Makale 7 — Ahmed El-Hasan ile Yedinci Ahit
Ahmed El-Hasan ile Yedinci Ahit: ilahi rehberliğin dönüşü ve bir adalet dünyası vaadi
Bilgenin Gayesi — Yedinci Bab
Metin Türkçe okunuyor
Ya Adem'den bu yana Allah ile insanlık arasında yapılan bütün Ahitler, peygamberlerin haber verdiklerini gerçekleştirmeye yönelik son bir Ahitte birleşiyorsa?
Bilgenin Gayesi'nin ilk bölümlerinden itibaren bir hikâye şekillenir: ilahi rehberliği tanımaya çağrılan, ama ondan düzenli olarak yüz çeviren bir insanlığın hikâyesi.
Adem, Nuh, İbrahim, Musa, İsa ve Muhammed'in her biri kendi çağının koşullarına uygun bir Ahit getirmiştir.
Yedinci Bab'da Abdullah Haşim Eba Sadık (minhusselam), Ahmed El-Hasan'ı (minhusselam) son Ahdin, yani Yeryüzünde ilahi adaletin tesisine götürecek olan Ahdin sahibi olarak sunar.
Bu Bab eserde büyük bir dönüm noktasıdır.
1. Bütün Ahitlerin doruk noktası
Kitaba göre önceki Ahitler birbirinden bağımsız dinleri temsil etmez.
Bunlar aynı manevi hikâyenin farklı aşamalarıdır.
Her biri özel bir bilgi, bir şeriat ve bir sorumluluk getirmiştir.
Ancak hiçbiri henüz zulümden, savaştan ve acıdan kurtulmuş bir dünyanın kesin olarak kurulmasını sağlamamıştır.
Yedinci Ahit bu hikâyenin doruk noktası olarak sunulur.
Yazar onun amacını Aden Bahçesi'ne benzer bir adalet hâlinin yeniden tesisi olarak tanımlar.
Dolayısıyla söz konusu olan yalnızca dinî bir reform değil, insan varoluşunun derin bir dönüşümüdür.
2. Dinin gerçek amacı
Bölümün merkezî öğretilerinden biri dinin bizzat mahiyetiyle ilgilidir.
Eserin bakış açısına göre din; namazlara, törenlere ya da bir topluluğa mensubiyete indirgenemez.
Her şeyden önce Allah'ın tayin ettiği otoritenin tanınmasıyla ilgilidir.
Yazar Adem'i Yeryüzündeki ilk ilahi temsilci olarak sunar ve insanlık tarihini bu otorite etrafındaki çatışmaların bir silsilesi olarak yorumlar.
O zaman temel soru şu hâle gelir: insanlığa rehberlik etme meşruiyetine kim sahiptir?
Bu okuma, Allah'ın temsilcisi ya da vekili anlamına gelen halife kavramına temel bir yer verir.
3. Peygamberler neden reddedildi?
Önceki Ahitlerin anlatıları, elçilerin düzenli olarak yerleşik otoritelerin muhalefetiyle karşılaştığını gösterir.
Nuh halkı tarafından reddedilir.
İbrahim Nemrud'la yüzleşir.
Musa Firavun'la karşı karşıya gelir.
İsa, kendi çağının dinî otoritelerinin bir kısmının düşmanlığıyla karşılaşır.
Muhammed birçok kabilenin muhalefetiyle yüz yüze gelir.
Kitapta bu çatışmalar aynı güçlüğün tezahürleri olarak yorumlanır: insanlar, manevi bir otorite alışkanlıklarını ya da çıkarlarını tehdit ettiğinde onu tanımayı çoğu zaman reddederler.
Yedinci Ahit bu soruyu düşüncenin merkezine yerleştirir.
4. Allah'ın Hücceti'ni tanımanın üç ölçütü
Sahici bir rehber nasıl tanınır?
Yedinci Bab üç temel ölçüt sunar.
Vasiyet
Birinci ölçüt ilahi tayindir.
Esere göre meşru rehber, selefi tarafından haber verilir ya da adıyla anılır.
Yazar bu ilkeyi, özellikle Adem'in, Nuh'un ve Musa'nın halefiyetleri olmak üzere, birkaç peygamberî halefiyete yaklaştırır.
Vasiyet böylece rehberliğin sürekliliğinin temel bir unsuru hâline gelir.
İlim
İkinci ölçüt, Allah tarafından bahşedilen özel bir ilimle ilgilidir.
Kitap özellikle Adem'in isimlerin ilmini aldığı Kur'an anlatısına dayanır.
Bu ilim onun otoritesinin bir işareti olarak sunulur.
Basit âlimliğin ötesine geçer ve insanların yalnızca kendi imkânlarıyla çözemeyecekleri büyük manevi meselelerle ilgilidir.
Allah'ın hâkimiyetine davet
Üçüncü ölçüt otoritenin kaynağıyla ilgilidir.
Kitabın ortaya koyduğu öğretiye göre ilahi rehber, meşruiyetini yalnızca halk iradesine dayandırmak yerine Allah'ın hâkimiyetini tanımaya çağırır.
Bu tutum, çağdaş demokratik egemenlik ve dinî çoğulculuk ilkelerinden ayırt edilmesi gereken özel bir teolojik ve siyasi anlayıştır.
5. Ahmed El-Hasan ve Yedinci Ahit
Eser, Ahmed El-Hasan'ı (minhusselam) bu son Ahdin sahibi olarak tanımlar.
Onun görevini önceki peygamberlerin ve resullerin görevlerinin devamı olarak sunar.
Kitabın mantığına göre bu iddia yalnızca kişisel bir kimliğe dayanmaz.
Vasiyetin, ilahi ilmin ve manevi halefiyetin sürekliliğinin yorumuna dayanır.
Dolayısıyla yedinci Bab okuru dinî tarihi bu ölçütlerden hareketle incelemeye davet eder.
6. Aden Bahçesi'ne benzer bir hâle dönüş
Kitap Yedinci Ahdin amacını son derece iddialı ifadelerle tanımlar.
Yoksulluğun, savaşın, hastalığın ve ölümün aşılacağı bir dünyayı haber verir.
Bu vaat eserin eskatolojik vizyonuna aittir.
Adaletin artık yalnızca bir özlem değil, yaşanan bir gerçeklik olacağı dönüşmüş bir insanlık umudunu ifade eder.
Aden Bahçesi imgesi birinci Bab'la doğrudan bir bağ kurar.
Adem ile başlayan hikâye böylece ilahi iradeye uygun bir dünyanın yeniden tesisinde tamamlanmış olacaktır.
7. Manevi bir sorumluluk olarak adalet
Adil bir toplum fikri yalnızca kurumlarla ilgili değildir.
Bireysel davranışı da kapsar.
Zulümden kurtulmuş bir dünya, insanların bencilliği, rekabeti ve gücün kendisi için aranmasını aşmayı öğrenmelerini gerektirir.
Dolayısıyla Yedinci Ahit toplu bir dönüşümü manevi bir dönüşümle birleştirir.
Adalet yalnızca dışsal bir kural olarak anlaşılamaz.
Aynı zamanda içsel bir sorumluluk da gerektirir.
Sonuç — Son Ahit ve tarihin anlamı
Bilgenin Gayesi'nin yedinci Babı insanlık tarihine dair bütünlüklü bir vizyon sunar.
Önceki Ahitler bir hazırlığın aşamaları olarak görünür.
Ahmed El-Hasan'ın görevi orada onların nihai tamamlanışının başlangıcı olarak yorumlanır.
Bu vizyonun merkezinde temel bir soru durmaktadır:
Dinin tek işlevi geçmişin peygamberlerinin hatırasını korumak mıdır, yoksa insanları kendi çağlarında ilahi rehberliği tanımaya da çağırır mı?
Bu soru, ruhun mahiyetine ve görünmeyen gerçekliklere ayrılmış sonraki öğretilerin yolunu açar.