Maneviyat9 dk okuma

Buda'nın Topluluğunun İçinden: Sangha'nın Manevi Bağını Keşfetmek

Metin Türkçe okunuyor

Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun

Buda, dinin ilahi rehberler aracılığıyla gelişip serpildiğini ve toplulukları Kutsal Ruh ve öğretilerle şekillendirdiğini öğretti.

Yazan James Pollard

Kütüphanem
Peygamber Buda ve müritlerinden oluşan kolaj

Çağlar boyunca dinin, Allah'tan bir ruh taşıyan ve yakın arkadaşlarına ve daha geniş halk topluluğuna ilahi bir rehber olarak hareket eden bir adam tarafından nasıl sunulduğu üzerine düşünmek önemlidir.

Her çağda topluluğun kökleri elçinin ışıltısıyla kurulur. Güneş yalnızca kendisi için ışıldamaz, aynı zamanda kendi ekosistemine de enerji sağlar. Sayısız varlığın böylesine gelişen bir toplulukta kurtuluşa erişebilmesi, bu kurulmuş düzen sayesinde olur. Manevi bir üstat yalnızca öğretilerinin berraklığıyla değil, kendisine sığınmak için gelenleri aydınlatma ve onları da kendi başlarına birer ışık kaynağı yapma yeteneğiyle belirlenir.

“Öfkeden arınmış olan, görevlerini sadakatle yerine getiren, ilkeleri koruyan ve şehvetten arınmış olan; kendine hâkim olan, son bedenini taşıyan — işte ona brahman derim.”Dhammapada, 400. Beyit
Peygamber Buda
Peygamber Buda

Din çoğu zaman çağlar boyunca raflarda toz toplayan kutsal metinlerle; sonradan yanılabilir insanlar tarafından onu tanımlamak üzere ortaya konan kurallar ve ritüellerle sürdürülür. Bu ilkelerin birçoğu, çağın âlimlerinden ilham alarak nesiller boyunca geleneklere dönüşür ve artık asıl inancın gerçek özünü bile temsil etmez. Bu nedenle bir topluluk kurulmuş olsa bile, çoğu zaman o da aynı şekilde bozulmuş, hatta dağılmış olurdu; çünkü artık asıl mesajı ileriye taşımıyor ve temelde asıl ilahi kaynaktan ve ruhtan kopmuş olurdu.

Dolayısıyla ilahi topluluğun gerçek doğasının ne olması gerektiğini anlamanın en iyi yolu, kendi çağlarının ilahi elçisinin zamanında kurulmuş toplulukları incelemektir. Tarih boyunca net bir izlenim edinmek için, ilahi bir örüntüyü tanımak üzere Gautama Buda zamanındaki topluluğu gözlemleyebiliriz.

Buda Zamanında Sangha

Prens Siddhartha Gautama Buda'nın öğretileri üç ilahi hazine üzerinde yoğunlaşıyordu: İlahi Elçi'nin tanınması ve O'na itaat, ve çoğu zaman vaazlar ve meditasyon yoluyla aktarılan yasaları ve bilgiyi içeren Dharma. Budizm'de kendini toplumdan soyutlamaya dair günümüzdeki yaygın izlenime rağmen, bu inanç özünde toplumdan el etek çekmekle ilgili değildir. Aslında Budizm'e gerçek bağlılık, inziva yerleri aracılığıyla ve takdire değer insanlar arasında yaşayarak kurulan ve 'Sangha' olarak bilinen topluluk hayatına etkin katılımı gerektirir. Buda'nın öğretilerinde açıkça vurguladığı gibi, bu topluluk katılımı olmadan Allah'ın iradesini yerine getirmek imkânsızdır.

“Kutsal hayatın (brahmacharya) tamamı budur: yani asil dostluk, asil arkadaşlık, asil birliktelik.”Samyutta Nikaya, 45. Bölüm, 2. Beyit
Mandala
Peygamber Buda

Siddhartha Gautama Buda'nın etrafındaki ilk topluluk, MÖ 5. yüzyılda, onun yaklaşık 40 yaşında kişisel aydınlanmasından sadece birkaç yıl sonra kuruldu. Bu topluluk zamanla 41 keşiş ve 30 rahibeden oluşan en sadık ve itaatkâr müritlerini kapsayacak şekilde büyüdü. Bu takipçiler olumsuz, bencil özellikleri başarıyla kökünden kazımış, kötü niyeti dağıtmış ve duyusal arzuların üstesinden gelmişlerdi.

Sangha özellikle 'tathagatagarbha' ya da 'buda-rahmi' kavramıyla ünlendi; bu kavram Buda doğasının üyelerinin kalplerinde olgunlaşma potansiyelini ifade ediyor ve Sangha'nın büyük çoğunluğunun gelişip gerçek potansiyelini gerçekleştirmesini sağlıyordu. Ancak Gotama'nın ölümünden sonraki bir yüzyıl içinde disiplin meseleleri üzerine ayrılıklar baş gösterdi ve topluluk asıl saflığından ve birliğinden uzaklaştı.

Başlangıçtaki çiçeklenmenin anahtarı, Sangha'nın bir tür olumlu akran baskısı uygulaması ve bunun da ortak yaşayanların olumsuz özelliklerinin üstesinden gelmesini gerektirmesiydi. Bunun sonucunda ortaya çıkan bireyin ya da müridin hedefi, aydınlanmaya ererek bir “Arahant”, yani başkaları için mükemmel bir örnek olmaktı. Bu müritlerin birçoğuna önceki enkarnasyonları açığa vurulmuştu ve adanmışlık ve azimle ruhları onları bir uyanışa zorladı. Başkalarının onları örnek alması için alçakgönüllülük, sabır ve cesaret gibi özel nitelikler sergilediler. Amaç, Buda'nın açıkça ortaya koyduğu asil sekiz katlı yolu uygularken nihai kurtuluşa ya da Nirvana'ya birlikte ulaşmaktı.

“Bir keşişin dost, arkadaş ve yoldaş olarak takdire değer insanları olduğunda, onun asil sekiz katlı yolu geliştirmesi ve izlemesi beklenebilir.”Samyutta Nikaya, 45. Bölüm, 2. Beyit

Herkes İçin İlahi Bir Topluluk

Daha önce sıradan insanlar, kutsal metinlerin gerçek anlamını çarpıtarak batıl bir Allah kavramı yaratan baskıcı Veda rahipleri tarafından gerçek bilgiden mahrum bırakılıyordu. Buda yanılsamaları dağıtarak bu paradigmada devrim yapmayı amaçladı. İnsanlık Allah'a sevgisini dile getirirken çoğu zaman hemcinslerini unutuyor ve Allah'ın sözde yüceliği adına kan dökülmesine yol açıyordu. Buda bize içimizdeki sonsuz benliği, hayatı canlandıran o derin gücü tanımayı öğretti; zenginlik ya da yoksulluktan bağımsız olarak herkesin erişebileceği ebedi bir dua. Öğretileri batıl inancı ortadan kaldırmayı ve uyumlu bir arada yaşamayı teşvik etmeyi amaçlıyordu.

Buda'nın manevi aydınlanması

Buda sıradan insanları ruhlarının esaretinden kurtarmak için geldi. İnsanın eşitliğini ve en alttakilerin de topluluk davasına içten bağlılık yoluyla en yüksek mertebelere erişme hakkına sahip olduğunu öğretti. Kurtarıcı ve manevi topluluk, insanları önceki hayatları ve tercihleri üzerinden yargılamıyordu. İlahi topluluğun üyelerinden biri olan Keşiş Angulimala daha önce seri bir suçluydu, ancak sonunda bir koruyucu aziz oldu. Kendisi bir prens olarak doğmuş olmasına rağmen dünyanın sefaleti Buda'yı sarsmıştı; lüks hayattan hayal kırıklığına uğramış olarak, takipçileri topluluğuyla bir araya gelip ilahi topluluğu gerçekleştirmek ve kendi benliği ile çağının rahipleri üzerinde zafer kurmak için yeni doğmuş oğlunu sarayda bırakmaya bile hazırdı.

Peygamber Buda
Peygamber Buda

Sangha'da Hayat

Sağlam temelli uygulayıcılar istikrarlı ve zorluklara karşı dayanıklı hale geldiler ve kırılmadan aşırı zorluklara katlanabildiler. Böylece Sahnga'nın genel titreşimiyle mücadele eden insanlar varsa, onlar çevrelerindekilerin moralini yükseltirdi. Ortak hayatın bir başka faydası da sağlık ya da kişisel sorunlar yaşayan bireylere sağlanan yardımdı. Sağlam temelli dostlar, kafa karışıklığı ya da umutsuzluk anlarında doğrudan yargılamadan, ama aynı zamanda adil bir bakış açısı da sunarak destek olabiliyordu.

Mürit Ananda, kelimenin tam anlamıyla gerçek bir dost olan bir başka mürit Sāriputta üzerine düşündü. O kutsanmış biriydi ve dharmanın kralı, öğretilerin kaynağı, yolun açığa çıkaranı ve evcilleştirilecek insanların baş arabacısıydı. Başkalarındaki en iyiyi nasıl ortaya çıkaracağını iyi anlıyordu ve bunu yaparken, Buda'nın tarif ettiği, dostunun kusurlarını gösteren ideal dost gibi bazen açık sözlü ve eleştirel konuşmaktan çekinmiyordu.

“Muhterem Anuruddha, Muhterem Sariputta'yı görmeye gitti. Nazik selamlaşmalardan sonra oturdu ve Muhterem Sariputta'ya şöyle dedi: ‘Dostum Sariputta, insan idrakini aşan, arınmış ilahi gözle bin katlı dünya sistemini görebiliyorum. Enerjim sağlam ve aralıksızdır; farkındalığım uyanık ve karışıklıktan uzaktır; beden sakin ve huzurludur; zihnim yoğunlaşmış ve tek noktaya odaklanmıştır. Yine de zihnim kirlerden kurtulmuş değil, bağlanmaktan kurtulmuş değil.’ ‘Dostum Anuruddha,’ dedi Muhterem Sariputta, ‘ilahi gözünü böyle düşünmen, bu sendeki kibirdir. Sağlam enerjini, uyanık farkındalığını, huzurlu bedenini ve yoğunlaşmış zihnini böyle düşünmen, bu sendeki huzursuzluktur. Zihninin kirlerden kurtulmamış olduğunu düşünmen, bu sendeki endişedir[6]. Muhterem Anuruddha bu üç zihin halini bırakır ve onlara hiç dikkat etmeden zihnini Ölümsüz Unsur'a yöneltirse, gerçekten iyi olur.’”Anguttara Nikaya, 3. Bölüm, 128. Beyit

Sangha'ya katılmadan önce karakterlerde birçok toplumsal nevroz, utanç verici alışkanlık ve şartlanma yaygındı ve bunlar sonradan kökünden kazındı. İnanlılar, inkâr içinde yaşamak yerine sorunlarla doğrudan yüzleşerek sözde sınırlarının üstesinden gelebiliyordu. İnsan olduklarını idrak etmek için, bağlılar ancak alçakgönüllülük ve sıkı çalışmayla kendilerini mükemmelleştirebiliyordu; bu yüzden topluluk, gündelik karşılaşmalar ve zorluklar aracılığıyla bilgelik ve merhamet geliştirmek için mükemmel bir zemin sunuyordu. Hedef, dharma aracılığıyla uyanmış yanılabilir varlıklar haline gelmek ve üstat ile topluluk deneyimi aracılığıyla iyi niyetli işlerin bereketini elde etmekti.

“Kendimizi geliştirmek için farkında olmak, iyi karakter sergilemek ve eleştiri yapıp eleştiriyi kabul etmek bu kadar önemlidir.”Cunda Sutta, 47. Bölüm, 13. Beyit

Topluluk yine de onlarla ya da onlarsız gelişip serpildi. Topluluğu desteklemek bir cömertlik ve karma eylemi haline geldi ve bir noktada bir soluklanmaya ihtiyaç duyarsanız, ortak refah da karşılığında sizin haklarınızı korurdu.

Dharma'nın Muhafızı Ananda'nın sözlerinden;

“Başına talihsizlikler geldiğinde seni terk etmez; düştüğünde ve her şeyini kaybettiğinde sana tepeden bakmaz.”Anguttara Nikaya, 7. Bölüm, 36. Beyit
Peygamber Buda
Peygamber Buda

Elbette Dharma'da kaynaşmış toplumda Karma yasası, Evrensel Allah ilkesine aykırı eylemler için cezayı açık, kaçınılmaz ve temel bir hakikat haline getiriyordu. Bu tek başına, samimi inananları zina, hırsızlık ya da ihanet gibi iğrenç suçlara bulaşmaktan alıkoymaya yetiyordu. Bu nedenle karmaşık yasalar son derece azdı; özgürlük Sangha'nın ayrılmaz bir parçasıydı, ta ki yozlaşma baş gösterene kadar; o zaman insanların davranışları, uygulanacak düzenlemeleri gerekli kıldı.

“Üstat, Sangha'da yozlaşma belirtileri ortaya çıkana kadar müritler için düzenlemeler koymaz ve Pātimokkha'yı okumazdı.”Sariputta, Parajika Pali, Giriş Bölümü

Buda temelde kutsal metinlerin ve ritüellerin tek başına yolumuza rehberlik etmek için yetersiz olduğunu öğretti. Sutralar salt teorik metinler olarak değil, hayatımızı yaşamak ve daha zenginleşmiş varlıklar haline gelmek için bir formül olarak tasarlanmıştı. Ortada ilahi bir guru olmadan, beyitlerin ve sutraların gerçek anlamını anladığımızdan nasıl emin olabiliriz?

Peygamber Buda ve arkadaşları

Ananda böyle bir özveri timsaliydi; erken topluluğun güçlü bir direğiydi, kusursuz davranış, dostluk, sabır ve topluluğa yardım etmeye ve destek olmaya hazır olma özellikleri sergiledi. Muhafız olarak biliniyordu, çünkü sağduyusu sayesinde Sangha'nın işlerinin çoğunu etkili bir şekilde idare edip düzenleyebiliyordu. Baş mürit olarak, bu ustaların Dharmma'nın şöyle olmasını sağlama yükü daha büyüktü:

“Başarılı ve müreffeh, yaygınlaşmış, sevilen, geniş çapta yayılmış, devalar ve insanlar arasında iyi ilan edilmiş.”Samyutta Nikaya, 51. Bölüm, 10. Beyit

Ortak Hayatın Önemi

Peygamber Buda ve arkadaşları

Belirli insanlara yakınlık duysak bile, topluluk aracılığıyla tüm insanlara, doğaları ne olursa olsun, açıklık ve merhametle davranmamız gerektiğini görmeyi öğreniriz. Üstat bize, özellikle genellikle kaynaşamadığımız ve olumsuz karmik tepkileri tetikleyebilecek kişilere karşı merhametle davranmayı öğretir. İlahi elçinin haklarının herhangi bir şekilde gasp edilmesi, topluluğun asıl kalıbında bir çarpıtmaya yol açacak ve dolayısıyla din ve topluluk zulme uğrayacaktır.

Zen öğretmeni Thich Nhat Hanh, inancın topluluk olmadan çöktüğü yönündeki bu Evrensel hakikati onayladı:

“Bir kaplan dağı terk edip ovaya indiğinde, insanlar tarafından yakalanıp öldürülür. Uygulayıcılar Sangha'larını terk ettiklerinde, birkaç ay sonra uygulamalarını bırakırlar.”Friends on the Path: Living Spiritual Communities (2002), Thich Nhat Hanh

Topluluk hayatı koşullu değildir; bu yüzden karşılığında ihtiyacınız olanı alırsınız, ne daha fazlasını ne de daha azını. Bütün için hareket etmeye yönelik bu özveri bireyde mutluluk geliştirmelidir, çünkü artık daha büyük bir iyilik için çalıştığınızın farkındasınızdır. Kimse haklarından mahrum bırakılmadığı için haset ve kıskançlık kalplerden silinir.

Peygamber Buda ve öğrencisi
“Sangha'ya sığınmak, farkındalığı birlikte uygulayan sağlam üyelerden oluşan bir topluluğa güvenmek demektir. Yoğun bir şekilde uygulamanız gerekmez – insanların mutlu olduğu, günlerinin anlarını derinden yaşadığı bir Sangha'da bulunmak yeterlidir. Her bir kişinin oturuşu, yürüyüşü, yemek yiyişi, çalışması ve gülümsemesi bir ilham kaynağıdır ve dönüşüm çaba harcamadan gerçekleşir. Sıkıntılı biri iyi bir Sangha'ya (topluluğa) yerleştirilirse, sadece orada bulunmak bir dönüşüm sağlamaya yeter.”The Fertile Soil of Sangha (2008), Thich Nhat Hanh

Bugünün Sangha'sı Nerede?

Peki tüm bunlar, özellikle bu kadar parçalanmış bir dünyada ve hayatlarımızın bu kadar bencil hale geldiği bir dönemde, bugünkü hayatlarımızla nasıl ilişkilidir? Allah'ın ilkesinin değişmediğine inanmalıyız; dolayısıyla mantıken, çağımızın Dharma'sını ortaya koymuş, Kutsal Ruh ile donatılmış ilahi bir elçi de vardır. Aynı şekilde o da aynı özverili ilkelere dayanan İlahi Adil bir topluluk kurmak için zaten çalışmaktadır. Aksi takdirde, gerçekçi olmak gerekirse, Allah merhametli ya da adil olmaz, hatta bir gruba diğerine karşı taraflı olurdu; oysa O bunun çok ötesindedir!

Peygamber Buda

O topluluk bugün, Hz. Muhammed'in kutsal vasiyetini talep etmesi yoluyla çağımızın ilahi halefi olarak tanınan Âl-i Muhammed'in Kaimi ve ailesi Eba Sadık, Abdullah Haşim ile birlikte mevcuttur. O, rızkın meleği olarak bilinir ve inananlar dünyanın dört bir yanından bir araya gelmiş, onun özveriye dair ilahi öğretilerine odaklanmış ve becerilerini, sahip oldukları her şeyle topluluğu desteklemek için ortaya koymaktadır. Bu temelde, 2011'de Kahire'de harap bir apartman bloğunda birlikte yaşayan küçük bir inananlar topluluğundan, topluluk; mutfak, ulaşım, bakım ve inşaat ile medya işlevlerini yürüten belirli departmanlara sahip bir kır malikânesinde, Efendi Buda'nınkini örnek alan ve aşan, gelişip serpilen bir topluluğa dönüşmüştür. Genel fikir, düşüncelerimizin, eylemlerimizin ve vizyonlarımızın kişisel çıkar için değil, topluluğun yararına olması gerektiğidir.

“Herkes benden öndedir ve ben sonuncuyum; sizin şiarınız bu olmalıdır. Kardeşim almadıkça ben almayacağım, kardeşim yemedikçe ben yemeyeceğim, kardeşim giyinmedikçe ben giyinmeyeceğim. Ben aç uyuyacağım, kardeşim rahat uyuyacak. Ben yerde uyuyacağım, kardeşim sıcak bir yatakta uyuyacak. Kardeşim yaşasın diye ben öleceğim. Eğer böyle ve daha fazlası değilseniz, vallahi, vallahi, vallahi, İlahi Adil Devlet kurulmayacaktır. Bu adalet ve eşitlik önce aranızda kurulmadıkça o kurulmayacaktır. Bu, sizin içinizden başlamalıdır, ey inananlar.”Bilgenin Gayesi, Eba Sadık, 28. Bab, s. 355