İranlılar Afiş Dağıttıkları İçin Türkiye'den Sınır Dışı Edilme Tehlikesiyle Karşı Karşıya
Metin Türkçe okunuyor
Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun
Türkiye'deki Ali Lakzaeian Teimour ve Sajjad Jafary, belirsiz ve siyasi yüklü suçlamalarla zorla sınır dışı edilme tehlikesiyle karşı karşıya.
Yazan Alexandra Etheredge

Ahmedi Barış ve Nur Dini'nin (AROPL) üyeleri olan iki İran vatandaşı Ali Lakzaeian Teimour ve Sajjad Jafary, İran'daki dinî zulümden kaçıp Türkiye'ye sığındıklarından beri amansız bir dizi zorlukla karşılaştı. Güvenlik arayışlarında bunun yerine insanlık dışı koşullarla, mülteci kampları arasında sürekli yer değiştirmelerle, baskı altında belge imzalamaya zorlanmayla ve aşırılıkçı kişilerin tehditleriyle karşılaştılar; tüm bunlar olurken umutsuzca aradıkları korumadan mahrum bırakıldılar. Şimdi, aylarca süren kötü muamelenin ardından, sıklıkla kişileri inançları nedeniyle hedef almak için kullanılan belirsiz ve siyasi yüklü suçlamalarla zorla sınır dışı edilme tehlikesiyle karşı karşıyalar. İnançlarının merkezinde yer alan barışçıl dinî faaliyetleri artık suç sayılıyor ve bu, uzun güvenlik yolculuklarında acı dolu yeni bir sayfa açıyor. Bu makale, süregelen mücadelelerindeki son gelişmeyi inceliyor ve Türkiye'de din özgürlüğü ve sığınma hakkı açısından daha geniş sonuçlarının altını çiziyor.
4 Şubat 2025'te Isparta İl Göç İdaresi Müdürlüğü, Türkiye'nin 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 54(1)(d) maddesi uyarınca Ali ve Sajjad hakkında sınır dışı etme kararı verdi. Bu hüküm, kamu düzeni, güvenliği ya da sağlığı için tehdit oluşturduğu değerlendirilen kişilerin sınır dışı edilmesine izin veriyor; bu davada ise “halkı kin ve düşmanlığa tahrik etme” suçlaması gerekçe gösterildi. Ancak bu ciddi suçlamanın ardındaki iddia edilen eylem, son derece endişe verici bir emsali ortaya koyuyor.
İki kişi barışçıl tebliğ çalışmalarına katılıyordu; üzerinde şunlar yazan broşürler ve çıkartmalar dağıtıyorlardı: "Beklenen Kurtarıcı Aramızda — Abdullah Haşim Eba Sadık M.S. Ahmedi Barış ve Nur Dini, Hz. Muhammed'in Mübarek Ehl-i Beyt'i Tarafından Ahir Zaman İçin Haber Verilen Din." Bu mesaj, Türkiye'deki daha geniş dinî söylem içinde hiçbir şekilde benzersiz ya da tartışmalı değildir. Aksine, Mehdi'ye inanç, Türkiye nüfusunun %90'ından fazlasının bağlı olduğu Sünni İslam da dahil olmak üzere İslam'da yaygın olarak kabul gören bir ilkedir. Hatta Türk din âlimleri, devlet onaylı televizyon yayınlarında düzenli olarak Mehdi hakkında konuşmakta, çoğu zaman onun zuhurunun yakın olduğunu ya da zaten gerçekleştiğini ilan etmektedir.

Bu durumda şu soru ortaya çıkıyor: Türkiye'ye yabancı olmayan böyle bir inanç nasıl suç sayılabilir? Ne kin tahriki ne de dine saygısızlık söz konusuysa, Ali Lakzaeian ve Sajjad Jafary'ye karşı başlatılan yasal işlemi haklı kılan nedir? Tek ayırt edici unsur, Mehdi'nin kimliği gibi görünüyor; çünkü o, devlet onaylı Türk dinî makamları tarafından resmî olarak kabul görmüyor. Bu durum, Türkiye'de din özgürlüğü ve inanç meselelerinde devletin tarafsızlığı hakkında rahatsız edici sorular doğuruyor.
Türkiye, anayasasında ve uluslararası taahhütlerinde vicdan, din, inanç ve ifade özgürlüğünü güvence altına aldığını iddia ediyor. Ancak uygulamada bu özgürlükler seçici bir şekilde korunuyor. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Türkiye'de Din Özgürlüğüne İlişkin 2022 Raporu, özellikle İslam'ın azınlık ya da devlet onaylı olmayan yorumları için dinî hayatın sistematik olarak denetlenmesine ve kısıtlanmasına imkân tanıyan bir yasal çerçeveyi ortaya koyuyor:
"Anayasa, devletin İslami meseleleri onun aracılığıyla koordine ettiği Diyanet'i kurar. Kanuna göre Diyanet'in görevi, öncelikle Sünni İslam'a odaklanarak İslam'ın inançlarını, uygulamalarını ve ahlak ilkelerini mümkün kılmak; halkı dinî konularda eğitmek ve camileri yönetmektir. Kanun gereği görevleri arasında, her cuma ülke genelindeki tüm camilerde ve yurt dışında Diyanet personelinin görev yaptığı camilerde okunan hutbeyi yazmak da bulunmaktadır. Diyanet, cumhurbaşkanlığına bağlı olarak faaliyet gösterir; başkanı Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve din adamları ile üniversitelerin ilahiyat fakülteleri tarafından seçilen 16 kişilik bir kurul tarafından yönetilir. Diyanet'in yüksek kurullar olarak adlandırılan beş ana dairesi vardır: din hizmetleri, hac ve umre hizmetleri, eğitim, yayınlar ve halkla ilişkiler. Kanun kurulun tüm üyelerinin Sünni Müslüman olmasını şart koşmasa da uygulamada durum bu olmuştur."
Diyanet'in yetkisi, Türkiye genelindeki camilerde okunan haftalık cuma hutbesini yazmayı da kapsıyor ve böylece dinî anlatı ile mesajı merkezileştiriyor. Bu kurumsal hâkimiyet, “dinî değerleri aşağılama” ya da “düşmanlığa tahrik etme”yi suç sayan ceza kanunlarıyla birleştiğinde, devlete alternatif dinî sesleri bastırmak için geniş bir güç veriyor. Dahası, aynı raporun açıkladığı gibi, dinî grupların yasal olarak faaliyet gösterebilmek ve ayin düzenleyebilmek için belediye ve hükümet onayı alması gerekiyor. Kayıtsız gruplar ya da hükümet onaylı ilahiyattan sapanlar çoğu zaman yasal ve idari yaptırımlarla karşılaşıyor.
Bu bağlamda Ali Lakzaeian Teimour ve Sajjad Jafary'nin sınır dışı edilmesi, kamu güvenliğinden çok dinî yorumun tekelleştirilmesiyle ilgili görünüyor. Mesajları teolojik bir iddia olarak değil, devletin tanımladığı düzene yönelik bir tehdit olarak çerçeveleniyor. Böyle bir yorum, inanç farklılığını tehlikeli bir şekilde suç kastıyla eşitliyor. Türkiye'nin din özgürlüğüne yönelik beyan ettiği bağlılık yalnızca ilkede değil, uygulamada da yansıtılmalıdır. Yalnızca Mehdi'ye inanmak ve başkalarını onun yeniden zuhurunu düşünmeye davet etmek sınır dışı etme için yeterli sebep sayılıyorsa, din özgürlüğü vaadi anlamsız hâle gelir.
Kur'an'da (2:256) yer alan ve uluslararası insan hakları normlarında yankı bulan “dinde zorlama yoktur” ilkesi, farklı dinî ifadeler için yalnızca hoşgörü değil, yasal koruma da gerektirir. Müslümanların hangi Mehdi'ye inanmalarına izin verileceğini belirlemek devletin işi değildir; barışçıl dinî söylem de suç sayılma ve sınır dışı etmeyle karşılanmamalıdır.
Ali Lakzaeian Teimour ve Sajjad Jafary davası yalnızca iki kişiyle ilgili değildir; Türkiye'de devletin dayattığı dinî tekdüzelik ile dinî çoğulculuk hakkı arasındaki daha derin bir çatışmayı yansıtmaktadır. Bu durum, İslami kimliğiyle övünen bir ülkede dinî çeşitlilik ve inanç özgürlüğü için hâlâ yer olup olmadığı konusunda ciddi endişeler doğurmaktadır. Dolayısıyla bu sınır dışı etme kararı, makul bir şekilde kamu düzenine yönelik meşru bir tehdide verilmiş bir yanıt olarak görülemez. Aksine, yalnızca devlet onaylı İslam doktrininden sapan bir inancı ikrar ettikleri için kişileri hedef alan, siyasi yüklü bir dinî baskı eylemi gibi görünmektedir. Bu tür eylemler yalnızca Türkiye'nin kendi anayasal inanç ve vicdan özgürlüğü güvencelerini baltalamakla kalmaz, aynı zamanda Türkiye'nin imzacısı olduğu İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi de dahil olmak üzere uluslararası hukuktan doğan yükümlülüklerini de ihlal eder. Beyannamenin 18. maddesi, herkesin dinini veya inancını öğretim, uygulama ve ibadet yoluyla açığa vurma özgürlüğü de dahil olmak üzere düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne sahip olduğunu açıkça belirtir. Barışçıl dinî ifadeyi suç sayarak ve farklı yorumlara sahip olanları zorla uzaklaştırarak Türkiye, kamu barışını savunmuyor, aksine din özgürlüğünün ve çoğulculuğun temel ilkelerini aşındırıyor.