İmamlar ve Mehdiler

İmanın Dereceleri

Özgün başlık: The Degrees of Faith

Hz. Muhammed'in ve Ehl-i Beyt'inin (Selam Onlardandır) öğretilerine göre imanın çeşitli dereceleri nelerdir?

2.234 kelime · 11 dk okuma8 alıntıEba Sadık · İmam · On İki İmam ve On İki Mehdi · Kaim

Metin Türkçe okunuyor

Kütüphanem

Bir müminin Allah katında mertebesinin yükselmesi kavramı Hristiyanlıkta, Yahudilikte ve İslam'da farklı biçimlerde mevcuttur. Her inancın, müminlerin Allah'a daha çok yaklaşabileceği ve daha yüksek manevi mertebelere ulaşabileceği kendi anlayışı ve uygulamaları vardır. Ve her inanç, mümin, Peygamber, Elçi, İmam vb. mertebesine sahip kişileri içerir. Peki bir Peygamber ile bir Elçi'yi nasıl ayırt edebiliriz? Bir kişinin ulaşabileceği farklı mertebeler nelerdir?


Sünni İslam'ın bu mertebeleri nasıl tanımladığına bakalım

Şeyh Abdülaziz bin Baz'a göre: “Âlimlerin bilinen görüşü şudur: Peygamber (nebi), kendisine bir şeriat vahyedilen ama onu tebliğ etmekle emrolunmayan kişidir. Ona namaz kılması, oruç tutması vb. emredilir, ama kendisine vahyedileni tebliğ etmesi emredilmez. Eğer bir mesajı tebliğ etmesi emredilirse, o zaman hem peygamber hem de elçi kabul edilir; Peygamberimiz Muhammed (aleyhisselam), Musa, İsa, Nuh, Hud, Salih vb. gibi. Diğer âlimler ise peygamberin, Tevrat'ı öğretmek için Musa'dan sonra gönderilen peygamberler gibi, kendisinden önceki peygambere vahyedilene benzer bir şeriatla gönderilen kişi olduğunu, elçinin ise yeni, farklı bir şeriatla gönderilen kişi olduğunu savundular. En sağlam görüş şudur: Elçi, vahiy alan ve onu tebliğ etmekle emrolunan kişidir; kendisinden önceki peygambere vahyedilene benzer bir şeriatla gönderilmiş olsa bile. Davud ve Süleyman peygamberler ile Musa'dan sonra gönderilenler peygamber olarak adlandırılır, çünkü insanları Musa'nın aynı şeriatına davet ettiler. Dolayısıyla elçiye vahyi insanlara tebliğ etmesi emredilir; peygambere ise namaz kılması, oruç tutması vb. emredilir, ama aldığı mesajı insanlara tebliğ etmesi emredilmez.”

Kaynak: https://alsalafiyyah.github.io/audios/difference-between-prophet-messenger/

Asım el-Hakim'e göre:

“Elçi, yeni bir şeriat ve kitaplarla gönderilen kişidir; peygamber ise kendisinden önceki elçinin şeriatını takip etmek ve doğrulamak için gönderilir.”

https://www.youtube.com/watch?v=ql0eHYJ5Lyo&ab_channel=assimalhakeem

Şeyh Muhammed bin Salih el-Useymin, Fetava İslamiyye, c. 1, s. 226'da şöyle der:

“Elçi, Allah'tan bir şeriat vahyi alan ve onu yaymaya ve onunla amel etmeye çağrılan kişidir. Her Elçi bir Peygamberdir, ama her Peygamber bir Elçi değildir. Peygamberlerin sayısı Elçilerden fazladır ve Allah bazı Elçilerin kıssalarını Kur'an'da anlatmış, bazılarını ise anlatmamıştır. Yüce Allah şöyle buyurur: Andolsun, senden önce de Elçiler gönderdik (Ey Muhammed (sallallahu aleyhi ve sellem)): Onlardan bazılarının kıssasını sana anlattık, bazılarının kıssasını ise sana anlatmadık. Hiçbir Elçiye Allah'ın izni olmadan bir Ayet getirmesi verilmemiştir. [Gafir Suresi 40:78] Bu Ayete dayanarak, Kur'an'da anılan her Peygamberin bir Elçi olduğu açıktır.”

https://abdurrahman.org/2014/09/20/the-difference-between-a-messenger-rasul-and-a-prophet-nabiyy/

Şimdi her Elçinin yeni bir şeriat/yasa ve kitapla geldiği yönündeki bu efsaneyi çürütelim.

وَٱذۡكُرۡ فِي ٱلۡكِتَٰبِ إِسۡمَٰعِيلَۚ إِنَّهُۥ كَانَ صَادِقَ ٱلۡوَعۡدِ وَكَانَ رَسُولٗا نَّبِيّٗا

Wazkur fil Kitaabi ismaa’eel; innahoo kaana saadiqal wa’di wa kaana Rasoolan Nabiyyaa

Kitapta İsmail'i de an. Şüphesiz o, sözüne sadık idi ve bir elçi ve bir peygamberdi.

Kur'an-ı Kerim, 19. Sure (Meryem), Ayet 54

كَذَّبَتۡ عَادٌ ٱلۡمُرۡسَلِينَ إِذۡ قَالَ لَهُمۡ أَخُوهُمۡ هُودٌ أَلَا تَتَّقُونَ إِنِّي لَكُمۡ رَسُولٌ أَمِينٞ

Kazzabat ‘Aadunil mursaleen. Iz qaala lahum akhoohum Hoodun alaa tattaqoon. Innee lakum Rasoolun ameen

Ad kavmi elçileri yalanladı. Hani kardeşleri Hud onlara demişti: “Allah'tan korkmaz mısınız? Şüphesiz ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim.”

Kur'an-ı Kerim, 26. Sure (Şuara), Ayet 123-125

كَذَّبَتۡ ثَمُودُ ٱلۡمُرۡسَلِينَ إِذۡ قَالَ لَهُمۡ أَخُوهُمۡ صَٰلِحٌ أَلَا تَتَّقُونَ إِنِّي لَكُمۡ رَسُولٌ أَمِينٞ

Kazzabat Samoodul mursaleen. Iz qaala lahum akhoohum Saalihun alaa tattaqoon. Innee lakum Rasoolun ameen

Semud kavmi elçileri yalanladı. Hani kardeşleri Salih onlara demişti: “Allah'tan korkmaz mısınız? Şüphesiz ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim.”

Kur'an-ı Kerim, 26. Sure (Şuara), Ayet 141-143

كَذَّبَ أَصۡحَٰبُ لۡـَٔيۡكَةِ ٱلۡمُرۡسَلِينَ إِذۡ قَالَ لَهُمۡ شُعَيۡبٌ أَلَا تَتَّقُونَ إِنِّي لَكُمۡ رَسُولٌ أَمِينٞ

Kazzaba As haabul Aykatil mursaleen. Iz qaala lahum Shu’aybun alaa tattaqoon. Innee lakum Rasoolun ameen.

Eyke halkı [yani Medyen halkı] elçileri yalanladı. Hani Şuayb onlara demişti: “Allah'tan korkmaz mısınız? Şüphesiz ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim.”

Kur'an-ı Kerim, 26. Sure (Şuara), Ayet 176-178

İşte Şuayb, Salih, Hud ve İsmail. Onlar elçilerdir. Ancak kavimlerine yeni bir şeriat/yasa ve kitapla geldiklerine dair hiçbir delil yoktur. Dolayısıyla âlimlerin, bir elçinin yeni bir şeriat/yasa ve kitapla geldiği yönündeki görüşü Kur'an'a uymaz.


Şiiler ise Peygamber ile Elçi arasındaki fark konusunda çoğunlukla Sünnilerle hemfikirdir; ancak İmam mertebesine büyük vurgu yapılır. Şii İslam'da İmam mertebesi, Müslüman toplumunun önderliğine atıfta bulunan temel bir kelami kavramdır. Bu kavrama göre İmamlar denilen belirli kişiler ilahî olarak atanmıştır ve Müslümanlar üzerinde manevi ve dünyevi otoriteye sahiptir.


Kaim Abdullah Haşim Eba Sadık (minhusselam), Bilgenin Gayesi'nde insanların mertebeleri arasındaki ayrımı ortaya koyarak meseleyi açıklığa kavuşturur.

“Son 10.000 yıl boyunca doğan milyarlarca insandan milyonlarcası mümindi. Bu milyonlarcadan 124.000'i Peygamber olmak üzere seçildi ve Peygamberlik (nebi) mertebesine ulaştı. 124.000 Peygamberden yalnızca 313'ü bir sonraki mertebe olan Elçi (resul) olmaya ulaştı. İnsanlığa gönderilen 313 Elçiden yalnızca beşi bir İmam (en önde gelen rehber) mertebesine ulaştı ve yeni bir fıkhın ve Ahdin taşıyıcıları oldu. Son olarak, beş Ulü'l-Azm Elçiden, yani büyük azim ve sebat sahibi Ahit Peygamberlerinden yalnızca 1'i Allah'a “iki yay boyu ya da daha yakın” olan bir sonraki seviyeye ulaşacaktı. - Kur'an-ı Kerim, 53. Sure (Necm), Ayet 9

Allah'ta erime mertebesi: Kavranamaz bir birlik ve teklik hâli. Mutlak Allah ile bir vuslat hâlidir. Yaratılışta Allah (Allah fi'l-halk) mertebesidir. Basitlik adına her mertebeyi ya da makamı (makam) tanımlayacağız:

1. Mümin mertebesi: Bu, inanmayan olmaktan daha yüksek bir mertebedir. Bu mertebede müminin, kendi zamanındaki Allah'ın Elçisine ya da kendi zamanının İmamına, yani müminlere yolculuklarında rehberlik etmek için seçilmiş olana biat etmesi gerekir. Hz. Muhammed (O'na ve Ailesine Selam Olsun) şöyle buyurdu: “Kim ölür de zamanının İmamına biat etmemişse, cahiliye ölümüyle ölmüştür.” - El-Akl ve'l-Cehl fi'l-Kitab ve's-Sünne, Muhammed er-Reyşehri, s. 275

Mümin, kendi zamanındaki Allah'ın temsilcisini bulup ona biat ettiğinde, her şeyde ona itaat etmelidir.

2. Peygamber mertebesi: Bu, sıradan bir mümin olmaktan daha yüksek bir mertebedir. Bu mertebede müminin imanı o derece yoğunlaşmıştır ki Allah onu, kendisinden ilham, hakikat sözleri ve hatta nebevi sezgiler alabileceği bir kap kılmıştır. Ayrıca onları doğru yorumlama yeteneğine de sahiptirler.

3. Elçi mertebesi: Bu, sıradan bir Peygamber olmaktan daha yüksek bir mertebedir. Bu mertebede Peygamber, belirli bir halka bir mesaj ya da uyarı iletmekle görevlendirilir. Bazı Elçiler milletlere, bazıları kabilelere, bazıları belirli bir aileye, bazıları da tek bir kişiye gönderildi. Her durumda Elçi'nin, Allah adına ve O'nun talimatıyla mesajını birine iletme görevi vardır.

4. İmam mertebesi: Bu, sıradan bir Elçi olmaktan daha yüksek bir mertebedir. Bu mertebede Elçi, yeni bir Ahit kurmalı ve kendi zamanına uygun, Allah'ın talimatlarına ve isteklerine uygun yeni bir fıkıh uygulamalıdır. İbrahim (aleyhisselam) bir Peygamber ve sonra bir Elçi olarak seçildikten sonra bir İmam kılındı. Kur'an-ı Kerim'de bu böyle gösterilmiştir. Bütün Elçiler arasından Nuh, İbrahim, Musa, İsa ve Muhammed'in (aleyhimusselam) hepsine yeni bir Ahit kurma ve yeni bir fıkıh uygulama görevi verildi.

5. Yaratılışta Allah mertebesi: Bu, bir İmam'dan daha yüksek bir mertebedir. Bu mertebede Elçi kendini tamamlamıştır ve her yönden, her şekilde ve her biçimde kemale ermiştir. Kendini başarıyla Allah'ta eritmiş ve Allah'ın mükemmel sureti olmuştur. Artık bu mertebededir ve Allah tarafından, Allah'ın yapacağı bütün işleri, örneğin yaratılışın bütün işleriyle ilgilenmeyi yerine getirme görevi verilmiştir. Buna Elçiler göndermek de dahildir. Burada açıktır ki Yaratıcı'nın yaratılışıyla amacı, onları Kendisi gibi oldukları, kemale erdikleri bir noktaya getirmek ve kemale erdiklerinde yaratılışın işlerini onlara bırakmaktır. Çünkü O, yaratılışını o kadar sevdi ki onların Kendisi gibi olmasını diledi.

Bu, Allah'ın kullarına hitap ettiği şu doğrudan Allah'tan gelen rivayette (kudsi hadis) açıktır: “Ey Adem oğlu, Ben Hayy'ım (daima diriyim) ve ölmem; sana emrettiğim şeyde Bana itaat et ki seni de daima diri kılayım ve ölmeyesin. Ey Adem oğlu, Ben bir şeye ol derim ve o olur; öyleyse sana emrettiğim şeyde Bana itaat et ki seni de bir şeye ol dediğinde o şeyin oluverdiği biri kılayım.” - El-Kıyade fi'l-İslam (İslam'da Önderlik), Muhammed er-Reyşehri, s. 77

Bir insan oğlunu sevdiğinde, çocuğunun kendisi gibi, hatta kendisinden daha iyi olmasını diler. Allah'ın bize olan sevgisi bir ebeveynin sevgisi gibidir. Allah'tan daha iyi olmamız mümkün olmasa da Allah, tabiatta O'nun gibi mükemmel olmamızı diler. O'nun olmanın ya da yaratılıştan sorumlu olmanın nasıl bir şey olduğunu deneyimlemedikçe gerçekten O'nun gibi olamayız. Rivayette belirtildiği gibidir: “Yaratılmışlar Allah'ın çocuklarıdır; çocuklarından O'na en sevimli olanlar, O'nun yaratılmışlarına en iyi davrananlardır.” - Camiu Ehadisi'ş-Şia (Şii Hadis Külliyatı), Seyyid Burucerdi, c. 16, s. 177

Bilgenin Gayesi, Abdullah Haşim Eba Sadık (minhusselam), Bab 6 (Muhammed (O'na ve Ailesine Selam Olsun) ile Yapılan Altıncı Ahit), s. 90-91

Ve Abdullah Haşim Eba Sadık (minhusselam), Female Prophets & Messengers bölümünde müminlerin mertebelerini ayrıntılı olarak anlatır

“Yahudilikteki Eski Ahit'e gidersek, ‘Peygamber’ denilen bir şey olduğunu görürüz. Ve bir Peygamber örneği Musa gibi biri olur. Yani Allah'tan iletiler, vahiyler alan, Allah'ın sesini duyan ya da meleklerle konuşan biridir.

Sonra ‘Kâhin’ denilen bir şey var. Ve bir Kâhin de Allah'tan bir Elçidir. Allah'ın temsilcisi olan ve arınmayla ilgili belirli işlevleri ya da tapınakla ilgili belirli işlevleri yerine getiren biridir. Eski Ahit'te bir Kâhin örneği, Musa'nın vekili ve kardeşi olan Harun gibi biri olur.

Ayrıca ‘Hâkim’ unvanı da var. Eski Ahit'te bir Hâkim, İsraillilere önderlik eden ve bütün işlerinde onlar hakkında hüküm veren biri olurdu. Yani onlara savaşlarda, fetihlerde önderlik ederlerdi. Eski Ahit'te bunun bir örneği Yeşu gibi biridir.

[…] İşte Allah'ın bir temsilcisinin son örneği budur. ‘Kral’ unvanına sahiptirler. Ama ‘Elçi’ ya da ‘Resul’ unvanının kendisinin eksik olduğunu, Yahudilikte bulunmadığını görürüz; çünkü hepsi bir bakıma Allah'ın Elçileri olarak görülür.

Ve Hristiyanlıkta, Yeni Ahit'te, unvanlar bakımından temelde Yahudilikle aynıdır; ancak buna ‘Havari’ unvanını ekleriz. Ve bir Havari, bir Elçi olan ama doğrudan Allah'tan değil, İsa'dan bir Elçi olan biridir. Ve bu, 12 öğrenciyi tanımlamak için kullanılır. Ve bir de ‘Mesih’ var. Ve Mesih bir Kraldır, ama özel bir Kraldır. […] Sonra İslam'da bir ‘Resul’ümüz var. Ve Resul bir Elçidir; bir de ‘Peygamber’, yani bir ‘Nebi’ var. Ve ‘İmam’ var. Bunlar Allah tarafından atanan ya da Allah'ın temsilcileri olan kişilere verilen üç unvandır. Ve İslam'da insanlığa gönderilmiş 124.000 Peygamber ve 313 Elçi vardır. Ve her Elçi bir Peygamberdir, ama her Peygamber bir Elçi değildir. Ve dolayısıyla oradaki ayrım şekli aslında pek onların işleviyle ilgili değildir. Çünkü İslam'da, örneğin, Davud ve Süleyman var; Davud ve Süleyman, Yahudilikte Krallar kategorisine girseler de yine de Allah'ın temsilcileridir.

İslam'da onlar Kraldır, ama Peygamberdir, ama Elçidir. Ve dediğim gibi 124.000 Peygamber var, ama İslam'daki bu Peygamberler belirli bir mertebeye ulaşmış kişilerdi. Ve Allah'la iletişim kurmayı ya da O'ndan iletiler almayı başardılar, ama yeryüzü insanlarının karşısına belirli bir mesajla çıkma görevi verilmedi. Yani örneğin bir Elçi olmadıkça, insanlığı bir şey olacağı konusunda uyarmak ya da toplumda ıslahat talep etmek ya da buna benzer bir şey yapmak onların işi değildi. Ve onlardan yalnızca 313 tane var. Yani 124.000'i mesajlar aldı ve zaman zaman bu mesajlardan ya da gördükleri rüyalardan ya da Allah'la iletişimlerinden bahsederlerdi, ama bunu yapma görevi onlara verilmemişti.

Yani bu, insanların tırmanabileceği bir merdiven gibidir. Genel halk var. Sonra onun üstünde, o genel halkın içinden müminler olan bir katman var. Yani genel halktan ya da gezegendeki genel insanlardan Peygamberin ve Elçinin sözlerine inanmayı seçen kişiler. Yani bu, inanmayanların bir derece üstüdür. Müminler, Allah'ın sözlerini duyarlar ve onlara doğrudan söylenmediği hâlde kabul ederler. Yani başka biri aracılığıyladır, ama kabul ederler. Yani bu daha yüksek bir mertebedir. Sonra bu müminler grubunun içinden, Peygamberlerin ya da Elçilerin sözlerine gerçekten sıkıca ve büyük bir yakinle inananların hepsi, onlar için bu çok gerçek bir hakikattir. Ve ondan hiç şüphe etmezler; o müminlerden 124.000'i seçildi ve Allah'ın onlara bizzat Kendisinden doğrudan mesajlar, işaretler ve iletiler vereceği bir sonraki iman seviyesine geçecek kadar iyiydiler.

Sonra bu 124.000 Peygamberden… bir mesaj almak ve ona kendi evinin rahatlığında inanmak bir şeydir. Ama onu insanların önünde açıkça ilan etmek zorunda olmak ya da öne çıkıp rüyana o kadar çok iman etmek ki onun temelinde talepte bulunmak ya da onun temelinde bir kralı veya bir zalimi kınamak bambaşka bir hikâyedir. Ve dolayısıyla imanlarını bir sonraki seviyeye taşıyacak kadar yakine, cesarete ve azme sahip olan o Peygamberlerden yalnızca 313 tane vardı. Ve bu nedenle Allah onları seçti ve onlara öne çıkıp insanlık üzerinde hüküm sürme ya da belirli mesajlar iletme görevini verdi.

Ve insanlığa gönderilen o 313 Elçi içinde yalnızca… bir sonraki seviyeye ulaşmak için, mesajına öyle bir iman etmen gerekir ki Allah sana önceki Peygamberlerden ve Elçilerden duyduğun mesajlarla çelişen bir mesaj vermiş olsa bile, önceki Peygamberlerin ve Elçilerin söylediklerini ve insanların alışık olduklarını yine de bırakabilmeli ve onlara yepyeni bir mesajla ve yepyeni bir fıkıh ya da yasayla gidebilmelisin. Ve görüyoruz ki mesajlarıyla insanların karşısına çıkacak kadar kararlı olan 313 kişi olmasına rağmen, onlardan yalnızca yaklaşık beşi, insanların alışık olduğu mesajlarla çelişen ya da onlardan farklı olan yeni bir mesajla halkının karşısına çıkacak cesarete ve yeteneğe sahipti. Çünkü bir Peygamber için insanlara gidip onlara bir Peygamber olduğunu söylemek ya da onlara kehanetler vermek bile yeterince zordur; ama şimdi onlara alışık olduklarından farklı yeni bir yasa vermek, bir tepkiye ve belki de birçok insanın sana karşı savaşmasına yol açacaktır.

Ve dolayısıyla İslam'da görürüz ki, eğer o seviyeye ulaşırsan ve Ulü'l-Azm'dan olan, yani bir Elçi olmak ve bir Elçi olarak görevini yerine getirmek için en yüksek azme sahip bir Peygamber, Elçi olursan, bu bir İmam olma mertebesi olur. Ve işte bu yüzden Kur'an'da İbrahim önce bir Peygamber, Elçi idi ve sonra bir İmam olmak üzere seçildi.

Yani ‘İmam’, senin üstünde olduğun anlamına gelir… sıradan bir Elçi olmanın bir mertebe üstündesin; ve o mertebeye ulaşanların Nuh, İbrahim, Musa, İsa ve Muhammed (sallallahu aleyhi ve âlihi) olduğunu görürüz. Yalnızca onlardı.

Ve sonra bunun üstünde bir seviye daha var. Ama bu, sanırım hakkında konuşmak için koca bir bölüme ihtiyacımız olan karmaşık bir konu. Ve bu, iki yay boyu ya da daha az olma seviyesi ve yarışta bir numaralı kazanan olma seviyesidir. Ve bu, Kur'an'ın Muhammed'in (sallallahu aleyhi ve âlihi) Gece Yolculuğu'ndan sonra ulaştığını anlattığı seviyedir. İşte bu yüzden o, bütün yaratılmışların efendisi, insanlığın en hayırlısı ve İslam'da Elçilerin en hayırlısıdır. Şimdi farklı unvanları ve Yahudiliğin temsilcileri yerine getirdikleri role ya da işleve göre nasıl ayırdığını anlattığıma ve burada İslam'da da İslam'ın buna nasıl baktığını belirttiğimize göre… Görüyoruz ki bunlar gerçekten unvanlardır, bazı şeyleri ifade ederler, ama bir bakıma birbirleriyle örtüşürler. Ve dolayısıyla burada Musa gibi bir Peygamber, Harun gibi bir Kâhin, Yeşu gibi bir Hâkim ve Davud gibi bir Kral var. İslam'da bu dört kişi, Allah'tan kehanetler almış dört kişidir ve bu nedenle Peygamberdiler; ve milletlere gönderildiler ve bu nedenle 313 Elçidendiler. Ve dolayısıyla hepsine o ‘Elçi’ unvanı verilirdi.

‘School of Divine Mysteries’ dizisinin ‘Female Prophets & Messengers’ bölümünün metni

Yakın konular hakkında