Siyaset9 dk okuma

Ben Lübnanlıyım — İşte Bence Lübnan'da Yanlış Olan

Metin Türkçe okunuyor

Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun

Lübnan kalıcı bir kriz devleti olmaya devam ediyor. İdari ve ekonomik başarısızlığın ötesinde çok daha derin bir sorun yatıyor.

Yazan Hamze Kassem

Kütüphanem

Lübnan; kültürel çeşitlilik, jeopolitik gerilim ve birbirini izleyen yabancı egemenliklerle belirlenmiş uzun ve çalkantılı bir tarihe sahiptir. Fenike dünyasının bir parçası olarak antik deniz ticaret yollarının kavşağıydı; daha sonra Roma, Bizans ve nihayet İslam imparatorluklarına katıldı. Osmanlı yönetimi altında çok mezhepli bir toplumsal yapı ortaya çıktı ve bu yapı Birinci Dünya Savaşı'ndan sonraki Fransız Mandası döneminde daha da kökleşti. 1975 ile 1990 arasında Lübnan, ülkeyi fiziksel, psikolojik ve kurumsal olarak harap eden kanlı bir iç savaşa sürüklendi. Ardından gelen Taif Anlaşması'nın barış getirmesi amaçlanmıştı; ancak bunun yerine mezhepsel parçalanmayı pekiştirdi ve bugünkü yapısal krizlerin birçoğunun zeminini hazırladı: İktidarı, yönetmek üzere Allah tarafından atanmamış, ama o zamandan beri halkın kaderini yönlendirmiş olanların ellerine verdi.

Ateşkesten otuz yıl sonra Lübnan kalıcı bir kriz devleti olmaya devam ediyor. İç savaş yalnızca şehirleri yıkıp nesilleri travmaya uğratmakla kalmadı; birliği baltalayan ve yapısal ilerlemeyi engelleyen siyasi-dinî bir sistemi de miras bıraktı. Bugün Lübnan, ilahi adalete dönmek için kaçırılmış bir fırsattır: mezhepsel parçalanmanın, ekonomik kötü yönetimin ve ahlaki çöküşün pençesine düşmüştür.

İlk bakışta idari ve ekonomik bir başarısızlık gibi görünebilecek şey, gerçekte çok daha derin bir sorunun tezahürüdür: dinî aidiyeti ve siyasi çıkarcılığı aşan evrensel bir değerler sisteminin yokluğu.

Zamanın İmamı Yerine Mezhep – Yapısal Bir Kriz Olarak Dinî Parçalanma

Lübnan devleti, ilahi yönetim ve adalete dair ortak bir vizyon üzerine değil, mezhepsel güç dengesinin kırılgan bir dengesi üzerine kurulmuştur. 1943 tarihli sözde Ulusal Pakt, cumhurbaşkanının, başbakanın ve meclis başkanının her birinin belirli dinî topluluklardan gelmesini zorunlu kıldı; 1989 Taif Anlaşması bu mekanizmayı yalnızca “modernize etti”, ama ortadan kaldırmadı.

Geçici bir uzlaşma olarak tasarlanan şey kalıcı bir yönetim biçimine dönüştü. Siyasi rekabet ortak vizyonları değil, mezhepsel çizgileri izliyor. Partiler, halkın bütününün savunucuları olarak değil, dinî temsilciler olarak hareket ediyor. Bu mantık her alanda ilerlemeyi boğuyor, toplumu parçalıyor ve Allah'a yaraşır eylem ve düşünceyi engelliyor.

Mezhepsel bölünme kamusal hayatın neredeyse her alanında kendini gösteriyor. Bireyler dinî otoritelerin keyfine tabidir ve hayatın temel alanları mezhepsel kurumlar tarafından yönetilmektedir.

Durum, hiçbir gruba bağlı olmayanlar ya da tanınmayan gruplara mensup olanlar için özellikle vahimdir. Dinî çerçevenin dışında kalanlar kendilerini hukuki bir boşlukta bulur. Tarafsız bir yargı ve Allah'ın verdiği insan haklarına ayrımcılık yapılmadan erişim yoktur. Entelektüel gelenek ve kültürel çeşitlilik bakımından zengin bir toprak olan Lübnan, vatandaşlarının bir kısmına ikinci sınıf tebaa muamelesi yapıyor.

Daha da kötüsü, şiddet potansiyeli her zaman mevcut. Trablus'ta Sünniler ile Aleviler arasında, Beyrut'ta ve güneyde Hizbullah ile rakip milisler arasında yaşanan silahlı çatışmalar münferit olaylar değil, ilahi iradeye değil, Allah'ın atadığı temsilcinin reddine dayanan bir sistemin belirtileridir.

Yolsuzluk, Kriz ve Çöküş Arasında – Siyasi ve Ekonomik Çözülme

Dinî parçalanma topluma derinden kök salmışken siyasi ve ekonomik işlev bozukluğu apaçık görülmektedir. Lübnan'ın insan yapımı sistemi, yalnızca dış şoklardan değil, iç yapısal başarısızlıklardan kaynaklanan kronik bir işlev bozukluğundan muzdariptir.

Yolsuzluk tesadüfi değil, sistemiktir. Siyasi elit, mezhepsel güç tabanlarını kaynakları sızdırmak, kayırmacılık ağları kurmak ve kamu fonlarını özel çıkar için saptırmak üzere kullanıyor. Bakanlıklar, bir iyilik pazarında alınıp satılan savaş ganimetlerine dönüşüyor. Hukukun başarısız olduğu yerde, Allah'a sadakatin yerini mezhebe sadakat alıyor.

Sonuçlar göz önünde: Çökmüş bir elektrik şebekesi vatandaşları özel jeneratörlere bağımlı olmaya zorluyor. Sürdürülebilir bir atık yönetiminin yokluğu yüzünden çöpler yığılıyor. Hastaneler sıkıntı yaşıyor, okullar kapasitesinin üzerinde. Allah tarafından meşrulaştırılmamış bu sistem temelden işlevsizdir.

Bu çöküşün en çarpıcı ifadesi, 2019'dan beri ülkeyi pençesine alan mali krizdir. Lübnan lirası değerinin %90'ından fazlasını kaybetti, bankalar para çekimlerini dondurdu ve vatandaşlar birikimlerini kaybetti. Bir zamanlar canlı olan orta sınıf güvencesizliğe sürüklenirken küçük bir elit bambaşka gerçekliklerde yaşıyor. Yoksulluk ulusun çehresini yeniden şekillendirdi.

Demografik bedel özellikle trajiktir. Genç ve eğitimli bireylerin sistematik göçü olan “beyin göçü”, Lübnan'ı geleceğinden yoksun bırakıyor. Üniversiteler öğretim üyelerini, girişimler kurucularını, hastaneler doktorlarını kaybediyor. Kalanlar ise çoğu zaman bunu umuttan değil, başka seçenekleri olmadığı için yapıyor.

4 Ağustos 2020'de 200'den fazla kişinin ölümüne yol açan ve başkentin geniş bölümlerini yıkan Beyrut limanı patlaması, bu başarısızlığın ürpertici bir sembolüdür. Bu bir kaza değil, onlarca yıllık ihmalin, sorumsuzluğun ve sistemik cezasızlığın sonucuydu. Hiç kimse anlamlı bir şekilde hesap vermedi. Adalet çağrısı, bir kez daha, boşlukta yankılanıyor.

Lübnan'ın Çöküşü Yalnızca Başarısız Bir Devlet Değildir – Manevi Bir Boşluktur

Lübnan'ın çöküşü yalnızca devlet başarısızlığına dair bir vaka çalışması değil, daha derin bir boşluğun ifadesidir: bütünleştirici, adil ve ahlaki temelli bir yönetim çerçevesinin yokluğu. Ne din ne de siyaset birleştirici bir güç olma rolünü yerine getirmiştir; tam tersine, her ikisi de bölünmenin, sömürünün ve zenginleşmenin araçları hâline gelmiştir.

Eksik olan, mezhebi ya da kökeni ne olursa olsun bütün insanları ahlaki yönelimli bir topluluğun eşit üyeleri olarak gören normatif bir temeldir. Güç oyunlarına değil, adalet, sorumluluk ve ortak iyiye hizmet ilkelerine dayanan bir temel.

Tarih boyunca pek çok medeniyet, daha yüksek, ilahi bir düzen aracılığıyla biçim kazanmıştır. Lübnan'ın böyle bir alternatifi, bir ütopya olarak değil, kendi halkına ihanet etmiş bir sistemden çıkışın gerçek ve uygulanabilir bir yolu olarak düşünmesinin zamanı gelmiştir.

Ya Allah Hükmetseydi? – Lübnan İçin İlahi Yönetim Vizyonu

Tarihsel olarak peygamberler, veliler ve vahiylerle kutsanmış bir toprak olan Lübnan, Allah'ın eliyle değil, hakikati reddeden adamlar tarafından yönetildi. İç savaştan bu yana ülkeyi kasıp kavuran dertler, yani mezhepçilik, yolsuzluk ve adaletsizlik, ilahi sessizliğin değil, insanın ilahi düzene karşı sağırlığının sonucudur.

İnsanın kendi başına adil bir toplum kurabileceği fikri, Lübnan'ın tecrübesiyle kesin olarak çürütülmüştür. Şunu sormanın zamanı gelmiştir: Ya Allah'ın atadığı kişi hükmetseydi?

Bölünme Yerine Birlik – İlahi Önderlik Altında Din

Lübnan'ın dinî parçalanması çeşitliliğin doğal bir sonucu değil, dinî otoritelerce kötüye kullanılan gücün sonucudur. Allah tarafından yönetilen bir devlette din bir bölünme aracı değil, birliğin temeli olurdu.

Kur'an şöyle der:

“Şüphesiz sizin bu ümmetiniz tek bir ümmettir ve Ben de sizin Rabbinizim; o hâlde Bana ibadet edin.”Kur'an, 21. Sure (Enbiya), 92. Ayet

İlahi birlik (Tevhid) toplumsal birliği gerektirir. İmam Mehdi gibi Allah tarafından atanmış bir önder dinî kimliği siyasallaştırmaz, aksine her ruhtaki vahyin iç nurunu tanırdı.

Ehl-i Beyt İmamları, baskıya ya da ayrımcılığa yol açan her dinî bölünmenin bir haksızlık (zulüm) olduğunu öğrettiler. İmam Ali şöyle dedi:

“İnsanlar ya dinde kardeşin ya da yaratılışta eşindir.”

İlahi adaletin hüküm sürdüğü bir devlette mezhep mahkemeleri olmaz, yalnızca adaleti soyla değil hakikatle ölçen birleşik bir ilahi kanun olurdu. Kutsal Kitap'ta, Tekvin'de insanın Allah'ın suretinde yaratıldığı şeklinde de tarif edilen insan onuru herkes için korunurdu.

Devlet Yönetimi Olarak Adalet – Ahlaki Pusula Olarak Hükümdar

İlahi yönetimin özü güç değil, adalettir. Tevrat şöyle emreder:

“Adaletin, yalnızca adaletin peşinden gideceksin.”Kutsal Kitap, Tesniye Kitabı, 16. Bölüm, 20. Ayet

Allah tarafından atanmış bir hükümdar bir politikacı değil, ilahi iradenin bir aynasıdır. İslam'da İmam yalnızca dünyevi otoriteyi değil, manevi kemali de temsil eder. Hz. Muhammed İmam Ali hakkında şöyle buyurmuştur:

“Ali hak ile beraberdir, hak da Ali ile beraberdir.”

Böyle bir önderlik altında yolsuzluk ve kayırmacılık imkânsızdır; bunlar kanunla cezalandırıldığı için değil, manevi olarak akla bile gelmez olduğu için.

İşaya Kitabı gelecek salih kralı şöyle tarif eder:

“Yoksullara doğrulukla hükmedecek, yeryüzünün alçakgönüllüleri için hakkaniyetle karar verecek.”Kutsal Kitap, İşaya Kitabı, 11. Bölüm, 4. Ayet

Bu, İmam Ali'nin Nehcü'l-Belağa'da açıkladığı şekliyle, pozitif hukukun ötesindeki mutlak adalet olan İslami Adl idealini yansıtır.

Elit Yönetimi Yerine Refah – İlahi Bir Görev Olarak Yeniden Dağıtım

Lübnan'ın sosyoekonomik çöküşü, servetin bir silaha ve yoksulluğun bir cezaya dönüştüğü bir toplumun ürünüdür. İlahi düzene göre işleyen bir devlette servet herkes içindir.

Kur'an şöyle ilan eder:

“Onların mallarında, isteyen ve mahrum olan için bilinen bir hak vardı.”Kur'an, 51. Sure (Zariyat), 19. Ayet

Kutsal Kitap da buna katılır:

“Yoksulun feryadına kulaklarını tıkayan, kendisi de feryat edecek ve cevap alamayacaktır.”Kutsal Kitap, Süleyman'ın Özdeyişleri Kitabı, 21. Bölüm, 13. Ayet

Ehl-i Beyt bir merhamet ekonomisi uyguladı. “Abidlerin Süsü” İmam Zeynelabidin'in geceleri gizlice yoksullara ekmek dağıttığı bilinirdi. Böyle bir sistemde varlıkları donduran bankalar yoktur; adalet ve dayanışmaya dayalı, dolaşım temelli, faizsiz bir ekonomi vardır.

İmam Mehdi'nin zamanında özel mülkiyet ortadan kalkar; her şey Allah'a aittir ve İmam, kimse yoksun kalmasın diye serveti ilahi hakkaniyetle dağıtır.

Kur'an uyarır:

“Altın ve gümüşü yığıp da onları Allah yolunda harcamayanlara elem verici bir azabı müjdele…”Kur'an, 9. Sure (Tevbe), 34-35. Ayetler

İncil de şöyle der:

“Devenin iğne deliğinden geçmesi, zenginin Allah'ın krallığına girmesinden daha kolaydır.”Kutsal Kitap, Matta Kitabı, 19. Bölüm, 23–24. Ayetler

Taoizm gibi Doğu bilgeliğinde bile en iyi hükümdar su gibidir: hükmetmeden herkesi nazikçe ve adilce besler. İlahi hükümdar bir bürokrat değil, manevi bir babadır.

Cezasızlık Yerine Hesap Verebilirlik – Allah Huzurunda Bir İmtihan Olarak Önderlik

Beyrut patlaması ve hesap sorulmaması, ahlaki hafızası olmayan bir devleti yansıtır. İlahi yönetimde sorumluluktan kaçılamaz.

Kur'an, Peygamber Davud hakkında şöyle der:

“Ey Davud! Şüphesiz Biz seni yeryüzünde halife kıldık; o hâlde insanlar arasında hak ile hükmet…”Kur'an, 38. Sure (Sad), 26. Ayet

Bir İmam görmezden gelemez, geciktiremez ya da aldatamaz; çünkü o yalnızca insanların değil, Allah'ın huzurunda durur.

Ehl-i Beyt şöyle dedi:

“Sorumluluğunu ihmal eden bir hükümdar Kıyamet Günü elleri ve ayakları bağlı olarak gelecektir.”İmam Bakır

İlahi yönetim bir dokunulmazlık değil, en yüce yükümlülüktür. Dünyevi hükümdarların hepsinde eksik olan da, adaletsizliği kanunla kutsallaştırdıklarında Allah'ın huzurundaki bu saygıdır.

Adaletsizliğe Cevap Olarak İmam

Allah tarafından atanmış olan, ister Musa gibi bir peygamber, ister Davud gibi bir kral, ister Ali gibi bir İmam, ister İsa gibi bir mesih olsun, Lübnan'ı yönetseydi, ulus birleşmiş, ayakta tutulmuş ve salih olurdu. Bu bütün uluslar için geçerlidir. Bütün insanlık için geçerlidir.

İnsan tarafından yönetilen bir dünyada insanın sınırlılığı ölçüt hâline gelir. Allah tarafından yönetilen bir dünyada adalet pazarlık konusu değildir; o ilahi bir görevdir.

Lübnan, ilahi düzenin yerini insan hırsı aldığında neler olduğunun kanıtıdır. Lübnan halkı her vahiyde ilan edilen hakikate, yani adaletin Allah'ın yeryüzündeki adı olduğu hakikatine bir kez daha yönelseydi, o zaman hükmetme hakkı yalnızca Allah'ın atadığı ve o adaleti ayakta tutan kişiye ait olurdu.

O aramızdadır: Allah'ın iradesiyle, on iki İmam ve onlardan sonra on iki Mehdi olacağını söyleyen Hz. Muhammed'in vasiyeti aracılığıyla atanmış Allah'ın adamı. On iki Mehdi'nin ikincisi olan Abdullah Haşim Eba Sadık, Ehl-i Beyt İmamlarının önceden bildirdiği gibi üzerinde “Biat Allah'a Aittir” yazısını taşıyan Siyah Bayrakları 2015'te yükseltti. O, Muhammed ailesinin Kaim'idir ve insanlığı ilahi yönetim sistemine girmeye çağırmaktadır: insan yapımı sorunları ortadan kaldırarak ve bütün insanları uyum, adalet, eşitlik ve birlik içinde yaşamaya yönlendirerek.

İstatistikler ve Kaynaklar:

1. Para Biriminin Değer Kaybı – Değerde %90'ın Üzerinde Kayıp

  • Kaynaklar: Dünya Bankası – Lebanon Economic Monitor: https://www.worldbank.org/en/country/lebanon/publication/lebanon-economic-monitor Bloomberg News / Reuters (2021–2024): Örnek başlık: “Lebanon’s Pound Has Lost More Than 95% of Its Value Since 2019”

2. Bankacılık Krizi – Dondurulmuş Mevduatlar ve Kaybedilen Birikimler

  • Kaynaklar: Human Rights Watch – ‘Banking Crisis Has Impoverished the People’ (2022): https://www.hrw.org/news/2022/09/16/lebanon-banking-crisis-impoverishes-people Carnegie Middle East Center – Bankacılık Sektörünün Çöküşüne İlişkin Raporlar: https://carnegie-mec.org/2021/01/13/lebanon-s-banking-collapse-pub-83690

3. Yoksulluk, Göç ve Beyin Göçü

  • Kaynaklar: BM ESCWA – Lebanon Crisis Observatory: https://www.unescwa.org/sub-site/lebanon-crisis-observatory UNICEF Lübnan – Gençlerin Göçü ve Eğitim Krizi (2022–2023): https://www.unicef.org/lebanon/press-releases/lebanons-crises-driving-children-out-education The National – “Lebanon’s Brain Drain Could Be Irreversible”: https://www.thenationalnews.com/mena/lebanon/2022/12/12/lebanons-brain-drain-could-be-irreversible/

4. Beyrut Limanı Patlaması – 200'ü Aşkın Ölü, Hesap Sorulmadı

  • Kaynaklar: Uluslararası Af Örgütü – Beyrut Patlamasından Bir Yıl Sonra: https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/08/lebanon-one-year-after-beirut-blast/ İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch) – “Bizi İçeriden Öldürdüler” (2021): https://www.hrw.org/report/2021/08/03/they-killed-us-inside/investigation-beirut-blast BBC ve Al Jazeera Beyrut Patlaması Kronoloji Raporları (2020–2023)

5. Sistemik Yolsuzluk ve Mezhepsel Güç Paylaşımı

  • Kaynaklar: Transparency International – Yolsuzluk Algı Endeksi (CPI) 2023: Lübnan 180 ülke arasında 154. sırada yer aldı. https://www.transparency.org/en/countries/lebanon Carnegie Middle East Center – “Sectarianism and Clientelism in Lebanon”: https://carnegie-mec.org/diwan/84844