıdan,” diye sözlerini tamamladı, “AROPL, İslam geleneğinin en iyi yönlerinden bazılarını temsil ediyor; hoşgörü, zorlamama ve manevi samimiyet üzerine kurulu olanları. Ve buna bizzat tanık olduğum için kendimi daha iyi bir insan olarak görüyorum.”
Profesör Holly Folk'un düşünceleri, akademik kavrayış ile içten insani bağın bir karışımıydı. Gözlemleri nesnel ve derinlikliydi, ama aynı zamanda son derece saygılıydı; bu, yeni ortaya çıkan dinî hareketlerin incelenmesinde çok nadir görülen bir yaklaşımdır. Açık bir kalple ve samimi bir anlama arzusuyla topluluğumuza girdi ve giderek düşmanlaşan bir dünyada reforma, şefkate ve insan özgürlüğünün savunulmasına dayanan bir inançla karşılaştı.
Hikâyelerimizi dinlemek, gündelik hayatımıza ortak olmak ve bizim yalnızca akademik bir mercekten değil, onun doğal olarak taşıdığı sıcaklık ve empati aracılığıyla da görülmemizi sağlamak için ayırdığı zaman için minnettarız. Gerçek anlayış alçakgönüllülükle, açık yüreklilikle ve samimi sohbetlerle başlar. Profesör Holly Folk bunu kanıtladı.