Bilişsel Çelişki: İnsanlar Peygamberlerle İlgili Delilleri Neden Reddeder?
Metin Türkçe okunuyor
Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun
Bu makale, büyük dinî grupların çığır açan peygamberî şahsiyetleri —İsa'yı, Muhammed'i ve Mehdi'yi— neden reddettiğini, sosyal psikolojinin temel kavramlarından biri olan bilişsel çelişki kuramı açısından incelemektedir. Çalışma, tarihsel reddedişi derinden benimsenmiş inançları sorgulamanın psikolojik zorluğuyla ilişkilendirerek, daha net bir anlayışa ve kişisel gelişime giden bir yol olarak entelektüel alçakgönüllülüğü savunmaktadır.
Yazan Vanessa Debora Gardea Vega

Bu üçleme, Yahudi halkının İsa'yı neden reddettiğiyle başlıyor, ardından Hristiyanların Muhammed'i neden reddettiğiyle devam ediyor ve son olarak Müslümanların Mehdi'yi neden reddettiğini ele alıyor. Bu örüntü, modern sosyal psikolojinin en etkili sosyal kuramlarından biri olan bilişsel çelişki kuramıyla açıklanmaktadır.
Pek çok kişi, İsa ya da Muhammed gibi şahsiyetlerin zamanında yaşamış olsalardı onları kabul edeceklerini iddia eder. Onları bugün kabul etmek daha kolaydır, çünkü çoğunluk onları artık yeryüzünde yürümeyen, saygı duyulan şahsiyetler olarak görür ve öğretileri yüzyıllar boyunca kabul görmüştür. Oysa yaşadıkları dönemde büyük bir muhalefet ve reddedilmeyle karşılaştılar.
Bütün insanların bir dünya görüşü vardır ve çoğu zaman fikirlerimize derinden bağlıyızdır. Ancak yanılıyor olabileceğimiz ihtimaline kendimizi açmalıyız; bu da zor bir görevdir. Sinirbilimde bile yeni şeyler öğrenmenin, derinden benimsenmiş inançlardan kopmaktan daha kolay olduğu bilinmektedir. Yine de bu sürecin nasıl işlediğini anlarsak, bu bize yanılmamıza izin verebilir.
Sinirbilimci ve psikolog Dr. Mark R. Leary ve meslektaşları, entelektüel alçakgönüllülük adını verdikleri tutumu benimseyen insanların delilleri değerlendirmede daha yetkin olduğunu tespit etti. Entelektüel alçakgönüllülük, bireylerin mevcut görüşlerine meydan okusa bile delilleri değerlendirmelerini sağlar ve kişinin inançlarının yanlış olma ihtimaline açık olabileceğini kabul etmesini içerir.
Entelektüel alçakgönüllülüğü benimsemek, bilişsel çelişkinin zararlı bir inkâra (örneğin teşhisleri görmezden gelmeye) yol açabildiği tıp gibi alanlarda hayati önem taşır; alçakgönüllülük ise delillere dayalı bir anlayışı mümkün kılar.
Öncelikle, tıbbi sorunlarla ilgilenirken iyi bilinen Çelişki Kuramı'nı sade bir dille açıklamak istiyorum.

Bunu, abur cubur yemek ya da sigara içmek gibi sağlıksız davranışlarda veya hastaların yaşam tarzlarını değiştirmeleri gerektiği hâlde buna direndikleri durumlarda olduğu gibi çeşitli örneklerde gözlemleyebiliriz. Örneğin bugün, sigara içmenin akciğer kanserine ve amfizeme yol açabileceği yaygın olarak kabul edilmektedir. Sigara paketleri açıkça “bu ürün sizi öldürebilir” uyarısını taşır. Bu uyarılar mağazalardan havalimanlarına kadar her yerde görülebilir. Yine de insanlar sigara içmeye devam ediyor. Bunun sebebi nedir?
“Stresli ya da üzgün olduğumda sigara beni sakinleştiriyor”, “Sigara daha iyi odaklanmama yardımcı oluyor”, “Sigara hayatımın önemli bir parçası” ve “Sigara sosyalleşmemi kolaylaştırıyor” gibi işlevsel inançlar, sigara içme davranışını çoğu zaman haklı çıkarır.
Benzer şekilde, “Sigaranın zararlı olduğuna dair tıbbi kanıtlar abartılıyor”, “İnsan bir şeyden ölecek, o hâlde neden keyfini çıkarıp sigara içmeyesin?” ve “Sigara içmek, insanların yaptığı pek çok başka şeyden daha riskli değil” gibi riski küçümseyen inançlar, sigaranın tehlikelerini önemsizleştirebilir.
İnsanlar hakikati inkâr etse, eylemlerini haklı çıkarsa, gerçekleri görmezden gelse ya da taraflı araştırmalar arayarak veya davranışlarını rasyonelleştirerek onları reddetse de çoğu zaman kendilerini kuralın istisnası olduklarına ikna ederler. Aynı durum, belirli bir siyasi adaya veya ideolojiye duygusal yakınlık duymak ya da uygun olmayan bir eş seçmek gibi hayatın diğer alanlarında da geçerlidir. Bazen kendimizi güvende hissetmek ve mevcut fikirlerimizi ya da davranışlarımızı sürdürmek için delilleri inkâr ederiz. Bunun neden olduğunu anlamak çok önemlidir.
Çelişki kuramı bu sebepleri incelemiştir. Kuram ilk olarak, bilişsel çelişki ve sosyal karşılaştırma kuramının mimarı olan Amerikalı sosyal psikolog Leon Festinger (8 Mayıs 1919 – 11 Şubat 1989) tarafından, bireylerin stresli bir davranışı haklı çıkarmak için nasıl değişiklikler yapma eğiliminde olduklarını araştırmak amacıyla incelenmiştir. Bu çeşitli mekanizmalar yoluyla gerçekleşebilir: psikolojik çelişkiye yol açan bilişe yeni unsurlar eklemek (rasyonelleştirme), “insanların hak ettiklerini bulduklarına” inanmak (adil dünya yanılgısı), bazı bilgileri seçici biçimde kabul ederken diğerlerini reddetmek ya da görmezden gelmek (seçici algı) veya bilişsel çelişkinin büyüklüğünü artırması muhtemel durumlardan ve çelişkili bilgilerden kaçınmak (doğrulama yanlılığı).
Festinger'in Arayıcılar tarikatı üzerine yaptığı çalışma, bilişsel çelişkinin bireyleri derinden benimsenmiş inançlarını terk etmek yerine gerçeği yeniden yorumlamaya nasıl yönelttiğini ortaya koydu. 1954 yılında, Dorothy Martin liderliğindeki küçük bir UFO tarikatı (Arayıcılar adlı) üzerine bir çalışma yürüttü. Tarikat, dünyanın 21 Aralık 1954'te sona ereceğine inanıyordu. Tarikat üyeleri son derece bağlıydı; olaya hazırlanmak için işlerini, ailelerini ve mallarını terk etmişlerdi. 21 Aralık'ta grup kendini dünyadan yalıtarak gece yarısı kurtarılmayı bekledi. Hiçbir UFO gelmedi.

Dorothy Martin, uzaylılardan tarikatın Dünya'yı kurtardığını bildiren bir mesaj aldığını iddia etti. Ortak bağlılıklarının felaketi önlediğine inandılar. Böylece inançlarının yanlış olduğuna dair inkâr edilemez bir kanıtla karşılaşan takipçiler inançlarını terk etmediler. İnançlarının insanlığı kurtardığına inanarak, bunun yerine mesajlarının doğruluğunu yenilenmiş bir coşkuyla yaymaya başladılar. Dikkat çekici bir şekilde, bu tarikat varlığını sürdürdü ve bugün hâlâ faaliyettedir.
Bilişsel Çelişki ve Din
“İsa onlara, ‘Bir peygamber kendi memleketinden, akrabaları arasından ve kendi evinden başka yerde saygısız kalmaz’ dedi.”Markos 6:4
İsa, ilk misyonunun kendisini beklemeleri gereken “İsrail koyunlarına” olduğunu söyledi.
Bugün bile, İsa'nın Mesih olduğunu reddeden kitaplar yazılmaktadır; örneğin 800 sayfayı aşan iki ciltlik bir eser olan Why Doesn't Judaism Accept the Christian's Messiah? (Yahudilik Neden Hristiyanların Mesih'ini Kabul Etmiyor?) gibi. Başkaları da videolar hazırlıyor ya da onun Mesihlik statüsüne karşı çıkmanın yollarını arıyor.
Bu çabalar, yanılıyor olabileceklerini duygusal olarak kabul etmediklerini gösteriyor ve bu durum onlara psikolojik rahatsızlık verdiği için bu konuda tartışmayı sürdürüyorlar. Bir kişi, Yahudilerin inanç sistemlerine duydukları duygusal bağlılık nedeniyle, Allah'ın tayin ettiği hakikati reddedebilecekleri korkusuyla videolar hazırladığını açıkladı. Yani bugün bile Hristiyanları reddetmek için onların bakış açısını tartışıyorlar; peki haklılar mı?
Yahudi ve Hristiyan bakış açıları arasındaki bu süregelen tartışma, birinin birbiriyle çelişen iki inancı aynı anda taşıdığında ortaya çıkan bilişsel çelişkiyle açıklanabilir. Bu psikolojik rahatsızlık, insanları daha iyi hissetmeye çalışmaya yöneltir. Bu nedenle çelişkiyle karşılaşan bireyler çeşitli şekillerde tepki verebilir:
1. Davranışı ya da bilişi değiştirmek (“Sigarayı, yemeyi ya da bu fikre bağlı kalmayı bırakacağım”).
Bu ideal tepkidir, ancak gerçekleştirilmesi daha zordur.
2. Çelişen bilişi değiştirerek davranışı ya da bilişi haklı çıkarmak (“Arada bir diyetimi bozmama izin var”).
Bazılarının hakikati görse bile inkâr etmesinin bir başka sebebi, insanların çoğu zaman belirli bir gruba bağlı olmaları ya da tüm emeklerini ona yatırmış olmalarıdır. Bu inkârı bir tür nefsi müdafaa olarak algılarlar. Sosyal rahatsızlıktan ya da bunun kendilerine yol açabileceği kayıptan kaçınmak için savunma mekanizmaları kullanabilirler.
a) Tutarlılık sağlamaya çalışmak. Unsurların kişisel değeri ne kadar büyükse, ilişkideki çelişkinin büyüklüğü de o kadar büyük olur.
b) Emeğin haklı çıkarılması. Yanlılık, inanca sebat etmedir: inançlar, dayandıkları delillerin yanlış olduğu gösterildikten sonra da sürer.
c) Farkındalık. İnsanlar bilişsel tutarsızlıklarla farkında olmadan başa çıkabilirler. Bazı insanlar bunları görmezden gelmeye çalışır.
d) Taraflı bilgi aramak: İnsanlar inançlarını destekleyen bilgileri arayabilirler. Doğrulayıcı yanlılık ya da kendi tarafını tutma yanlılığı olarak da adlandırılan doğrulama yanlılığı, alternatif ihtimallere orantısız biçimde daha az önem verirken, bilgiyi kişinin inançlarını veya hipotezlerini doğrulayacak şekilde arama, yorumlama, kayırma ve hatırlama eğilimidir.
3. Yeni davranışlar ya da bilişler ekleyerek davranışı ya da bilişi haklı çıkarmak (“Çöreği eritmek için spor salonunda fazladan otuz dakika geçireceğim”).
4. Mevcut inançlarla çelişen bilgiyi görmezden gelmek ya da inkâr etmek (“Bu çörek yüksek şekerli bir yiyecek değil”).
Başka insanlar da bir hata yaptıklarını fark ederler; bu, daha sınanamaz olan karar sonrası çelişkidir: seçtikleri şeyin olumlu yönlerine odaklanarak davranışlarını haklı çıkarmaya çalışmak.
Neden Mesih benzeri bir şahsiyeti beklediklerini iddia edenler, Mesih'i en çok reddedenlerdir?
Öncelikle Yahudi halkının İsa'yı neden reddettiğini, insanların Muhammed'i neden reddettiğini ve insanların Mehdi'yi neden reddettiğini anlamamız gerekir. Oldukça farklı görünebilir, ancak hepsi açık bir zihnin anlayacağı bazı benzerlikleri paylaşır. Bekledikleri şey olan Mesih benzeri bir şahsiyeti isterler, ancak bir şey ideolojilerine uygun şekilde gerçekleşmezse onu inkâr ederler.
Meshedilmiş kişi her zaman, bir şekilde, önceki peygamber ya da elçi tarafından anılır ve Allah tarafından seçilmiş kişi olarak ilan edilir. Ayrıca hatırlayacağımız gibi, bu kişiler ilme sahiptir ve başkalarını Yüce Allah'ın hâkimiyetini tanımaya çağırırlar.
İsa, İşaya'nın kehanetini gerçekleştirdiğini iddia ederek İsrail halkına geldi. Yahudiler bir Mesih bekliyordu ve Allah İsa'yı önce onlara, İsrail'e gönderdi; bu, onun cine tutulmuş ve korkunç acılar çeken kızı için ağlayan Kenanlı bir kadınla karşılaştığı pasajda görülmektedir. Kadın ondan kızını iyileştirmesini istedi.
Belirli bir adamın geleceğini biliyorlardı.
O anda, İsa'nın bekledikleri Mesih olmadığını varsaymaları için hiçbir sebep yoktu. Musa geldiğinde onu nasıl beklemişlerse onu da öyle bekliyorlardı.
“Onlara kendi kardeşleri arasından senin gibi bir peygamber çıkaracağım. Sözlerimi onun ağzına koyacağım. Ona buyurduğum her şeyi onlara söyleyecek.”Yasa'nın Tekrarı 18:18
Yani Mesih benzeri şahsiyetin geleceğini biliyorlardı; o da kehaneti gerçekleştirenin kendisi olduğunu ilan eder.
“Egemen RAB'bin Ruhu üzerimdedir, çünkü RAB yoksullara müjdeyi duyurmak için beni meshetti. Beni kırık yürekleri sarmaya, tutsaklara özgürlüğü, mahpuslara karanlıktan kurtuluşu ilan etmeye gönderdi.”İşaya 61:1
Bunun gerçekleşmesini Kutsal Kitap'ta görebiliriz.
Sonra tomarı dürüp görevliye geri verdi ve oturdu. Havradaki herkesin gözleri ona dikilmişti. 21 Onlara şöyle demeye başladı: “Bu yazı bugün sizin işitmenizle yerine gelmiştir.Luka 4:20
Günümüzde pek çok şey üzerinde tartışabilirler, ancak hayal gücümüz o ana geri dönerse, olan şey şuydu: İsa'yı kehanetin gerçekleşmesi olarak kabul etmek yerine onu öldürmeye çalışıyorlardı.
“Havradaki herkes bunu duyunca öfkeyle doldu. Kalkıp onu kentin dışına sürdüler ve kentin üzerine kurulduğu tepenin yamacına götürdüler, onu uçurumdan aşağı atmak için.”Luka 4:28-29
Bilişsel çelişkiyi, yani emeğin haklı çıkarılmasını sergilediler: inançlar, yanlış olduklarını kanıtlayan deliller sunulduktan sonra bile sürüyordu.
Bu bilişsel çelişki örneği, Yahudi halkının en önemli peygamberlerinden biri olan ve İsrailoğullarının beklediği Musa'nın durumuna benzer. O da önceki bir kehaneti gerçekleştirmek için geldi, ancak daha önceki kutsal metinlerde adı hiçbir zaman açıkça geçmedi. İsrailoğulları, ondan belirsiz bir şekilde söz eden bir metne dayanıyorlardı.
“Sonra RAB ona, ‘Şunu kesin olarak bil ki, senin soyun dört yüz yıl kendilerine ait olmayan bir ülkede yabancı olarak yaşayacak, orada köle olarak kullanılacak ve kötü muamele görecek’ dedi.”Yaratılış 15:13
Yahudiler, birinin Mesih olup olmadığını bilmiyorlarsa alimlere sormaları gerektiğini söylediler. Ancak bu uygulamaya atıfta bulunan bir metni bağlamından kopararak kullandılar. Halk, peygamberin kim olduğunu sormak için hiçbir zaman alimlere gitmedi. Musa'ya yapılan atıflar onun adını açıkça anmıyordu:
“Yusuf İsrailoğullarına ant içirerek, ‘Tanrı mutlaka size yardıma gelecek, o zaman kemiklerimi buradan götürmelisiniz’ dedi.”Yaratılış 50:25
Ayet, geleceğe dair bir kurtarıcıyı haber verir, ancak onun adını anmaz. Çıkış yüzyıllar sonra nihayet gerçekleştiğinde, Musa İsrailoğulları Mısır'dan ayrılırken Yusuf'un kemiklerini yanında götürdü (Çıkış 13:19).
Kehanetin gerçekleşmesine dayanarak açıkça meshedilmiş birini arıyorsak, adil olmalı ve Allah'ın vaatlerinin çoğunun koşullu olduğunu kabul etmeliyiz; bunu Musa'nın zamanı da dahil olmak üzere pek çok kez okuyabiliriz. Allah, Kutsal Toprakları İsrailoğullarına ilk olarak Yaratılış 12'de, İbrahim'e onlara yaşayabilecekleri bir yer vereceğini vaat ettiğinde vaat etti. Bunun gerçekleşmesi, İsrail'in Allah'ın emirlerine itaat etmesi koşuluna bağlıydı.
Allah'ın vaatleri çoğu zaman insanların O'nun yasalarına itaat etmesine bağlıdır; bu nedenle kehanetleri gerçekleştiren İsa gibi elçiler, Allah'ın şartlarını yerine getirmiş olsalar bile bazen reddedilmiştir.
Günümüzde insanlar İsa'yı bir peygamber olarak inkâr etmek için daha fazla sebep bulmuşlardır. Kısaca değineceğim bazı konulardan söz ederler. İsa'nın birkaç sebepten dolayı peygamber olmadığını söylerler. Bunların en dikkat çekici olanlarından bazılarına işaret edelim:
1. Esaretten dönüş

Allah'ın onlara Kutsal Toprakları vermesinden önce şöyle söz edilir,
Şöyle dedi: “Sonra RAB ona, ‘Şunu kesin olarak bil ki, senin soyun dört yüz yıl kendilerine ait olmayan bir ülkede yabancı olarak yaşayacak, orada köle olarak kullanılacak ve kötü muamele görecek. Ama onları köle olarak kullanan ulusu cezalandıracağım; sonra büyük servetle oradan çıkacaklar’ dedi.”Yaratılış 15:13-14
Allah'ın İbrahim'e İsrail'in köleleştirilmesi ve sonunda kurtuluşu hakkındaki vaadi koşulsuzdur; insanların eylemlerinden bağımsız olarak gerçekleşir. Ancak diğer pasajlar koşulludur. Yine de Kutsal Kitap'taki diğer bazı vaatlerin koşullu niteliği, İsa'nın peygamberlik rolünü çürütmez. Kutsal yazılar şöyle der,
“Ve sen ve çocukların Tanrın RAB'be dönüp bugün sana buyurduğum her şeye göre bütün yüreğinizle ve bütün canınızla O'na itaat ettiğinizde.”Yasa'nın Tekrarı 30:2
Bu pasaj, İsrail'in refahını itaatine bağlar. Bu, O'nun tayin ettiği elçileri tanımayı ve onlara itaat etmeyi de kapsar. Peki, Allah'ın kendilerine rahmet olarak gönderdiği peygamberi inkâr eden biri, Allah'a itaat ettiğine nasıl inanabilir ya da O'ndan bir şey almayı nasıl bekleyebilir? Dahası, bu ayeti İsa'yı inkâr etmeye yönelik akıl yürütmelerinin bir parçası olarak yanlış kullanmaya devam ediyorlar.
Ayrıca İşaya 11:11–12 pasajı, Allah'ın İsrail'in kalıntısını dünyanın dört bir yanından yeniden toplayacağı, onları bir araya getireceği gelecekteki bir olayı anlatır. İsa bu dünya çapındaki toplanmayı gerçekleştirmediği için muhalifler bunu İsa'nın Mesih kehanetlerini gerçekleştirmediğinin kanıtı olarak görürler.
“O gün Rab, halkından sağ kalanları Asur'dan, Aşağı Mısır'dan, Yukarı Mısır'dan, Kûş'tan, Elam'dan, Babil'den, Hama'dan ve Akdeniz adalarından geri almak için ikinci kez elini uzatacak. Uluslar için bir sancak dikecek ve İsrail'in sürgünlerini toplayacak. Yahuda'nın dağılmış halkını yeryüzünün dört bucağından bir araya getirecek.”İşaya 11:11-12

Bu vaat siyah bayraklara mı atıfta bulunuyor?
Eba Sadık, İsrail halkının dönüşü hakkındaki bir videoda bu konuyu ayrıntılı olarak açıklıyor.
2. Tapınağın yeniden inşası
Kehanetlerden biri, o dönemde henüz yıkılmamış olan Kutsal Tapınak'ın yeniden inşasıdır. Bazı insanlar İsa'yı inkâr etmek için tapınağın inşasıyla ilgili bu pasajı kullanır. Kehaneti tamamen İsa'nın değil, Süleyman Tapınağı'nın gerçekleştirdiğini öne sürerler:
“Günlerin dolup atalarına kavuştuğunda, senin yerine kendi öz soyundan birini, kendi kanından olanı çıkaracağım ve onun krallığını pekiştireceğim. Benim adım için bir ev yapacak olan odur ve onun krallığının tahtını sonsuza dek pekiştireceğim.”2. Samuel 7:12-13
Allah'ın vaatleri itaate bağlıdır. İsrail'in tarihi, Tapınak'ın varlığı gibi nimetlerin isyan yoluyla geri alındığını göstermektedir. Vurgulamak istediğim kilit nokta şudur: Kutsal yazılar bize her iki Tapınak'ın yıkılışının, İsrail'in —İsa da dahil olmak üzere— Allah'ın elçileriyle ve ahitleriyle alay etmesinin sonucu olduğunu göstermektedir.
“Atalarının Tanrısı RAB, halkına ve konutuna acıdığı için elçileri aracılığıyla onlara tekrar tekrar haber gönderdi. Ama onlar Tanrı'nın elçileriyle alay ettiler, sözlerini hor gördüler ve peygamberlerini küçümsediler; sonunda RAB'bin öfkesi halkına karşı alevlendi ve artık çare kalmadı. RAB onlara karşı Babil kralını getirdi; o da gençlerini tapınakta kılıçla öldürdü, ne genç erkeği ne genç kızı, ne yaşlıyı ne de düşkünü esirgedi. Tanrı hepsini Nebukadnessar'ın eline teslim etti. Tanrı'nın tapınağını ateşe verdiler, Yeruşalim surlarını yıktılar; bütün sarayları yaktılar ve oradaki değerli her şeyi yok ettiler.”2. Tarihler 36:15 -17, 19
Buna dair başka atıfları Yeremya 25:8-11 ve Yasa'nın Tekrarı 28:15-68'de bulabiliriz.
İsa da Kutsal Kitap'ta ikinci tapınağın yıkılışını önceden bildirdi. İsa, İkinci Tapınak'ın akıbetini İsrail'in O'nun Mesihlik misyonunu reddetmesine bağladı.
“İsa tapınaktan çıkmış giderken öğrencileri tapınağın yapılarına dikkatini çekmek için yanına geldiler. ‘Bütün bunları görüyor musunuz?’ diye sordu. ‘Size doğrusunu söyleyeyim, burada taş üstünde taş kalmayacak; hepsi yıkılacak.’”Matta 24:1-2
Tapınağın yeniden inşası hakkında daha fazla bilgi edinmek isterseniz, Eba Sadık'ın bu konuyu ele aldığı videoyu izleyebilirsiniz.
Dolayısıyla peygamber ya da elçi söz konusu olduğunda bilişsel çelişki, Musa'ya ayrı ölçütler uygularken İsa'yı peygamber ya da Mesih olmayan bir şahsiyet olarak yargılamak için yeni ölçütler belirlemeyi içerir. Bu çelişki aynı zamanda, Yahudi halkının Allah'ın elçileriyle alay etmesine ilişkin tarihsel örüntünün, yani yıkıma yol açan ve ilahi vaatlerin kaybedilmesine neden olan eylemlerin göz ardı edilmesine de yol açar. Başka bir deyişle, bu vaatler her zaman koşulluydu ve peygamberi ya da elçiyi geçersiz kılmıyordu.
3. Barış dönemi
İsa'nın Mesihlik rolünü reddedenler sık sık hemen gelecek bir barış dönemine ilişkin kehanetlere atıfta bulunurlar. Barış dönemi İsa'nın zamanında gerçekleşemezdi. Gördüğümüz gibi, bu konuda pek çok kehanet vardı. Ve elbette bunun gerçekleşmediğini inkâr edemeyiz.
“Uluslar arasında hakemlik yapacak, birçok halkın anlaşmazlıklarını çözecek. Kılıçlarını dövüp saban demiri, mızraklarını budama bıçağı yapacaklar. Ulus ulusa kılıç kaldırmayacak, artık savaş eğitimi de yapmayacaklar.”İşaya 2:4
Ayrıca barış zamanında hayvanlardan söz eden kehanetler de vardır. Ahmedi Barış ve Nur Dini'nin bu kehanetlerin anlamına ilişkin bakış açısı hakkında daha fazla bilgi edinmek isterseniz bu videoyu izleyebilirsiniz.
“Egemenliğinin ve esenliğinin büyüklüğü sonsuz olacak. Davut'un tahtında ve krallığı üzerinde hüküm sürecek, onu o zamandan sonsuza dek adaletle ve doğrulukla kurup ayakta tutacak. Her Şeye Egemen RAB'bin gayreti bunu gerçekleştirecek.”İşaya 9:7
Ancak barış her zaman Allah'ın elçilerini ve peygamberlerini izlemenin sonucu olmuştur; onların rehberliği göz ardı edildiğinde ise tam tersi olur.
“‘Kötülere esenlik yoktur’ diyor RAB.”İşaya 48:22
“Eğer benim adımla çağrılan halkım alçakgönüllü olup dua eder, yüzümü arar ve kötü yollarından dönerse, o zaman göklerden işitecek, günahlarını bağışlayacak ve ülkelerine şifa vereceğim.”2. Tarihler 7:14
Ayrıca vahşi hayvanların çocukla bir arada olacağı bir zamanı anlatırlar. “Kurt kuzuyla birlikte yaşayacak, pars oğlakla birlikte yatacak, buzağı, aslan ve besili hayvan bir arada olacak; küçük bir çocuk onlara yol gösterecek” (İşaya 11:6). (Kanalımızda bu pasajın büyüleyici bir açıklaması bulunmaktadır.)
Barışın yalnızca Allah'a itaat edenlere geldiği argümanına itiraz etmek, Tevrat'ın tamamına itiraz etmek olur. Tevrat, barışı tekrar tekrar itaate bağlı koşullu bir nimet olarak ortaya koyar.
Barışın ve nimetlerin itaate bağlı olduğu bu ilke, Korah'ın isyanı kıssası da dahil olmak üzere Tevrat'ın pek çok yerinde görülür: Musa'nın zamanında, başlangıçta Musa'yı izleyerek Mısır'dan çıkan bazı İsrailoğulları, Vaat Edilmiş Topraklara girme konusundaki ilahi vaade dahil olmalarına rağmen daha sonra ona isyan ettiler. Bu olay, yerin açılıp Korah'ı ve Musa'ya karşı çıkanları yuttuğu Korah'ın İsyanı olarak bilinir. Bu hüküm, Allah'ın Musa'yı ve Harun'u önder olarak tayin ettiğini yeniden teyit etti ve ilahi olarak tayin edilmiş otoriteye karşı çıkmaya karşı bir uyarı oldu. Bu kıssayı Çölde Sayım 16'da inceleyebiliriz,
“Yer ağzını açıp onları, ailelerini, Korah'a bağlı olan herkesi mallarıyla birlikte yuttu.”Çölde Sayım 16:32
Çölde Sayım 16'daki Korah'ın isyanı, Tevrat'ın barışın ve nimetin Allah'ın otoritesine itaate bağlı olduğu ilkesini öne çıkarır.
4. İsa'nın yeryüzündeki Krallığı
Bu, belki de Hristiyanlara karşı öne sürülen en önemli itiraz noktasıdır; çünkü muhalifler kehanetin gerçekleşmesinin bu dünyevi krallığı da içermesi gerektiğini savunurlar ve bu iddia inkâr edilemez.
Ayrıca Yahudi geleneğinin iki ayrı Mesih şahsiyetinin gelişini beklediğini kabul etmek çok önemlidir: Maşiah ben David (Davut soyundan Mesih) ve Maşiah ben Yosef (Yusuf soyundan Mesih).
Maşiah ben David: İşaya 11:1-10, Yeremya 23:5-6, Hezekiel 37:24-28, Amos 9:11, Mika 5:2.
Maşiah ben Yosef: Zekeriya 12:10, Ovadya 1:18, Hezekiel 37:15-19, Yaratılış 49:22-26.
Maşiah ben Yosef, acı, sıkıntı ve ihanetle ilişkilendirilen ve genellikle İsa ile bağdaştırılan bir şahsiyettir.
5. İlahi bir krallığın kurulması
Tarihsel olarak, peygamberlere ve elçilere sürekli karşı çıkanlar alimler olmuştur. İnsanların büyük günahı, sahte hükümdarlara ya da krallara biat etmektir. (https://youtu.be/c97Zsur1v_w?si=CW6f0J7oFnDLatfL)
Sağlam deliller, Allah'ın insanlara gönderdiklerini inkâr edenlerin alimler olduğunu kanıtlamıştır. Ve insanlar Allah'ın gönderdiklerini sürekli olarak reddederler.
“RAB ona şöyle dedi: ‘Halkın sana söylediği her şeyi dinle; reddettikleri sen değilsin, kendilerine kral olmamı reddettiler.’”1. Samuel 8:7
Yahudi halkı Allah'ın tayin ettiği elçileri nasıl tanıyacaklarını sorduğunda, alimlere danışmaları söylendi. Ancak tarih, Allah'ı ve O'nun peygamberlerini gerçekten izleyenlerin nadiren çoğunluk olduğunu göstermektedir. Kutsal yazıların açıkça ortaya koyduğu gibi, Allah'ın elçilerini reddetmek Allah'ın Kendisini reddetmekle eşdeğerdir.
Bunu bilişsel çelişkiyle ilişkilendirecek olursak: Allah'ın kendilerine vaat ettiği Mesih şahsiyetiyle ilgili kehanetlerin bir kısmını kullandılar ve kendi kusurları nedeniyle bu kehanetler gerçekleşmedi... Örneğin İsrailoğullarının itaatsizliği, 11 günde alınması gereken bir mesafe için 40 yıllık bir çöl yolculuğuyla sonuçlandı (Yasa'nın Tekrarı 1:2). Yazıldığı üzere Musa'yı öldürmeye de çalıştılar:
“Birbirlerine, ‘Bir önder seçip Mısır'a dönelim’ dediler.”Çölde Sayım 14:4
“RAB Musa'ya, ‘Bu halk ne zamana dek beni hor görecek? Aralarında yaptığım bunca belirtiye karşın ne zamana dek bana inanmayı reddedecekler? Onları salgın hastalıkla vurup yok edeceğim, ama seni onlardan daha büyük ve daha güçlü bir ulus yapacağım’ dedi.”Çölde Sayım 14:10
Böylece Allah halkı cezalandıracağını söyledi. Bunun üzerine Musa onlar için aracılık etti. Allah onları bağışladı, ancak hiçbiri vaat edilen topraklara girmedi.
“RAB'bin öfkesi İsrail'e karşı alevlendi ve O'nun gözünde kötülük yapmış olan kuşağın tamamı yok olana dek onları kırk yıl çölde dolaştırdı.”Çölde Sayım 32:13
Bunun bir sebebi de itaatsizlik etmeleriydi. Kutsal Kitap'ta Allah'ın onları yok etmek istediği bile yazılıdır.
Allah'ın elçilerini reddetme örüntüsü, tekrar eden bir örüntüyü gözler önüne serer. Kutsal Kitap'taki örneklerden gördüğümüz gibi, bu bilişsel çelişki, yani rahatsız edici gerçeklerden kaçınmak için kehanete ilişkin seçici ölçütlere ve yorumlara sarılmak, manevi bir felce yol açar.
Hristiyanlar neden Muhammed'i kabul etmedi?
Birkaç kelimeyle özetlemem gerekirse, bunun sebebi Yahudilerin düşündüğü gibi onların da Kutsal Kitap'ı kapalı bir kitap olarak görmeleri ve süregelen vahyi reddetmeleridir. İsa'nın başka peygamberlerin gelişi hakkındaki öğretilerini göz ardı ederler. Eski bir Hristiyan olarak ben de bir zamanlar bu inançlara sahiptim. Bir noktada, Kutsal Kitap tam ya da doğru değilse Allah'ın var olmadığını düşünmüştüm. Belki biri bu metinleri bizi manipüle etmek için uydurmuştu ve tüm dinler insan yapımıydı.
Bir başka sebep de bazılarının kurtuluşa giden “kolay bir yol” olarak algıladığı, Hristiyanlığın lütfa dayalı kurtuluş anlayışıdır.
“İsa'nın Rab olduğunu ağzınla açıkça söyler ve Tanrı'nın O'nu ölümden dirilttiğine yürekten inanırsan kurtulacaksın.”Romalılar 10:9
Bu, kurtuluşa giden kolay bir yoldur. Bu sadelik pek çok kişiye cazip gelir. Süregelen vahyi (sonraki peygamberleri) kabul etmek, bu sadeliğe meydan okuyan bir belirsizlik getirir.
Müslümanlar neden Hz. Muhammed'in vasiyetini kabul etmiyor?
Birkaç gün önce, Hz. Muhammed'in İsa'nın yaptığı gibi bir vasiyet bıraktığını inkâr eden Sünni bir Müslümanla konuşuyordum. Vasiyet İslami bir yükümlülüktür ve Kur'an-ı Kerim'de yazılıdır. Bunu bir süre tartıştık ve bir argüman diğerine yol açtı. Peygamber'in son anlarında şok içinde olduğunu iddia etti. Bir doktor olarak ona hangi tür şoktan söz ettiğini sordum; çünkü pek çok insanın öldüğünü gördüm ve birçoğu son dakikada bile vasiyetini yapar. Sonra konuşma aniden Peygamber'in eşlerinden biri olan Aişe'ye kaydı. Bana Peygamber'in onunla evlenerek bir hata yapmış olabileceğini sordu.
Hem Sünnilerin hem de Şiilerin onun bazı sırları ifşa ettiğini bildiğini belirten Kur'an-ı Kerim'e atıfta bulundum. Allah, eğer değişmezse Muhammed'in onu boşayabileceğini söyledi. Bunun üzerine şöyle dedi: “Peygamber hayatında hiçbir hata yapabilecek durumda değildi; doğduğunda da kusursuzdu, vefat ettiğinde de kusursuzdu.” Ben de eğer böyle düşünürsek, bunun hasta olduğu ve vasiyetini yazmak için kalem kâğıt istediği zaman da hata yapmadığı anlamına geldiğini söyledim. Bu noktada kendisiyle çeliştiğini fark etti. Hiçbir açıklama yapmadan aramayı aniden sonlandırmadan önce garip bir sessizlik oldu.
Bu gibi durumlarda tartışmalar çoğu zaman karşıdaki kişinin inançlarındaki tutarsızlıklarla, yani kendi başlarına çürütülemez olmayan inançlarla durdurulana kadar sürer; o noktada yapılacak en iyi şey ayrılmaktı. Bu tür insanlarla tartışmak genellikle boşunadır, çünkü argümanlarında tutarlı kalmazlar. Hakikati ya da yanıldıklarını kabul etmekten kaçınmak için hakikati bilerek çarpıtır ve gerçekleri yanlış yorumlarlar.
Benzer şekilde pek çok Yahudi, sırf Yahudi oldukları için İsa'ya inanmadıklarını söyler. Bu, sebepleri araştırmaya zaman ayırmadıkları, bunun yerine ebeveynlerinden aktarılan kültürel inançlara ya da diğer inançlara dayandıkları anlamına gelir.
Bu davranış, bir savunma mekanizması olarak inkâr şeklinde tanımlanabilir. Zaten bildiğiniz gibi, bilişimizin büyük kısmı bilinçaltı ya da yarı bilinçli düzeylerde işler. İnanç sistemleri genellikle çocuklukta oluşur ve ebeveynler tarafından şekillendirilir. Bu savunma mekanizmasının amacı, kişinin düşüncelerini ve davranışlarını yeniden düzenlemesinin yol açtığı sıkıntıdan kaçınmaktır. Bazı insanların hayatları inançlarına o kadar derinden kök salmıştır ki bunları bir gecede değiştirmek ruhsal sıkıntıya, hatta bir çöküşe yol açabilir.
Dinler genelinde peygamberlerin ve elçilerin inkâr edilmesi, bireylerin mevcut dünya görüşlerini korumak için karşıt bilgileri reddetmelerine yol açan psikolojik bir mekanizma olan bilişsel çelişkiyle açıklanmaktadır. Bilişsel çelişki kuramının ortaya koyduğu gibi İsa, Muhammed ve Mehdi gibi şahsiyetler üzerindeki süregelen çatışma, dönüştürücü hakikatlerle yüzleşmek yerine rahat yalanlara sarılma eğiliminden kaynaklanır. Bunu önlemek için, hakikat değişim gerektirse bile görüşlerimizi sorgulama cesaretine sahip olmalıyız. Ancak rahatsız edici gerçekleri kucaklayarak, çağlar boyunca kalpleri beklenen Mesih'ten uzaklaştırmış olan kendini kandırma döngülerinin üstesinden gelebiliriz.