Din15 dk okuma

Allah'ın İsmini Bilmek Neden Yeterli Değildir

Metin Türkçe okunuyor

Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun

Din bize Allah'ın isimlerini öğretti. Peki ya isimler yalnızca bir kapı eşiğiyse?

Yazan Lina Irshaid

Kütüphanem
İlahi Şehrin Sırları

Bir şeyin ismini bilmek, onun ne olduğunu bilmek anlamına gelmez. Bir ismi tekrarlayabilir, ona saygı duyabilir, hatta hayatımızı onun etrafında kurabiliriz; yine de o ismin açığa çıkarmak istediği hakikate yabancı kalabiliriz.

Bu, özellikle “Allah” ismi için geçerlidir. İsmi bilmek ile onun ardında yatanı bilmek arasındaki farkı keşfetmek için Allah'ı bir şehir olarak düşünün: isimleri, sıfatları, surları ve kapıları, hiçbirinin tek başına kapsayamayacağı bir hakikatin farklı boyutlarını açığa çıkaran bir şehir.

Şehir Nedir?

“Şehir” kelimesini duyduğumuzda doğal olarak kapıları, sokakları ve evleri olan bir yer hayal ederiz. Oysa burada sözünü ettiğimiz şehir taştan yapılmamıştır, olağan şartlarda göze de görünmez; ancak bir anlamda algılanabilir hâle gelebilir. Bu, her sıfatın bir şeye işaret ettiği ve her ismin bir alamet olduğu, anlamlardan ve kusursuz, ideal niteliklerden oluşan bir şehirdir. Yaratılış bu isimlere ve niteliklere her yöneldiğinde, gerçekte şehrin kendisine yönelmektedir.

Bu şehir “Allah” olarak bilinir; bize çok tanıdık gelen bir isim. Bu iyi bilinen isim, vatandaşları kusursuz sıfatlarda ve Esma-ül Hüsna'da somutlaşan ilahi kemalatlar olan o hayret verici şehre aittir.

Ancak bu vatandaşlar, hayret verici şehirlerini mutlaka tanımlamaz ya da tamamen kuşatmaz. Özellikle ortak çabaları ve iş birlikleriyle bunu yapmaya gayret ederler. Fakat bu hayret verici şehrin, bu isim ve sıfatlardan farklı, eşsiz bir özü vardır. Hepsi, ister birlikte ister tek tek olsun, tam ve kusursuz olsalar bile, bu özel sırrı ya da hakikatin bütününü kavrayamazlar. Çünkü bu özün onlar arasında bir karşılığı yoktur.

Bu isimlerin her biri şehrin bir yönünü açığa çıkarır, ama hiçbiri onun bütününü kuşatmaz. Rahman hakikatin bütünü değildir, Rahim hakikatin bütünü değildir, Yaratıcı da hakikatin bütünü değildir. Yine de şehrin merkezine yaklaştıkça bir araya gelirler, birbirlerini silerler ve nihayetinde kendilerini özde silerler; ta ki geriye yalnızca “Allah” kalana dek.

Bu ilahi şehrin, onu çevreleyen ve koruyan bir suru olmalıdır. Ve bu surun, her sur gibi, bir iç ve bir dış tarafı vardır: bir iç yüzü ve bir dış yüzü. Sur şehrin bir parçasıdır. Şehrin vatandaşları surun iç tarafını iç yüzünden tanır ve onunla etkileşim kurar; dışarıdakiler ise onun dış tarafıyla karşılaşır. Şehir surunun iç yüzü, dış yüzünden daha güzeldir.

Şehre giriş, surda kapı ya da geçit işlevi gören tek bir açıklıktan izin verilir. Bu kapı, dışarıda olan herkese doğrudan bakar. Kapının da bir dış ve bir iç tarafı vardır. İç tarafı şehri çevreleyen surun iç yüzünün bir parçasıdır; dış tarafı ise kapıda durup girmek isteyen ziyaretçilerle yüz yüze gelen dış yüzün bir parçasıdır. O da şehrin kendisinin bir parçasıdır.

Bu kapının dış tarafı “Rahman”, iç tarafı ise “Rahim”dir. Başka bir deyişle kapı, farklı yollar, araçlar ve derecelerle ilahi rahmeti temsil eder; ama her ikisi de rahmetin ilahi tabiatına aittir ve ona işaret eder. Kapı dışarıdan, kapıda durup girmek isteyenlerin bazılarından gelebilecek her türlü düşmanlıkla yüzleşen “Vahid-ül Kahhar” olarak görünür. Görünen azaptır, ama iç taraf her zaman rahmet olarak kalır.

Bu bize Kur'an-ı Kerim'i hatırlatır: Kur'an'ın bütün sureleri “Bismillahirrahmanirrahim” ile başlar; biri hariç: münafıklar hakkında indirilen Tevbe Suresi. Onun başında besmele yazılmaz; daha ziyade, örtük olarak “Bismillah-il Vahid-il Kahhar” ile başlar. Kur'an, ilahi şehri, yani “Allah”ı bir kitap biçiminde temsil eder.

Ve şehir nasıl kutsal bir kitapta tecelli ediyorsa, başka biçimlerde ve farklı âlemlerde de tecelli etmesi mümkündür, hatta kesindir; biçimi bir âlemden diğerine farklılık gösterir. Gökte ilahi bir şehirden söz ettiğimiz gibi, yeryüzünde de bir tane vardır. Yüce ve Münezzeh olan Allah Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurdu:

﴾Gökte ilah olan da, yerde ilah olan da O'dur. O, Hakîm'dir, Alîm'dir.﴿ [Kur'an, Zuhruf 43:84]

Öyleyse ilahi şehri, gökte tanındığı gibi yeryüzünde nasıl tanıyabiliriz? Kur'an'ı bize indiren Allah, düşünüp akıl yürütelim diye bizi mantıksal bir ikilemin içine koymuştur. Yeryüzünde ilahi kemalatları nasıl tanıyabiliriz? Gökte etkileşim içinde olan yaratılmış varlıklar olduklarına göre, yeryüzünde de öyle olmaları gerekir.

Bize, insanlar olarak hayatımızın temel amacını O'na ibadet etmek yapmamızı emrederek bizi daha da büyük bir mantıksal ikileme sokmuştur. Bu, gökte bir tahtta oturan bir Allah'a ibadet etmemiz gerektiği anlamına mı gelir? Dindar insanların çoğu, kabul etsinler ya da etmesinler, böyle yapar. Onlar için mesele şekli ve yüzeyseldir, hatta kabileseldir. Gerçekte gerçekten ibadet etmezler; etseler bile neye ibadet ettiklerini bilmezler. Allah bizden bilgiyle ibadet etmemizi ister, bu insanlar ise cehaletle ibadet eder. Kur'an-ı Kerim'den aktarılan yukarıdaki ayet herkesi bir çıkmaza sokar.

Yaratılmış varlıklar olarak, insanlar olarak, kendi benliğimizin hakikatinin ötesinde olanı algılamamız zordur. Yaratıcı yaratılmamıştır. Allah bu ikilemi, tecelli olarak bilinen şeyle çözdü: her zaman var olmuş olmasına rağmen bugün insanlıktan gizli kalmış ilahi bir yöntem. Gözlerinin hemen önündedir, ama ondan gafildirler.

O, gökte gök varlıklarının ibadet ettiği bir ilah olduğu gibi, yeryüzünde de bir ilah olduğunu açıkça belirtir. Dolayısıyla Allah nasıl gökte isimleri ve sıfatları bir araya getiren bir şehirse, bu dünyevi âlemin tabiatına ve sebeplerine göre yeryüzünde de isimleri ve sıfatları bir araya getiren bir şehirdir.

Ve Kur'an-ı Kerim nasıl bu şehrin kutsal bir kitap biçimindeki bir sureti idiyse, şehir, yani Allah, aynı şekilde bir insan biçimini de alabilir; ve bu, kitaptan daha yüksek bir mertebedir.

Gökte Rahman ve Rahim (Esirgeyen ve Bağışlayan) olduğu gibi, yeryüzünde de dünyevi bir biçimde Rahman ve Rahim vardır; aynı şekilde Rezzak (Rızık Veren), Şekûr (Şükrün Karşılığını Veren), Sabûr (Çok Sabırlı), Kerim (Cömert), Alîm (Her Şeyi Bilen) ve diğerleri de. Ve gökteki ilahi şehrin bir kapısı, bir suru ve bir özü olduğu gibi, yeryüzünde de bunların bir biçimi ya da tecellisi olmalıdır.

Allah'ın şehrin ve kemalatının en yüksek temsili olarak seçtiği tecelli ya da biçim, insan biçimiydi.

“Böylece Tanrı insanı kendi suretinde yarattı. Onu Tanrı'nın suretinde yarattı.”[Yaratılış 1:27]

İnsanlar, dünyevi âlemin şartlarına, tabiatına ve yasalarına tabi olan insan biçiminde Allah'ı, O'nun Esma-ül Hüsna'sını ve ilahi sıfatlarını, O'na ibadet edilebilsin diye nasıl tanıyabilir? Ve bundan önce, insan biçimindeki isimler ve sıfatlar kendilerini nasıl tanıyabilir? Ve hepsini bir araya getiren Allah, kendisini yeryüzünün biçiminde nasıl tanıyabilir?

İnsanlar ilahlığın ve rububiyetin yaratılış içinde tecelli etmesini nasıl kabul edebilir? Bu son derece hassas bir meseledir; insanların nefesini tutmasına yol açan ve tehdit kampanyalarını, tekfir suçlamalarını, güvenlik kovuşturmalarını, dinî zulmü, bu dünyada uydurma suçlamaları ve ahirette ateşte ebedî azap tehditlerini kışkırtan bir mesele.

Bu, özellikle böyle bir muhalefet, insanların karşısına fakihler, âlimler ve dinî otoriteler gibi dinî rol ve unvanlarla çıkan, kutsal sayılan kişilerden geldiğinde geçerlidir. Bu meseleler hakkında şüpheleri teşvik eder ve yaratırlar, bunların sapkınlık olduğunu iddia ederler.

Meselenin sadeliğine ve açıklığına, akılla, mantıkla ve kendi kutsal kitaplarında bulunanlarla tam uyumuna rağmen, tepki yine de böyledir. Bunun insanlar üzerinde derin bir etkisi vardır: onları korkutur, kendi başlarına düşünme ihtimalini dikkate almalarını bile engeller ve cehaletleri yüzünden, dikkatlerini hakikate çeken herkese karşı kullanılmalarına ve seferber edilmelerine yol açabilir.

Onlara Allah'a sevgi ve bilgiyle değil, korku ve cehaletle ibadet edildiğini öğretenler bu insanlardır.

Bu sözlerden rahatsız olan herkese rahatlamalarını, derin bir nefes almalarını, okumaya devam etmelerini ve ardından İmam Ahmed El-Hasan'ın Tevhid Kitabı'nı web sitemizden indirip anlamak için dikkatle okumalarını tavsiye ederim.

Yeryüzündeki yaratılışın Allah'ı ve ilahi kemalatları tanıması için Allah, bu kemalatın onlarda ve hayatlarında tecelli etmesini istedi. Bu ilahi irade, Allah'ın bize olan büyük sevgisinden gelir. Bizi sevgiyle yarattığı ve bizi tanıdığı gibi, O'nu tanımamızı, O'nu sevmemizi ve O'na benzememizi ister.

İsimlerinin ve sıfatlarının içimizdeki tecellileri bizi O'na yönlendirir, bizi O'na yaklaştırır ve O'nu tanımamızı sağlar. Ve O'na olan sevgimiz ölçüsünde O'na benzemeye gayret ederiz.

Bildiğimiz her kemalin, algıladığımız her iyiliğin ve hayatımızda etkilerine tanık olduğumuz her rahmetin, bilginin ya da hikmetin nihayetinde Allah'tan kaynaklandığını kimse inkâr edemez. Bununla birlikte, bu isimleri ve sıfatları anlayışımız sınırlı kalır.

Rahmetin ne anlama geldiğini anlarız, ama ilahi rahmetin tamamını kuşatamayız. Hikmet hakkında bir şeyler biliriz, ama ilahi hikmetin kemalini kavrayamayız; bütün isimleri ve sıfatları bir arada anlamayı ve kavramayı ise hiç söylemeyelim.

Yeryüzündeki İlahi Şehir

Bu İsimleri ve sıfatları ya da Allah'ın “Allah” İsmini anlamak ve tanımak, yalnızca kelimeleri bilmekle olmaz. Aksine, bunların yaratılışta ve kendi içimizde nasıl tecelli ettiğini anlamakla olur. Örneğin rahmet, çocuğuna özen gösteren bir annede, yavrusunu koruyan bir hayvanda ya da zayıf olana özen gösteren bir canlıda görülebilir.

Bu biçimler ilahi rahmeti kemaliyle temsil etmez; daha ziyade onun bir tecellisini temsil eder. Bir canlıda görünen rahmet Allah'tan bağımsız değildir. Aksine, O'nun rahmetinin etkilerinden biri ve sıfatının sınırlı bir yansımasıdır.

Aynı şekilde bilgi insanda görünür, hikmet onun bazı fiillerinde görünür, güzellik tabiatta görünür ve kuvvet bazı canlılarda görünür. Bütün bunlar, Allah'ın sıfatlarının ve İsimlerinin yaratılışta farklı derecelerde tecelli edebileceğini gösterir.

İnsan, bu ilahi kemalatın kalbinden parlamasına, böylece düşüncelerine, sözlerine ve fiillerine yansımasına en çok imkân tanıyabilen varlıktır. Bu, kalbini bencillikten ve cehaletten arındırması, en bilgili olana teslim olup itaat etmesi şartıyladır; ta ki onun bilgisini edinsin ve ona benzesin. Bu şekilde kalbinin bu sıfatları daha saf ve daha kapsamlı bir tarzda yayması için daha hazır hâle gelir; ta ki bunlar kemale yakın bir seviyeye ulaşana dek.

Allah'ın yeryüzündeki halifeleri olarak ve yaratılışla yüz yüze geldiği, onlarla iletişim ve etkileşim kurduğu perdeleri olarak nitelediği peygamberler ve resuller, Ülü'l-Azm resuller, İmamlar ve Mehdiler, yeryüzünde bu manevi yükselişe ve yüceliğe ulaşanların örnekleridir. Aynı şekilde gerçek şehitler, salihler, veliler ve ihlaslı Sahabe ile Şia arasındaki benzerleri de onların benzerleridir.

Aralarında en saf ve en nurlu olanlar, Allah'ı bütün ilahi sıfatları ve kemalatı bir araya getiren bir şehir olarak ideal bir suretle yansıtmayı başaranlar, Allah'ın her türlü pislikten arındırdığı Ehl-i Beyt'tir; onlara, aralarında yaratılışın en şereflisi olan Resul Muhammed önderlik eder. Allah yaratılışla, yeryüzündeki ideal sureti olarak onlar aracılığıyla yüz yüze geldi; yine de onlar Allah'a kusursuz kulluk makamından asla ayrılmadılar. Bunu kim inkâr edebilir? Böylece Allah'ın yeryüzündeki ideal sureti ya da Allah'ın yeryüzündeki en uygun tecellisi hakkındaki önerme, bizim için mantıksal olarak kabul edilebilir hâle gelmiştir.

Muhammed, iki yay boyu ya da daha yakın mesafeye ulaşan ve böylece kendini O'nun nurunun ve azametinin perdesinde silen, Allah'ın kusursuz kuluydu. Çünkü o, O'nun kulu “Abdullah” ve O'nun resulüdür. Resul Muhammed, Allah'ı en iyi bilen olmayı başardı; ta ki yaratılışta Allah oldu. Yeryüzünde bu ideal ilahi şehrin tecellisi oldu; Kapı Ali idi, Kapının iç tarafı ise Fatıma idi.

İmam Ahmed El-Hasan bunu, Resul Muhammed'in şu hadisiyle tamamen uyum içinde olan Tevhid Kitabı'nda ayrıntılı olarak açıkladı:

“Ben İlmin Şehriyim, Ali de onun kapısıdır; kim ilim isterse kapıdan gelsin.”El-Müstedrek ale's-Sahihayn, c. 3, s. 126

Şehrin Suru

Şehrin sınırlarını çevreleyen Sura dönüyoruz: kapsamını belirlemek ve onu dışında kalandan ayırmak için dikilmiş o büyük Sur. Şehrin içindeki her şey onun bir parçasıdır, Surun kendisi de onun bir parçasıdır. O, şehrin perdesi ve sınırıdır; onu korur ve sakinlerini dışarıda yaşayanlardan ayırır. Ve bu Surun, söylediğimiz gibi, bir dış tarafı ve bir iç tarafı vardır.

Onun dışında duran, şehri içine girmiş olanın gördüğü gibi görmez. Önce Suru görür ve böylece Sur onun için şehrin dış sureti hâline gelir. İçine girmiş olana gelince, o Surun iç tarafını görür ve onun aracılığıyla dışarıda duranların göremediğini görür.

Şehrin içinden Sur güzel, süslü ve davetkârdır. Üzerinde bitkiler yetişir, renkler onu kaplar ve halkına huzur ve güven verir. Ama dışarıdan sert ve kaba, tahkim edilmiş, işgalcileri püskürtmek için ondan mızraklar çıkan bir görünümdedir. Böylece dış tarafı, onun dışında düşmanlıkla duran için azap, iç tarafı ise onun içinde güvenle yaşayan için rahmettir. Bu, düşmanlık besleyenlerle yüz yüze gelen yüzün, sadakat ve iman sahipleriyle yüz yüze gelen yüzle aynı olmadığı anlamına gelir.

Bu anlamın belki de en açık tasviri, Kur'an'ın şu ayetinde bulunur:

﴾Aralarına kapısı olan bir sur çekilir; onun iç tarafında rahmet, dış tarafında ise azap vardır.﴿[Kur'an, Hadid 57:13]

Bu ayet neredeyse şehrin Surunu tarif eder: iç tarafı rahmet, dış tarafı ise azaptır. Kastedilen, rahmet ile azabın Surda birbiriyle çelişen iki şey olması değildir. Aksine bunlar, her insana ona göre konumu ve makamına göre görünen, Bir'in iki tecellisidir.

Peygamberlerin kıssalarında gördüğümüz budur. Musa, İsrailoğulları ile doğrudan muhatap olan ve Firavun'la yüzleşen İsimdi. O Surdu. Firavun'la yüzleşmesindeki dış tarafı kuvvet ve azaptı; onun karşısında düşmanlıkla duran, Firavun'un ve kavminin üzerine inen alametlerden ve cezalardan başka bir şey görmedi. Ona itaate giren, emirleri ve şeriatı ikame eden İsrailoğullarına gelince, onlar aynı benliğin öteki yüzünü gördüler: rahmeti, ilgiyi ve kurtuluşu gördüler. Onları Firavun'dan çıkardı, onlar için denizi yardı, onları bulutlarla gölgelendirdi ve onlara kudret helvası verdi.

Sonra İsa geldi; o da yaratılışla yüz yüze gelen İsim ve Surdu. Mucizeler gösterdi, hikmetle konuştu, Şeriatı tamamladı ve insanları, onun aracılığıyla kendilerine görünen şey yoluyla Allah'a çağırdı. Böylece onlarla onun ötesinde olan arasında bir perde ve henüz girmedikleri şehre işaret eden bir alametti.

Sonra Muhammed geldi; o da Medine şehrini çevreleyen Surdu. Şeriat ve hükümlerle geldi, dinin sınırlarını belirledi, şehri düşmanlarından korudu ve ona saldırmak ya da onu yok etmek isteyeni püskürttü. Bu yüzden Muhammed “Ben İlmin Şehriyim” dediğinde, şehir yalnızca Surun arkasında olan değildir; Surun kendisi de onun bir parçasıdır. Muhammed İsimdir ve o, dünyayla yüz yüze gelen ve ilimle, hazinelerle ve sırlarla dolu şehri koruyan Sur ve perdedir.

Bir kişi Musa'nın getirdiğinin zahirini kabul edebilir, İsa'nın getirdiğine inanabilir ve Muhammed'in şeriatına uyabilir; yine de içinde dinin zahirinin tek başına gideremeyeceği bir susuzluk kalır. Daha fazlasını bilmek ister. Musa'yı, İsa'yı ve Muhammed'i daha derinden tanımak, Musa'nın, İsa'nın ve Muhammed'in Allah'ını daha derinden tanımak ve İsmin zahirinden, kemalatın kendisini aşan batına ve Öze geçmek ister.

Böyle insanlar Suru yıkmak ya da zorla aşmak istemez. Aksine şehrin merkezine girmek isterler. Zahirin ötesinde olanı bilmek, şehrin iç tarafına ve sırlarına ulaşmak isterler.

Ama Sur herhangi bir yerden aşılamaz ve şehir, sınırlarında duran herkese kapılarını açmaz. Öyleyse bu insanları elinden tutup sınırlardan şehrin kalbine kim götürecek? Onları Surun dış tarafından iç tarafına, İsmi bilmekten Manayı bilmeye kim yönlendirecek?

Kapı

Bu insanlara fırsatı sağlayan Kapıdır. İşaret ettiğimiz gibi, şehrin Kapısı, girmek isteyenlerin şehre girdiği Surun bir parçasıdır. İşlevi şehrin sakinlerini ona girenlerden korumak değil, niyeti iyi olanlara güvenli bir geçiş sağlamaktır.

Böylece Kapı, bir kişinin şehrin dışında olmaktan onun sakinlerinden biri olmaya, dışarıda duran bir kişi olmaktan şehrin halkı arasında bir vatandaş olmaya geçebileceği bir geçit hâline gelir. Ona Surun dış tarafını görmekten iç tarafını görmeye, şehri dışarıdan görmekten ona girmeye geçme imkânı verir.

Kapıda bir talepte bulunduktan sonra insanlar dinin doğru anlayışına ulaşabilir ve onları Şeriatın ve hükümlerinin ötesine taşıyan daha yüksek bir bilgiye erişebilir. Onları zahirden alır ve batına götürür. Dış ile iç arasında, zahir ile batın arasında bir bağdır. Çünkü Kapı ile kastedilen İsme açılan bir kapı değil, Manaya açılan bir kapıdır.

Resul Muhammed'in zamanında Kapı, bazı zamanlarda Ali ibn Ebi Talib, bazı zamanlarda ise Selman idi. Aynı şekilde Simun Petrus bir süre İsa'nın Kapısıydı ve Nun oğlu Yeşu da Musa'nın Kapısıydı.

Mana

Mana, şehrin içten bakıldığında Özünün ta kendisidir. Şehrin İsmi, yani “Allah” İsmi hakkında bildiklerimizden daha derindir. Bu Özün benzeri yoktur ve tarif edilemez; bu yüzden ona "O" ya da "Hüve" denir. Yine de o da tecelli eder. Gökte olduğu gibi yeryüzünde de vardır. Yalnızca Allah ve Esma-ül Hüsna değil. Aksine, insanların anlayabileceği ve ulaşabileceği bir şekilde tecelli eder.

“Hüve” Manası, Allah'ın “Allah” yaratılıştaki, insanların erişebileceği en büyük tecellisidir, ama ona doğrudan erişemezler. Aksine “Kapıdan” geçmeleri gerekir. Kapı nasıl bir kişiyi dışarıdan içeriye götürüyorsa, onu İsimden Manaya da götürür.

Ve bu mana tecelli ettiğinde, insanlara soyut bir fikir ya da yazılı bir bilgi biçiminde değil, başka bir insan biçiminde görünür.

O, en kusursuz talebe biçiminde gelir: İsmin halefi, bütün hayatını Resulün hem zahirî hem irfani bütün öğretilerini alarak ve onları özümseyerek geçiren; ta ki bu öğretiler onun için artık yalnızca sözler ya da hükümler olmaktan çıkıp varlığının içinde akan bir şey hâline gelene dek. Fiillerin ve öğretilerin ardında gizli olan gerçek manaları özümser ve hepsini anlar; ta ki onlar onda tecelli edip o bu manaların kendisi olana dek. Burada, mesajın yalnızca bir takipçisi olmaktan mesajın Özüne dönüşür.

Perdenin, İsmin ya da Surun yaydığı aynı mesajı yaymasına gerek yoktur. Zahirî mesaj herkesin erişebileceği hâle gelmiştir; herkes onu bilir ve o açık ve belirli hâle gelmiştir. Aksine onun rolü, insanların daha yüksek olana ulaşmasını sağlamak olmuştur: “Surun” şehrin bir parçası olduğu için, hatta şehrin kendisi olduğu için bildiği, ama insanları onunla yüz yüze getirmediği şeye.

Musa Zamanında Mana

Musa, emirleri ve şeriatı Allah'tan İsrailoğullarına ileten kişiydi. Genç arkadaşı Nun oğlu Yeşu idi; her zaman onunla kalan, hizmetini gözeten, ona verdiği görevleri yerine getiren ve ondan öğrenen. Onun Musa'nın öğretmeni, salih kul Hızır'dan da öğrendiğini unutmamalıyız. O ideal talebeydi ve Harun'un ölümünden sonra bir süre Musa için bir Kapı oldu.

Ancak o, tecellinin derecelerinde Kapıdan Öze ve Manaya ilerledi. Musa Surdu ve İsrailoğullarını hükümlerle ve şeriatla, yani mesajın zahiriyle tanıştıran oydu. Bu şeriat ve mesajın zahiri aracılığıyla İsrailoğullarının çöldeki nesilleri eğitildi ve arındırıldı. Ama Nun oğlu Yeşu, Musa'nın zahirî mesajının hedefini gerçekleştirmekle görevlendirildi: İsrailoğullarının ehil bir nesliyle Allah'ın Krallığını kuvvet ve ilimle hazırlamak ve zeminini oluşturmak. Bunu başarmasını sağlayan ilme ve sırlara sahipti. İsrail'in yeni neslini çölden Vaat Edilmiş Topraklara götürmek için.

İsa Zamanında Mana

İsa zamanında Mana, Simun Petrus idi. İsa meseller hâlinde konuştuğunu söylerdi ve sözlerinin zahiri mesajın bütününü temsil etmiyordu. Yalnızca kendisine yakın olanlara açtığı gizli cevherler ve manalar vardı. İncil'de bunun birkaç örneği bulunur. Bunlardan biri, Simun Petrus'un hazır bulunduğu Başkalaşım olayıdır; o, İsa'nın batıni ilminin büyük kısmına vâkıftı. Ondan, halkın genelinin öğrenmediği pek çok sır ve meseleyi öğrendi. Bu yüzden Simun Petrus'un mesajının İsa'nın mesajından farklı olması doğaldır.

İsa bütün dünyada çok tanınır. Belirli bir mesajla geldi ve onu iletti. Ondan sonra gelen Simun Petrus'a gelince, çok az insan onun hakkında fazla şey bilir ya da onun açıklamalarını ve öğretilerini takip etmiştir. Bize ulaşan kaynaklar bile onun hakkında pek bir şey içermez; hatta Kutsal Kitap'ın Yeni Ahit'inin büyük bir kısmı Simun Petrus tarafından yazılmamıştır.

Hz. Muhammed Zamanında Mana

Hz. Muhammed zamanında Mana, Ali idi. Bir dönem Kapıydı, ama Mana olmaya yükseldi. Bu, Hz. Muhammed'in İmam Ali'yi “Veli” olarak atadığı Gadir-i Hum Biatında açıkça görüldü. Velayet, Hz. Muhammed'in mesajının Özü ve batınıdır.

Ali ibn Ebi Talib'in dışarı çıkıp Müslüman topluma Muhammed'in zahire dair getirdiği her şeyi tekrarlamasına gerek yoktu. İşlevi, insanlara Kur'an diye bir şeyin olduğunu öğretmek ya da onlara abdesti, namazı, orucu, zekâtı, sadakayı ve haccı öğretmek de değildi. Bütün bu dış ameller Surun dış kısmına, yani İsme aitti. Bu, İsmin işlevi ve rolüydü.

Ali ibn Ebi Talib aracılığıyla ulaşılabilecek olana gelince, o bu ibadetlerin ardında gizli olan batıni mana ile diğer ilimler ve sırlardır.

Teslis Sistemi

Böylece insan kabındaki tecelli, Allah'ın yaratılışta tek bir sistem olarak birlikte işleyen üç mertebede bulunmasıdır.

Birincisi, insanlarla yüz yüze gelen ve onlara ulaşan zahirî İsimdir.

İkincisi, bu zahirin ardında gizli olan Öz ve Manadır.

Üçüncüsü, aralarındaki bağdır; mümini zahirden batına, aşikâr olandan gizli olana götüren: Kapı.

Bu roller her zaman tek bir kişide sabit olmak zorunda değildir. Bir kişi farklı zamanlarda birden fazla rolü yerine getirebilir ve bu, sistemi hiçbir şekilde etkilemez. Değişen roller ve kişilerdir, sistem ise olduğu gibi kalır. Hepsi, belirli görevleri yerine getirmek için kendini bölen tek bir nurdandır; her biri diğerine hizmet eder ve insanları bilgiye ve yaratılışlarının amacına yönlendirir: Allah'a benzemeleri, böylece köle değil, özgür olmaları.

İsmi bilen, yolculuğa başlamıştır. Kapıdan giren, zahirin ötesine geçmiştir. Ve Manaya ulaşan, hakikati bilmiştir.