Allah İçin Evinizi Satmak Neden Sandığınız Kadar Tuhaf Değil
Metin Türkçe okunuyor
Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun
İngiltere'deki AROPL topluluğu, kadim dinî ortak yaşam geleneklerinden beslenerek üyelerini materyalizmi reddetmeye ve ortak değerlere dayanan adil, manevi bir toplum kurmaya çağırıyor.
Yazan Rukhsana Hashem

“Bere takan Amerikalı-Mısırlı Abdullah Haşim, İngiltere'nin kuzeyindeki eski bir yetimhaneden yönetilen ve ancak yarı-İslami bir kıyamet tarikatı olarak tanımlanabilecek bir yapının başında; o Mehdi olduğunu ve üstüne üstlük ‘yeni Papa’ olduğunu iddia ediyor. Ona katılmak istiyorsanız evinizi paraya çevirip bütün paranızı ona vermeniz gerekecek.”VICE
VICE ve The Guardian, ancak sözde “yılın gazeteciliği” olarak tanımlanabilecek bir iş ortaya koydu. En büyük itiraz noktalarından biri: Üyelerin ortak yaşamak için evlerini satması. Peki bu kavram gerçekten bu kadar yabancı mı? Ortak yaşam kavramını savunan tek din AROPL mi?
Bir topluluğun ortak ya da manastır ortamlarında çok az kişisel eşyayla veya hiç eşya olmadan yaşaması fikri hiç de yeni değildir. Dünyanın büyük dinlerinin bazılarında, Abdullah Haşim'in bugün çağrıda bulunduğu şeye çarpıcı biçimde benzeyen örnekler görüyoruz. Mülk sahibi olmanın çoğu zaman başarının en üst göstergesi sayıldığı bir çağda, dünyanın büyük dinlerinin gerçek zenginliğin biriktirilmiş mallarda değil topluluk, hayırseverlik ve manevi özgürlükte yattığını uzun zamandır öğrettiğini öğrenmek pek çok kişiyi şaşırtabilir. Tarih boyunca peygamberler ve bilgeler insanları, birbirlerine ve Allah'a daha yakın yaşamak için evler ve topraklar dâhil dünyevi bağlılıklarından vazgeçmeye çağırmıştır.
Manastırlar ve Hristiyan Tarikatları
İsa, tebliği süresince insanları gerçek manevi hayata kavuşmak için maddi dünyaya olan bağlılıklarını bırakmaya defalarca teşvik etti. Bu öğretinin en açık örneklerinden biri, Markos İncili'ndeki zengin genç adam kıssasında yer alır.
Bu pasajda zengin bir adam koşarak İsa'nın yanına gelir, önünde diz çöker ve sorar: “İyi Öğretmen, sonsuz yaşamı miras almak için ne yapmalıyım?” İsa önce ona emirleri hatırlatır: adam öldürme, çalma, yalan söyleme, annene babana saygı göster. Adam bunların hepsine gençliğinden beri uyduğunu söyler. Ama İsa ona sevgiyle bakarak hâlâ bir eksiği olduğunu söyler: “Git, neyin varsa sat, yoksullara ver; böylece gökte hazinen olur. Sonra gel, beni izle.” (Markos 10:21)
Bunun üzerine adamın yüzü asılır. Büyük bir serveti olduğu ve ondan vazgeçmeye gönlü razı olmadığı için üzgün bir şekilde uzaklaşır. İsa sonra öğrencilerine döner ve en zorlayıcı öğretilerinden birini dile getirir: “Zenginlerin Tanrı'nın egemenliğine girmesi ne zordur! … Devenin iğne deliğinden geçmesi, zenginin Tanrı'nın egemenliğine girmesinden daha kolaydır.” (Markos 10:23–25) Şaşkına dönen öğrenciler sorar: “Öyleyse kim kurtulabilir?” İsa cevap verir: “İnsan için bu imkânsız, ama Tanrı için değil; Tanrı için her şey mümkündür.” (Markos 10:27)
Bu pasaj, İsa'nın manevi özgürlüğü maddi servetten uzak durmakla ne kadar derinden ilişkilendirdiğini ortaya koyar. Yalnızca ahlaki kurallara uymak yeterli değildi. Gerçek öğrencilik, Tanrı'nın rızkına tam bir güven duymak ve sahte bir güvenlik hissi yaratan mallardan kurtulmak anlamına geliyordu. Bu meydan okuma bugün de yankılanıyor: İsa'yı tam olarak izlemek, servete sıkı sıkıya bağlanmamak, cömertçe paylaşmak ve nihai imanı paraya ya da mülke değil, Tanrı'ya bağlamak demektir.
Yeni Ahit, müminlerin ortak yaşamak için evlerini ve mallarını sattığına dair çarpıcı örnekler sunar. Elçilerin İşleri'nde ilk Hristiyanlar, hiç kimsenin özel mülkiyet iddia etmediği bir topluluk oluşturmuştu:
“Bütün inananlar bir arada bulunuyor, her şeyi ortak kullanıyorlardı. Mal mülk satıp herkese ihtiyacı oranında dağıtıyorlardı.”Elçilerin İşleri 2:44–45
Daha sonra Elçilerin İşleri 4:32–35 bunu tekrarlar:
“Hiç kimse malının kendisine ait olduğunu söylemiyordu; sahip oldukları her şeyi paylaşıyorlardı… Aralarında yoksulluk çeken kimse yoktu.”Elçilerin İşleri 4:32–35
Evleri satma ve kaynakları bir araya getirme modeli, bir hayır işinden çok daha fazlasıydı; bu, Tanrı'nın himayesi altında tek bir aile olarak yaşamaya yönelik manevi bir bağlılıktı ve ihtiyaçlarının ortak iman ve karşılıklı destekle karşılanacağına tam bir güven taşıyordu. Bu, gerçek öğrenciliğin tutarlılık gerektirdiğini çarpıcı biçimde hatırlatır. İnsan bir elçinin sözlerine seçici olarak uyamaz ya da hangi öğretileri izleyeceğini seçip ayıklayarak yalnızca teselli edici öğretileri benimseyip zorlayıcı olanları göz ardı edemez.
Bu nokta, Hananya ile Safira kıssasında (Elçilerin İşleri 5:1–11) çarpıcı biçimde gösterilir. Belirtildiği gibi, ilk Hristiyan topluluğunda müminler toprak ve evlerini satıyor ve elde edilen geliri herkesle paylaşılmak üzere elçilere getiriyordu. Hananya ve karısı Safira bir mülk sattılar, ancak paranın tamamını bağışlıyormuş gibi yaparken bir kısmını gizlice kendilerine ayırdılar. Petrus onlarla yüzleştiğinde hem Hananya hem de Safira yaptıkları hakkında yalan söyledi. Aldatmacalarının ciddiyetinin bir işareti olarak ikisi de düşüp öldü.
“Sen yalnızca insanlara değil, Tanrı'ya yalan söyledin.”Elçilerin İşleri 5:4
Bu kıssa yalnızca para vermekle ilgili değildir; kısmi bağlılığın ve gizli bencilliğin, ilk takipçilerin çağrıldığı dürüstlük ve özveriyle bağdaşmadığını gösterir. Onların ortak yaşamı isteğe bağlı bir ideal değil, imanlarının ayrılmaz bir parçasıydı; Tanrı'ya ve birbirlerine tamamen güvendiklerinin görünür bir işaretiydi.
Hristiyanlıkta manastır hayatı, Katolikliğin ve diğer kolların önemli bir parçasıdır. Keşişlerin ya da rahibelerin birlikte yaşadığı topluluklar olan manastırlar ve rahibe manastırları dünyanın her yerinde bulunur. Rahibeler, hayatlarını dinî hizmete adayan ve genellikle bir manastırda ya da rahibe manastırında yoksulluk, iffet ve itaat yeminleri altında yaşayan kadınlardır. Dünya genelinde 3.500'den fazla Katolik manastırı olduğu tahmin edilmektedir; Ortodoks Hristiyanlıkta ve diğer Hristiyan mezheplerinde de binlercesi bulunmaktadır. Keşişlerin ve rahibelerin genellikle ettiği yoksulluk yeminleri, kişisel mülklerinden vazgeçip her şeyi toplulukla paylaşmaları anlamına gelir. Katolik rahipler her zaman manastırlarda yaşamasalar da, özel evlere ve servete sahip olmak yerine çoğunlukla kiliselerine bağlı papaz evlerinde ya da bölge rahibi konutlarında yaşarlar.

Budizm ve Sangha
Buda'ya göre bağlılık, acının kök nedeniydi. Budist manastır mensupları ev hayatından tamamen vazgeçer; aile mülklerini, toprağı ve serveti geride bırakarak manastırlarda ortak bir şekilde yaşar, sadelik ve karşılıklı bağımlılık ruhuyla yiyecek ve kaynakları paylaşırlar.
“Acının kökü bağlılıktır.”Dhammapada, 212
Milyonlarca keşiş ve rahibe, Buda'nın feragat öğretilerini izleyerek yalnızca en temel ihtiyaçlara sahip olur ve destek için topluluğa dayanır. Kadınlar da keşiş olabilir, ancak genellikle rahibe ya da bhikkhuni olarak anılırlar. Hem keşişler hem de rahibeler, yalnızca erkeklerden ya da yalnızca kadınlardan oluşabilen Sangha adlı topluluklarda yaşar. ‘Cemaat’ ya da ‘topluluk’ anlamına gelen bu sözcük, Budist dünyasındaki keşiş ve rahibelerin manastır topluluklarını ifade eder.
Hristiyanlıkta, birlikte ibadet eden, öğrenen ve birbirini destekleyen müminlerin topluluğu olarak kilise vardır. Budizmde ise öğretileri koruyan ve sıradan inananlara rehberlik eden manastır topluluğu Sangha vardır. Sangha, Budist metinleri yüzyıllar boyunca korumuş, Budist felsefeyi yorumlamış ve öğretmiştir. Sangha ayrıca iyi bir Budist hayatın nasıl yaşanacağı konusunda ilham ve rehberlik sağlamıştır.
Kibbutz: Dün ve Bugün
Yahudilikte İsrail'deki Kibbutz hareketi, insanların eşitler olarak birlikte yaşayıp çalıştıklarında geliştikleri fikrinden ilham alarak aynı ortak yaşam ve paylaşılan kaynaklar ilkesini yansıtır. Kibbutz kelimesi İbranicede ‘toplanma’ anlamına gelir. Şu anda İsrail genelinde yaklaşık 270 Kibbutz bulunmaktadır.
Bir topluluğun sade yaşaması, aşırılığı reddetmesi ve topluluğu bireyin üstünde tutması vizyonu bir icat değildir; kültürler ve yüzyıllar boyunca manevi geleneklere derinden kök salmış kadim bir fikirdir.
İsrail Yahudi Ajansı'na (The Jewish Agency For Israel) göre: “Kibbutz yaşamının temel özellikleri, kolektif mülkiyet ilkeleri ile eğitime, kültüre ve sosyal hayata yönelik iş birliğine dayalı bir yaklaşımla şekillenmiştir.”
Geleneksel olarak mülk ve gelir eşit şekilde paylaşılırdı. Herkes yeteneklerine göre çalışır ve ihtiyaç duyduğu şeyleri alırdı: barınma, yiyecek, eğitim ve sağlık hizmeti. Kararlar, her üyenin topluluk yaşamının şekillenmesinde söz sahibi olduğu genel kurullar aracılığıyla demokratik biçimde alınırdı. Geleneksel olarak Kibbutzlar, kolektif sorumluluğa ve ortak bir çalışma ahlakına güçlü bir vurgu yaparak büyük ölçüde kendi kendine yeterliydi. İş; tarım, imalat, eğitim ve daha sonra turizm ile ileri teknoloji sektörlerini kapsıyordu. Çocuklar çoğu zaman çocuk evlerinde (beit yeladim) toplu olarak yetiştirilirdi, ancak bu uygulama büyük ölçüde sona ermiştir.
Bugün Kibbutz hareketi önemli bir değişim geçirmektedir. Birçok Kibbutz tamamen ortak yaşamdan, üyelerin farklı maaşlar aldığı ancak asgari bir gelirin güvence altında olduğu daha özelleştirilmiş modellere geçmiştir. Bir zamanlar kolektif olarak yürütülen sorumluluklar artık çoğunlukla tek tek aileler tarafından üstlenilmektedir.
Modern Kibbutzlar büyüklük, karakter ve ideoloji bakımından büyük farklılıklar gösterir. İsrail'de yaklaşık 125.000 kişiye ev sahipliği yapan 250 civarında Kibbutz vardır. Çoğu laik olsa da yaklaşık yirmisi dindardır ve bazıları Muhafazakâr ya da Reform Yahudilikle bağlantılıdır. Nüfusları genellikle 100 ile 1.000 üye arasında değişir, çoğu zaman birden fazla kuşağı kapsar ve birçok yeni göçmeni barındırır.
Hinduizm: Ev Sahibinin Görevi ve Ötesi
Hinduizm, kişinin bir evi ve aileyi sorumlu bir şekilde sürdürdüğü Grihastha (ev sahibi evresi) dâhil olmak üzere hayatın evrelerini tanır. Ancak nihayetinde daha yüce yol, bundan bile vazgeçmektir: bilgeler ve keşişler (sannyasiler) evlerini ve mallarını geride bırakarak sadelik içinde yaşar, yiyecek ve barınak için topluluğa dayanırlar. Hindu tarihi boyunca sayısız aziz ve manevi öğretmen bu bağlılıktan kurtulma fikrine göre yaşamıştır.
“Eylemin sonuçlarına olan tüm bağlılığı terk et ve yüce huzura eriş.”Bhagavad Gita 2:47
“Zahmetsizce gelenle yetinen, kıskançlıktan arınmış, ikiliklerin ötesinde, başarıda ve başarısızlıkta dengeli.”Bhagavad Gita 4:22
Hinduizmde aşramlar ve tapınaklar olarak bilinen manastır toplulukları, maddi kazanca değil manevi disipline dayanan bir ortak yaşam uygular. Bu topluluklarda özel mülkiyetten vazgeçilir; yiyecek, barınak ve bağışlar gibi kaynaklar kolektif olarak paylaşılır. Kişisel servetten vazgeçmek bir kayıp olarak değil, bir kurtuluş olarak görülür; her üye grubun cömertliğine ve Allah'ın rızkına dayanır. Bu yerlerdeki yaşam tarzı, pek çok dinde bulunan manevi öğretiyi yansıtır: nihai güvenlik ve sevinç sahip olduklarımızdan değil, kendimizden daha büyük bir şeyle olan bağımızdan gelir.
İlk Hristiyan komünlerinden bugünün eko-köylerine ve manevi ortak yaşam alanlarına kadar, dünyanın dört bir yanındaki insanlar pek çok inanç ve felsefenin paylaştığı zamansız bir hakikati yeniden keşfediyor: Özel mülkiyetin yüklerinden vazgeçmek ve karşılıklı destek içinde yaşamak yalnızca ekonomik güvenlik değil, derin bir manevi besin de sunabilir.
Antik çağlarda ilk Hristiyanlar, müminlerin “her şeyi ortak kullandığı” (Elçilerin İşleri 2:44–45) topluluklar kurdu; kimsenin temel ihtiyaçlardan yoksun kalmaması için mallarını satıp geliri paylaştılar. Yüzyıllar sonra Hristiyanlık, Budizm ve diğer dinlerdeki manastır gelenekleri, ortak yaşamı manevi yoğunlaşmaya ve hizmete giden bir yol olarak benimsedi. Tayland'dan Tibet'e Budist manastırlarında keşişler cübbeleri ve kâselerinden pek fazlasına sahip değildir; geçimleri için daha geniş topluluğa dayanır, karşılığında manevi rehberlik sunarlar.
Benzer şekilde Bruderhof gibi Hristiyan bilinçli toplulukları ortak yaşar; geliri paylaşır, çocukları birlikte yetiştirir ve sade, paylaşılan bir hayat uğruna bireysel birikimi reddeder. ABD'de ve Avrupa'da İskoçya'daki Findhorn gibi modern eko-köyler hem manevi hem de çevresel ideallerden ilham alarak sürdürülebilir yaşamı toprak ve kaynakların ortak mülkiyetiyle birleştirir.
İster kırsaldaki Kibbutzlar, ister ormanlık dağlara yuvalanmış Zen manastırları, ister kooperatif eko-köyler olsun, tüm bu farklı topluluklar bize bir evin ancak açıldığında ve paylaşıldığında gerçek bir yuva olduğunu hatırlatır. Bireyciliğin çoğu zaman bizi yalnızlaştırdığı bir dünyada bu topluluklar, güvene ve karşılıklı ilgiye dayanan kolektif hayatın hem bedeni hem de ruhu besleyebileceğini kanıtlıyor.
Bütün bu dinî tarikatlar ve topluluklar göz önüne alındığında, üyelere bir topluluğun ve keşişvari bir yaşam tarzının parçası olma fırsatı sunmanın nesi bu kadar tuhaf? Tıpkı Hristiyanlıkta olduğu gibi her mümin evinden inanmayı ya da manastıra katılmayı seçmekte özgürdür.
Nihai Amaç Nedir?
Nihai amaç, Allah'ın hâkimiyetinin hazır bulunduğu bir İlahi Adil Devlet'in kurulmasıdır. Bu devlet içinde hiç kimse ihtiyaç içinde olmayacak ve sadaka verilebilecek yoksul bir kimse bulmak nadir bir durum olacaktır.
İdeal topluluk, insanların her şeyi paylaştığı ve bireylerin günlük rızıkları için endişelenmek zorunda olmadığı bir topluluktur. Bu, adalet ve eşitlik üzerine kurulmuş, tüm kaynakların bütün insanların ihtiyaçlarını karşılamak için kullanıldığı bir topluluktur.
İmam Ahmed El-Hasan, insanların bencillikten vazgeçmesi ve başkalarını kendilerinden önde tutması gerektiğini vurgular; bu da kimsenin yoksul, muhtaç, aç ya da korku içinde olmadığı bir nur dünyasına götürür. Bu fedakârlık, kardeşin iyiliğinin önce geldiği en önemli insani çaba olarak görülür.
Topluluğun, üyelerin birlikte çalıştığı ve alınganlık olmaksızın kendiliğinden birbirine yardım ettiği bir arı kovanı gibi olması öngörülür. Bir kişi hata yaparsa bu, grubun ortak sorumluluğudur ve “hepimiz biriz” ilkesini vurgular.
Bu uygulama, müminlerin bir topluluk kurmak için evlerini ve topraklarını satıp parayı elçilere verdiği Elçilerin İşleri kitabındaki ilk kilise gibi tarihî ve dinî örneklere dayanmaktadır. Benzer şekilde ilk Müslümanlar da servetlerini ve altınlarını Hz. Muhammed'e getirmişti.
Kaim sizden bütün altınınızı isteseydi, zengin genç adamın İsa'dan uzaklaştığı gibi uzaklaşır mıydınız? Yoksa onu, olduğu gibi bir toz misali ayaklarının dibine mi bırakırdınız?