Din11 dk okuma

Mehdi, Mehdi Olduğunu Bilir mi?

Metin Türkçe okunuyor

Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun

Bu küresel misyona rağmen, Mehdi'yi tasvir eden rivayetler, pek çok kişinin inandırıldığından çok daha gerçekçi ve insana yakın bir hikâye ortaya koyar. İslami kaynaklara göre Mehdi, daha önce zahiren dindar olmayabilir. O, insanlar arasında sıradan bir hayat sürmüş biri olarak tasvir edilir; bu görüş Sünni âlimler tarafından da desteklenmektedir.

Yazan Noor Fatimah Ali

Kütüphanem

Yüzyıllar boyunca âlimler, belirsiz veya çelişkili rivayetleri kullanarak Mehdi'nin zuhurunu, Kâbe'de bir melek ve asker ordusuyla birlikte beliren ve kitleler tarafından anında tanınan bir adam olarak anlatan bir masal kurgulamışlardır. Müslüman dünyasının dört bir yanında vaazlarda ve derslerde durmaksızın tekrarlanan bu imge öylesine kök salmıştır ki, pek az kişi onu sorgulamak için durur. Sonuç olarak çoğu kişi, Mehdi'nin kimliği hakkında hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde, dramatik ve neredeyse doğaüstü bir biçimde ortaya çıkmasını bekler. Yaygın olarak kabul gören bu inanç, ne kadar popüler olsa da, gerçek rivayetlerle açık bir tezat içindedir.

Mehdi'nin misyonu muazzamdır: zulüm ve karanlıkla boğulmuş olan yeryüzünü adaletle doldurmak. Bu küresel misyona rağmen, Mehdi'yi tasvir eden rivayetler, pek çok kişinin inandırıldığından çok daha gerçekçi ve insana yakın bir hikâye ortaya koyar. İslami kaynaklara göre Mehdi, daha önce zahiren dindar olmayabilir. O, nihai rolünün aksine, insanlar arasında sıradan ve dindar olmayan bir hayat sürmüş biri olarak tasvir edilir; bu görüş Sünni âlimler tarafından da desteklenmektedir.

“Mehdi bizdendir, Ehl-i Beyt'tendir. Allah onu bir gecede ıslah eder.”Sünen-i İbn Mâce, Hadis 4085

Aşağıdaki videolarda birkaç Sünni âlim, bu rivayetin, Mehdi'nin Mehdi olma rolünü üstlenmeden önce dindar olmayacağı anlamına geldiğini açıklamaktadır.

Mehdi'nin bir anda, hiç yoktan, bir destekçi ordusuyla ortaya çıktığı şeklindeki yaygın efsaneyi ortadan kaldırmak hayati önem taşır: Bu yanlış fikir, yalnızca topluluğun Mehdi'yi tanıma ve ona tabi olma kabiliyetini engeller. Mehdi'nin büyük bir ordunun başında aniden ortaya çıkması yerine, "Mehdi bir gecede ıslah edilir" ifadesi, Mehdi'yi başlangıçta halk tarafından tanınmayan biri olarak tasvir eder. O, görevlendirilmesinden önce görünür biçimde dindar bir hayat sürmez ve hemen tanınmaz da.

Mehdi'nin bu yolculuğu emsalsiz olmaktan çok uzaktır; Musa, Yusuf, İsa ve bizzat Hz. Muhammed gibi şahsiyetlerin izlediği modeli yansıtır. Allah'ın pek çok peygamberi, kutsal misyonlarından önce tamamen sıradan ve hatalardan arınmış olmayan hayatlar sürmüştür.

Bu hikâyelerin her birinde açık bir model belirir:

  • Mutlaka dindar olmayan, sıradan bir hayat dönemi
  • İlahi bir görevlendirme
  • Allah'a ve adalete davet

Sıradan Hayatlar, Olağanüstü Misyonlar

Musa'nın hikâyesini düşünün: Doğumunda gizlenen Musa, ilk yıllarını bizzat Firavun'un Mısır sarayında büyüyerek geçirdi ve daha sonra bir Mısırlıyı öldürdükten sonra sürgünde bir kaçak olarak yaşadı. Yıllarını Medyen'de, kayınpederinin koyunlarını güderek ve iktidar koridorlarından çok uzak bir hayat sürerek geçirdi. Musa ilahi çağrısını ancak Sina Dağı'nda yanan çalıyla karşılaştığında aldı. Allah, Musa'ya ilahi bir misyonla Mısır'a dönmesini emretti: Firavun'la yüzleşmek ve İsrailoğullarını kurtarmak. O andan itibaren Musa, Allah'ın rehberliği ve tarihin akışını değiştirecek bir misyonla, bir peygamber ve ıslahatçı olarak rolünü üstlendi.

Vahiy almadan önce Hz. Muhammed de zahiren tamamen sıradan bir hayat sürdü. Küçük yaşta yetim kalmış, önce dedesinin, ardından amcasının himayesinde büyümüştü. Çobanlık, daha sonra da ticaret yaptı. Muhammed sade bir hayat yaşadı, ailesini geçindirdi ve onu tanıyan herkesin saygısını kazandı; yine de hiçbir zaman güç ya da şöhret peşinde koşmadı. Muhammed ilahi vahyin ilk sözlerini kırk yaşında, Hira Mağarası'nın yalnızlığında aldı. O anda, kavmini tek Allah'a ibadete ve adalet, merhamet ve hakikatle dolu bir hayata çağırmakla görevlendirilen seçilmiş Elçi oldu; bu, dünyayı yeniden şekillendirecek ilahi bir davetti.

Peygamberliğinin ilk yıllarında Hz. Muhammed, ailesini ve kendisine en yakın olanları İslam mesajına davet etti. Mesajın giderek daha açık bir şekilde yayılmaya başladığı ve sonunda daha geniş topluluğa ulaştığı bu davet dönemi, nihayetinde Medine'ye hicrete ve ilk Müslüman topluluğun kurulmasına yol açtı. Benzer şekilde rivayetler, Mehdi'nin işe çekirdek bir destekçi grubu toplayarak ve insanları Allah'a davet ederek başlayacağını belirtir. Zamanla onun daveti, giderek daha geniş bir kitleye ulaşacak şekilde genişleyecek ve bu da, bizzat Peygamber'in oluşturduğu modeli takip ederek, nihayetinde ilahi adil bir devletin tecellisine yol açacaktır.

Diğer pek çok peygamber normal hayatlar sürmüş, peygamberlik rollerine ancak Allah'tan açık bir rehberlik aldıktan sonra adım atmıştır. Yusuf, kardeşleri tarafından köle olarak satılan genç bir çobandı ve Allah tarafından seçildikten sonra Mısır'da yüksek bir mevkiye yükseldi. İşay'ın en küçük oğlu Davud koyun güdüyordu ve büyük ölçüde göz ardı ediliyordu; ta ki Allah, peygamber Samuel aracılığıyla onu geleceğin kralı olarak meshedene kadar. İsa, Mesih olarak ilan edilmeden önce bir marangozdu. Hezekiel, Daniel, Elişa, Amos ve Samuel gibi peygamberler de Allah'ın mesajını iletmek için çok sıradan geçmişlerden çıkmışlardır; bu da pek çok peygamberin, Allah'ın elçileri olarak rollerine adım atmadan önce, çoğu zaman etraflarındakilerden ayırt edilemeyen olağan hayatlar sürdüğünü vurgular.

Peygamberlere dair pek çok anlatı, bu Allah adamlarının hatalarından, hatta günahlarından söz eder ve şu soruyu gündeme getirir: Bu kusurları peygamberlikleriyle ilişkili olarak nasıl açıklarız? Cevap, Eba Sadık tarafından tam da bu konuyla ilgili bir soru-cevap oturumunda açıklanmıştır. Peygamberler, samimi çaba, ameller ve adanmışlık yoluyla belirli bir mertebeye ulaştıktan sonra, ilahi görevlendirilmeleri anında günahtan tamamen korunurlar. Ancak bundan sonra, ilahi rehberliğe sahip önderler olduklarında, masum kabul edilirler. Peygamberlerin hata ya da günah işlediğine dair hikâyeler, onların ilahi görevlendirilmelerinden ve masumiyetlerinden önce yaşanmış olayları anlatır. Peygamberlerin sıradan bireylerden ilahi korunmaya sahip rehberlere uzanan bu yolculuğu, Mehdi'nin hayatında da yansıyan bir modeldir.

Mehdi'nin ilk yılları, zahiri bir dindarlık olmaksızın normal geçer; hatta hayatı başkalarınca "günahkâr" olarak bile görülebilir. Kendisinden önceki peygamberlerde olduğu gibi, Mehdi'nin masumiyeti doğuştan gelen bir özellik olmaktan ziyade, ilahi görevlendirilmesi anında bahşedilir. Bu nedenle bazı hadislerde Mehdi, misyonuna çağrılmadan önce gündelik bir hayat süren biri olarak tasvir edilir; normal bir hayattan, yeryüzünü adaletle doldurmak ve insanlığı Allah'a yöneltmekle görevlendirilmiş, ilahi rehberliğe sahip bir önder rolüne geçer.

Sıradan Olandan İlahi Olarak Seçilmişe

Eba Sadık'ın yolculuğu bu peygamberî emsali birebir yansıtır. O, ilahi görevlendirilmesine ve ardından gelen Allah'ın hâkimiyetine davetine kadar sıradan bir hayat sürdü. Onun tanıklığı bu gerçeği teyit eder. Eba Sadık, İmam Ahmed El-Hasan tarafından bildirilene kadar kendisinin Mehdilerden biri olduğunu bilmediğini sürekli olarak ifade etmiştir. O anda kendisine ilahi önderlik ve kutsal bir misyon emanet edildi; bu da geçmiş peygamberlerin hayatlarında tasvir edilen modeli yankılar.

Bu deneyim, aynı şekilde normal bir hayat süren ve ilahi konumunun farkına ancak İmam Mehdi tarafından bildirildikten sonra varan bizzat Ahmed El-Hasan'ın deneyimiyle doğrudan paralellik gösterir. “Bilgenin Gayesi”nde İmam Ahmed El-Hasan şöyle anlatır:

“Bir Mehdi olduğum bir kez bile aklımın ucundan geçmedi… Ancak Dedeniz (İmam Mehdi) bana kendimi hatırlattığında hatırladım.”Bilgenin Gayesi, Eba Sadık, Bab 23, s. 274

Gördüğümüz gibi, hem Eba Sadık hem de İmam Ahmed El-Hasan davetlerine ancak açık, ilahi olarak takdir edilmiş bir görevlendirme aldıktan sonra başladılar. Normal hayatlardan ilahi önderliğe uzanan yolculukları ve ardından insanları Allah'a çağıran davetleri, tarih boyunca peygamberlerin modelini yakından yansıtır.

Dolayısıyla “Allah onu bir gecede ıslah eder” hadisi, gizemli bir kehanetten çok daha fazlasıdır; Mehdi'nin kimliğini teyit etmeye yarayan bir plandır. Eba Sadık'ın sıradan, dindar olmayan geçmişi ve hayatı, ani görevlendirilmesi ve Allah'a daveti, bu kehanetin ta kendisinin gerçekleşmesidir; Eba Sadık'ın zamanımızın ilahi olarak görevlendirilmiş önderi olduğu iddiasının bir teyididir.

İşin ironik yanı, amel etmeyen âlimler Eba Sadık'ın geçmişini onun davetini reddetmek için kullanırlar. Bunu yaparken, Mehdi'nin de ilahi görevlendirilmesinden önce böyle bir hayat sürdüğünü tasvir eden hadisleri ve peygamberî gelenekleri görmezden gelirler. Onların mahkûmiyet kararı Eba Sadık aleyhine bir leke değildir; aksine, Allah'ın rehberliğinin modelini, yani çok sık tekrarladıkları hadislerde açıkça yansıyan bir modeli tanımaktaki kendi başarısızlıklarını gözler önüne serer.

Peygamber şöyle buyurmuştur: "Allah, Kıyamet Günü'nden hemen önce, benim Ailemden olan Mehdi'yi gizlilikten çıkaracaktır."Müsned-i Ahmed İbn Hanbel, Cilt 1, s. 99

Mehdi Kendini Bilir mi?

Pek çok Müslüman, Mehdi hakkında sorulduğunda, “zamanı gelene kadar kendisi bile Mehdi olduğunu bilmeyecek” sözünü kendinden emin bir şekilde tekrarlar. Mehdi'nin zuhuruna kadar kimliği ve misyonu hakkında bilgilendirilmediği efsanesinin sürmesi gerçek sonuçlar doğurur: Bu, topluluğun Mehdi'nin gerçek alametlerini tanıma ve Mehdi ortaya çıktığında ona tabi olma kabiliyetini doğrudan etkiler.

Mehdi'nin kendisi kendi kimliğinden habersiz olsaydı ortaya çıkacak karmaşayı hayal edin: Başka biri onu nasıl tanıyabilirdi? Mehdi kendi misyonundan herkes kadar habersizse ve Allah'a hiçbir davet yoksa, topluluk nasıl biat edebilir ya da onun rehberliğine kulak verebilir?

Buna karşılık, eğer Mehdi kimliğinden haberdar edilmiş ve ilahi olarak görevlendirilmişse, açıkça Allah'a davet ediyor, önceden bildirilmiş alametleri gerçekleştiriyor ve rivayetlerde belirtilen nitelikleri şahsında topluyorsa, o zaman topluluğun onu tanımak, desteklemek ve onun arkasında birleşmek için açık ölçütleri vardır; bugün de durum budur.

Kur'an şöyle uyarır: “Size Allah'ın ayetleri okunurken ve aranızda O'nun Elçisi bulunurken nasıl inkâr edersiniz?” (Kur'an 3:101). Elçi'nin varlığı ve farkındalığı kendi zamanında kavmi üzerine bir delil olduğu gibi, Mehdi'nin varlığı ve açık daveti de bu çağın insanları üzerine kesin bir delildir.

Âlimlerin, herhangi bir öz bilginin veya davetin birini Mehdi olmaktan diskalifiye ettiği yönündeki ısrarı, açık ve sahih bir hadise değil, rivayetlerin yorumlanmasına dayanır. Bu tutumlarında, "Mehdi" kelimesinin tanımının bizzat "hidayete erdiren rehber" olduğunu görmezden gelirler. Eğer Mehdi kendi kimliğini bilmiyorsa, başkalarına rehberlik etme şeklindeki ilahi olarak takdir edilmiş rolünü yerine getiremez.

Dahası, kişinin zamanının İmamı'nı tanımasının önemi İslam'da temel bir ilkedir; öyle ki “Zamanının İmamı'nı tanımadan ölen kimse cahiliye ölümüyle ölür.” Bu, gerçek önderi tanımanın ve ona tabi olmanın isteğe bağlı değil, zorunlu olduğunun altını çizer. Yine de bazı âlimler, zamanın İmamı'nın kendisini bile tanımadığını iddia eder.

Mehdi'nin kimliğini bilmemesi veya bir Allah'a Davet'e sahip olmaması ile ilahi olarak görevlendirilmiş bir ıslahatçı olarak rolü arasındaki sözde ikilem, aslında sahte bir ikilemdir. Hem sahih rivayetlerde hem de önceki peygamberlerin hayatlarında yansıdığı şekliyle Mehdi'nin yolculuğu açık bir modeli takip eder: Başlangıçta Mehdi, açıkça dindar olmayan ve ilahi rolünden habersiz sıradan bir hayat sürer. İlahi olarak takdir edilmiş bir anda, tıpkı Musa ve Hz. Muhammed'in hayatlarının belirli bir noktasında Allah tarafından çağrılmaları gibi, gerçek kimliği ve misyonu kendisine bildirilir. Görevlendirildikten sonra, önceden bildirilmiş alametleri gerçekleştirerek ve insanları açıkça Allah'a davet ederek kamusal rolünü üstlenir.

Açık Bir Davetin Gerekliliği

Amel etmeyen âlimlerin yaydığı, Mehdi'nin önceden açık bir davet olmaksızın bir grup destekçiyle birlikte basitçe ortaya çıkacağı fikri, peygamberî modelle doğrudan çelişir. Nuh, Musa, İsa ve Muhammed gibi şahsiyetlerin hepsi doğrudan ilahi rehberlik almış, misyonlarına insanları açıkça Allah'a ve adalete davet ederek başlamış ve geniş çapta tanınmadan ya da kabul görmeden çok önce, çoğu zaman dinî seçkinlerden gelen şiddetli bir muhalefetle karşılaşmışlardır.

Örneğin:

  • Nuh, alaylara ve zulme katlanarak kavmini 950 yıl boyunca davet etti, yine de davetini asla bırakmadı (Kur'an 29:14).
  • İbrahim, ateşe atıldığında bile tevhide çağırarak tüm toplumuna karşı tek başına durdu (Kur'an 21:51-70).
  • Musa, en güçlü zorba olan Firavun'la yüzleşti ve İsrailoğullarını özgürlüğe ve imana çağırdı (Kur'an 20:24-47).
  • İsa açıkça vaaz etti, havariler topladı ve amansız bir muhalefetle karşılaştı (Kur'an 3:52).
  • Muhammed, sürgüne, boykota ve savaşa katlanarak 23 yıl boyunca yorulmaksızın Allah'a davet etti.

Mehdi, ilahi olarak görevlendirilmiş bir ıslahatçı olarak insanlığı hakikate davet eder. Bu, bir daveti gerekli kılar. Onun amacına bir göz atmak bunu açıkça ortaya koyar. Mehdi'nin misyonu olağanüstüdür: Onun, zulüm ve haksızlıkla dolduktan sonra dünyayı adalet ve hakkaniyetle dolduracağı önceden bildirilmiştir.

Peygamber şöyle buyurmuştur: “Mehdi, yeryüzü zulümle dolduğu gibi onu adaletle dolduracaktır.”Sünen-i İbn Mâce, Hadis 4083

Mehdi'nin misyonu insanlığı uyarmak, onları Allah'a geri çağırmak ve adaletin nihai zaferi için zemin hazırlamaktır. Bu bir gecede gerçekleşmez. Mehdi, uyarıda bulunmadan aniden ortaya çıkmaz. Bir topluluk inşa eder, muhalefetle yüzleşir ve salih olanları bir araya toplar. Aksi takdirde Mehdi, önce uyarmadan, davet etmeden ve salihleri bir araya toplamadan “yeryüzünü adaletle doldurma” ilahi planını nasıl gerçekleştirebilir? Onun misyonu bir dönüşüm hareketine önderlik etmektir ve bu bir davetle başlar.

Mehdi'nin hiçbir davet ya da çağrı olmaksızın sessizce ortaya çıkacağını iddia etmek, bir generalin emir vermeden bir savaşı kazanabileceğini iddia etmek kadar mantıksızdır. Mehdi, insanları önce kendi davasına çağırmamışsa küresel bir dirilişe nasıl önderlik edebilir?

Saf mantığı uygulayalım: Mehdi onları hiç çağırmazsa nasıl takipçi toplayabilir? Misyonunu hiçbir zaman açıkça ilan etmezse nasıl tanınabilir? Mevcut düzene hiçbir zaman meydan okumazsa, tüm hadislerin belirttiği gibi nasıl muhalefetle yüzleşebilir?

Sünni kaynaklar da bir Davet'in delillerini sunar:

“İnsanlar ona gelecek, onu isteği dışında dışarı çıkaracak ve Rükün ile Makam arasında ona biat edecekler…”Sünen-i Ebû Dâvûd, Hadis 4286

Eğer o daha önce bir davet aracılığıyla dikkatleri üzerine toplamamışsa, bu nasıl gerçekleşebilir?

Mehdi'nin zuhurundan önce, onun samimi destekçiler topladığı ve insanları Allah'ın yoluna davet ettiği belirgin bir aşama vardır. Çoğu zaman "görünme" olarak adlandırılan bu dönem, Mehdi'nin Allah'a yönelik aktif davetiyle karakterize edilir. Kur'an'ın emrettiği gibi:

“İçinizden hayra çağıran, iyiliği emreden ve kötülükten men eden bir topluluk bulunsun. İşte onlar kurtuluşa erenlerdir.”Kur'an, Sure 3 (Âl-i İmrân), Ayet 104

Peygamberler ve ilahi olarak görevlendirilmiş rehberler, insanlığı Allah'a geri çağıran uyarıcılar ve önderler olarak gönderilir. Bu ilkeye uygun olarak Eba Sadık, insanları batıldan yüz çevirmeye teşvik ederek Allah'ın hâkimiyetine davet etmiştir. Allah'ın rehberliğini görmezden gelmenin sonuçları konusunda defalarca uyarmış, ilahi cezadan önce her zaman açık uyarıların ve tövbe fırsatlarının geldiğini vurgulamıştır. Kur'an geleneğine uygun olan bu yaklaşım, Eba Sadık'ın iddiasının meşruiyetini ve mesajının aciliyetini pekiştirir.

"Biz, ˹onları uyarmak için˺ bir elçi göndermedikçe ˹hiçbir topluluğu˺ cezalandırmayız."Kur'an, Sure 17 (İsrâ), Ayet 15

Âlimlerin Reddi: Bir Sahihlik Alameti

Eba Sadık, amel etmeyen âlimlerin saygı duyduklarını iddia ettikleri alametleri açıkça gerçekleştirmesine rağmen, sözde İslam âlimleri tarafından meşru kabul edilmez. Bu bizi yaygın olarak kabul gören bir başka yanılgıya getirir: Ahir zaman âlimlerinin Mehdi'yi tanıyacak ve onaylayacak kişiler olacağı fikri. Gerçekte bu fikir yalnızca desteksiz olmakla kalmaz, aynı zamanda Mehdi'nin, hükümleri kendi kavrayışlarının ötesinde ve yerleşik yorumlarına aykırı olduğu için bunları reddedecek olan âlimlerden yoğun bir düşmanlıkla karşılaşacağını belirten çok sayıda peygamberî rivayetle de çelişir. Bu muhalefet eşsiz değildir; bir kehanetin gerçekleşmesi ve bir sahihlik alametidir. Hahamların İsa'ya karşı çıktığı ve dinî önderlerin önceki peygamberleri reddettiği gibi, ahir zaman âlimlerinin de Mehdi'nin davetine direnecekleri önceden bildirilmiştir.

Önceden bildirilen bu düşmanlık bugün Eba Sadık örneğinde gerçekleşmektedir. Müslüman dünyasının dört bir yanındaki amel etmeyen âlimler, tam da rivayetlerde önceden bildirildiği gibi, onun aleyhine fetvalar yayınlamış ve öğretilerini sapkınlık olarak nitelendirmiştir. Amel etmeyen âlimlerden gelen bu yaygın muhalefet, tarih boyunca tüm gerçek peygamberlerin ve ilahi olarak görevlendirilmiş önderlerin deneyimlerini yankılayan güçlü bir sahihlik alameti olarak durmaktadır. Bu muhalefet karşısında Eba Sadık'ın Allah'a ve adalete yönelik sarsılmaz daveti, samimi arayıcıları kendi zamanımızda kehanetin gerçekleştiğini tanımaya davet ederek büyümeye devam etmektedir.

Sonuç

Aksi yöndeki sık iddialara rağmen, Sünni hadisler önyargısız ve tam bağlamlarıyla incelendiğinde Eba Sadık'ı zayıflatmaz; aksine onun meşruiyetini pekiştirir. “Allah onu bir gecede ıslah eder” gibi Mehdi hakkındaki hadisler, geçmişin peygamberlerine benzer şekilde insanlar arasında görünür biçimde dindar olmayan bir hayat süren ve ancak ilahi görevlendirmeden sonra Mehdi olarak ortaya çıkan Eba Sadık'ın yolunu yansıtır. Gördüğümüz gibi, rivayetler itibarsızlaştırmaz; aksine Eba Sadık'ın zamanımızın ilahi olarak görevlendirilmiş önderi olduğuna dair bir delil işlevi görür; bunu tanıyanlar için, Allah'ın varlığının ve rehberliğinin sona ermediğinin, çağımızda tecelli etmeye devam ettiğinin canlı bir tanıklığıdır.