Din7 dk okuma

Bütün Dinlerin Ortak Olduğu Dokuz Şey

Metin Türkçe okunuyor

Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun

Ya Yahudilik, Hristiyanlık, İslam, Budizm ve diğerleri aynı ilahi hikâyenin yalnızca farklı bölümleri olsaydı?

Yazan Alexandra Foreman

Kütüphanem

Yahudilik, Hristiyanlık, İslam, Budizm, Zerdüştlük, Taoculuk, Konfüçyüsçülük, Caynizm ve Maniheizm dahil olmak üzere dinlerin çoğu aslında aynı dinin parçasıdır ve hepsi Allah'ın hak bir Peygamberi tarafından başlatılmıştır. Bu dinler görünüşte farklı gibi dursa da pek çok benzerliği paylaşırlar.

1. Tektanrıcılık

Bugün var olan dinlerin çoğunun ortak bir özelliği, her şeye gücü yeten, merhametli ve ahlaki rehberliğin kaynağı olan tek bir Yüce Tanrı'ya ibadeti vurgulamalarıdır: İslam'da Allah —“Sizin ilahınız tek bir ilahtır; O'ndan başka ilah yoktur, O Rahman'dır, Rahim'dir” (Kur'an 2:163)— ve Yahudilikte Yahve.

Hinduizm çoğu zaman çoktanrılı olarak algılanır, ancak özünde tektanrılı bir dindir. Başka tanrılar ve tanrıçalar var olsa da bunlar nihai Tanrı Brahman'a tabi kabul edilir ve O'nunla eşit olarak O'nun yanında ibadet edilmezler.

“Yüce Varlık parlak, biçimsiz ve yok olmazdır. O içte ve dıştadır, doğmamıştır, hayat soluğu ya da zihni yoktur, saftır ve kendiliğinden vardır.”Mundaka Upanişad 2.1.2

Budizm çoğu zaman Tanrısız bir din olarak görülür, ancak bu bir yanılgıdır. Bu dinde Hinduizm ile paylaşılan tanrılar ve tanrıçalar ve en yüksek gök âlemi olan Brahmaloka adlı bir diyarda bulunan nihai bir Tanrı, Brahma, yer alır.

2. İbadete Çağrı

Yahudilikte ve İslam'da ibadete çağrı benzerlikler taşır. İslam'da ezan, inananları günlük beş vakit namaza davet eden sesli bir çağrıdır. Yahudilikte şofar (koç boynuzu), özellikle Yüce Bayramlar sırasında topluluğu duaya toplamak için kullanılır ve bazı Mezmurlar toplu ortamlarda hazırlayıcı yakarışlar işlevi görür. Her ikisi de ibadete çağrıyı Allah'ı anmanın bir yolu olarak ve dua ritüelinin önemini vurgular

Aşağıdaki videolarda Yahudi ibadet çağrısının Arapça olana ne kadar benzediğini karşılaştırabilirsiniz:

3. Günlük Dualar

Dua, pek çok dinde bağlılığı, şükranı ve manevi bağı vurgulayan merkezî bir uygulamadır. Müslümanlar günde beş vakit namaz (salat) kılarken, Yahudiler günde üç dua (Şaharit, Minha ve Maariv) okur; her ikisi de ritüel yıkanmayı (İslam'da abdest, Yahudilikte Netilat Yadayim) ve eğilme ve secde gibi belirli duruşları içerir.

Bu videolarda Yahudi dua hareketlerinin Müslümanlarınkine ne kadar benzediğini görebilirsiniz:

Benzer şekilde Zerdüştler, günün belirli vakitlerine denk gelen, abdestle birlikte yapılan ve ilahi olanın sembolü olarak bir ışık kaynağına yönelinen günlük beş dua (Gah) yerine getirir.

Maniheistler de günde dört kez, güneş ve ay gibi gök cisimlerine yönelerek, çoğu zaman ritüel yıkanma ve oruçla birlikte günlük dua uygularlar. Bu gelenekler, belirlenmiş vakitler, kutsal okumalar ve ritüel temizlik gibi pek çok ortak unsuru paylaşır.

4. Nefsin İnkârı

Bilgenin Gayesi şöyle der: “Yeryüzünde yürümüş her Peygamber ve Elçi, nefsi inkâr etme ya da nefse, kötü eğilimlere karşı savaşma veya egoyu yok etme öğretisini öğretmiştir.” Kendi egomuzu ezmek, bütün dinlerde karşımıza çıkan merkezî bir temadır, çünkü ego Allah'a giden yolumuzda bir engeldir.

İsa şöyle öğretti:

“Kendini inkâr et.”Kutsal Kitap, Matta İncili, 16. Bölüm, 24. Ayet

Peygamber Muhammed şöyle buyurdu:

“En büyük cihat, insanın kendi nefsine karşı olanıdır.”Mizanu'l-Hikme, Muhammed Reyşehri, c. 1, s. 453 3 Şerhu Nehci'l-Belağa, İbn Ebi'l-Hadid, c. 20, s. 292

Hinduizmde ego (Ahamkara), ruhun ilahi gerçeklikle (Brahman) birliğini örten sahte bir yapı olarak görülür. Kurtuluşa (Mokşa), meditasyon ve karşılıksız eylem gibi uygulamalarla egoyu eriterek ulaşılır. Budizm de benzer şekilde egoyu, anatta (benliksizlik) kavramına dayanan bir yanılsama olarak görür. Farkındalık ve meditasyon yoluyla egodan kaynaklanan bağlılıkları bırakmak, aydınlanmaya (nirvana) ulaşmanın anahtarıdır.

Maniheizmde ego karanlık âlemiyle ilişkilendirilir ve ruhu maddi arzulara hapseder. Feragat ve manevi uygulamalarla egonun üstesinden gelmek, ruhun ilahi ışığa geri dönmesini sağlar.

Zerdüştlük egoyu iyi (Aşa) ile kötü (Druj) arasındaki kozmik mücadele çerçevesinde ele alır ve bireyleri doğruluk, alçakgönüllülük ve salihlik uygulayarak egoyu arındırmaya teşvik eder.

5. Dünya Bir Yanılsamadır

Bazı insan grupları, algıladığımız dünyanın gerçek varoluş değil de bir yapı olduğu, bir matrise benzeyen simüle edilmiş ya da yanıltıcı bir gerçeklikte yaşadığımıza inanır. Bu fikir aynı zamanda pek çok dinde merkezî bir temadır ve kutsal kitaplarında ya açıkça ya da alegorik olarak dile getirilir.

İslam'da dünya (Dünya), ebedî Ahiret ile karşılaştırıldığında geçici bir yanılsama, aldatıcı bir gerçeklik olarak tasvir edilir. Kur'an inananlara sık sık dünyevi zevklerin oyalayıcı olduğunu hatırlatır ve Allah'ın rehberliğinin peşinden gitmeyi ve Hesap Günü'ne hazırlanmayı vurgular. İmam Ali'nin meşhur sözü şöyledir:

“İnsanlar uykudadır, öldüklerinde uyanırlar.”

Benzer şekilde Kutsal Kitap da inananları ilahi olana odaklanmaya teşvik ederek şöyle der:

“Düşüncenizi yeryüzündeki şeylere değil, yukarıdaki şeylere yöneltin.”Kutsal Kitap, Koloselilere Mektup, 3. Bölüm, 2. Ayet

Hinduizm ve Budizm, gerçek varoluşu örten, dünyanın yanıltıcı doğası olan Maya inancını paylaşır. Budizmde bu yanılsamadan kurtuluş aydınlanmayla gelirken, Hinduizm nihai hakikati idrak etmek için cehaletin üstesinden gelmeyi vurgular.

Bhagavad Gita'da Krişna şöyle der:

“Üç gunadan (nitelikten) oluşan bu ilahi Mayam'ın üstesinden gelmek zordur. Ama yalnızca Bana sığınanlar onun ötesine geçebilir.”Bhagavad Gita, 7. Bölüm, 14. Beyit

6. Karma

“Ne gökte, ne denizin ortasında, ne de bir dağ yarığına girerek; dünyanın hiçbir yerinde insanın kötü karmanın sonuçlarından kaçabileceği bir yer yoktur.”Dhammapada, 127. Beyit

Pek çok din, eylemlerin sonuçları olduğu inancını paylaşır ve hesap verebilirliği ve ahlaki sorumluluğu vurgular. Budizm, iyi işlerin sevinç getirdiğini ve mutluluk âlemlerine götürdüğünü, kötü işlerin ise hem bu hayatta hem de sonrakinde ıstıraba yol açtığını öğretir.

Benzer şekilde Hinduizmin karma kavramı, salih eylemlerin olumlu sonuçlar, zararlı eylemlerin ise olumsuz sonuçlar doğurduğu ve kişinin yeniden doğuşlarını etkileyen neden-sonuç yasasını yansıtır. Bu döngüden kurtuluşa karşılıksız eylemler, bağlılık ve manevi hikmetle ulaşılır.

Kutsal Kitap bu ilkeyi Galatyalılara Mektup 6:7-8'de, “insan ne ekerse onu biçer” diyerek yankılar ve iyi işlerin mükâfatlarını ve günahın sonuçlarını vurgular.

İslam, karmayı açıkça öğretmese de her amelin kaydedildiği ve Allah tarafından hesaba çekildiği benzer bir ilahi adalet kavramını vurgular; Kur'an'da belirtildiği gibi:

“Kim zerre ağırlığınca bir iyilik yaparsa onu görür, kim de zerre ağırlığınca bir kötülük yaparsa onu görür.”Kur'an, 99. Sure (Zilzal), 7-8. Ayetler

7. Reenkarnasyon

Hinduizm ve Budizm, ruhun doğum, ölüm ve yeniden doğuş (Samsara) döngüsünden geçtiği reenkarnasyon kavramını öğretir. Hinduizmde bu döngü karma —kişinin eylemlerinin ahlaki sonuçları— tarafından yönetilir ve kurtuluşa (Mokşa) manevi hikmet ve salih bir yaşam yoluyla bu döngüyü aşarak ulaşılır. Budizmde de reenkarnasyon benzer şekilde karmaya bağlıdır; nihai amaç, yeniden doğuş döngüsünü sona erdiren ve ıstıraptan kurtuluş getiren aydınlanmadır (nirvana).

Geleneksel olarak İbrahimî bir inanç olarak düşünülmese de reenkarnasyonun Yahudilikte, Hristiyanlıkta ve İslam'da var olan bir kavram olduğuna dair pek çok delil vardır. Kutsal Kitap'ta, Matta İncili'nde İsa ile öğrencileri arasındaki bir konuşma, İsa'nın zamanında insanların ruhların geri dönüşüne inandığını gösterir.

“İsa, Filipus Sezariyesi bölgesine geldiğinde öğrencilerine, ‘İnsanlar İnsanoğlu'nun kim olduğunu söylüyor?’ diye sordu. Onlar, ‘Kimi Vaftizci Yahya, kimi İlyas, kimi de Yeremya ya da peygamberlerden biri diyor’ diye cevap verdiler. ‘Ya siz?’ diye sordu. ‘Siz benim kim olduğumu söylüyorsunuz?’ Simun Petrus, ‘Sen yaşayan Tanrı'nın Oğlu Mesih'sin’ diye cevap verdi.”Kutsal Kitap, Matta İncili, 16. Bölüm, 13-16. Ayetler

Burada öğrencilerin, çeşitli peygamberlerin ve elçilerin farklı bedenlerde geri dönmesini açıkça beklediği görülmektedir. Yuhanna İncili'nde ise reenkarnasyona dair bir başka açık değini buluruz; İsa, Tanrı'nın krallığına girmek için insanların yeniden doğması gerektiğini söyler:

“Ferisiler'den Nikodim adında bir adam vardı; Yahudi yönetim kurulunun bir üyesiydi. Gece İsa'ya gelip, ‘Rabbi, senin Tanrı'dan gelmiş bir öğretmen olduğunu biliyoruz. Çünkü Tanrı kendisiyle birlikte olmasa, kimse senin yaptığın belirtileri yapamaz’ dedi. İsa ona şöyle cevap verdi: ‘Sana doğrusunu söyleyeyim, kimse yeniden doğmadıkça Tanrı'nın krallığını göremez.’ Nikodim, ‘İnsan yaşlıyken nasıl doğabilir?’ diye sordu. ‘Doğmak için annesinin rahmine ikinci kez giremez ya!’ İsa şöyle cevap verdi: ‘Sana doğrusunu söyleyeyim, kimse sudan ve Ruh'tan doğmadıkça Tanrı'nın krallığına giremez. Bedenden doğan bedendir, Ruh'tan doğan ruhtur. Sana, yeniden doğmanız gerek dediğime şaşma.’”Kutsal Kitap, Yuhanna İncili, 3. Bölüm, 1-7. Ayetler

İslami rivayetler de reenkarnasyon inancının dinin bir parçası olduğunu açıkça gösterir; İslam'daki Ric'at (Dönüş) kavramı, daha önce düşünüldüğü gibi bedenlerin mezardan çıkmasına değil, aslında bir ruhun yeni bir bedende yeniden doğmasına işaret eder.

İmam Cafer Sadık şöyle buyurdu: “Bizim Ric'atimize inanmayan bizden değildir.”El-Muhtadar, Hasan b. Süleyman el-Hilli, s. 33
Ebu Basir dedi ki: Ebu Cafer, yani İmam Bakır (aleyhisselam) bana dedi ki: “Irak halkı Ric'atı (Dönüşü) inkâr mı ediyor?” Ben de: Evet, dedim. Bunun üzerine o (aleyhisselam) dedi ki: “Kur'an'ı okumadılar mı: {Her ümmetten bir topluluğu toplayacağımız Gün}?” (Kur'an-ı Kerim, Neml Suresi, 83. Ayet).Biharu'l-Envar, Allame Meclisi, c. 53, s. 40, Hadis 6

8. Ahir Zamanda Bir Dünya Kurtarıcısı

Pek çok din, ahlaki çöküş dönemlerinde barışı, adaleti ve salihliği yeniden tesis etmek için ortaya çıkan bir dünya kurtarıcısı kavramını paylaşır. Yahudilikte Mesih, Davut'un soyundan gelen ve bir uyum çağı olan Mesih Çağı'nı başlatan insan bir önderdir. Benzer şekilde İslam'ın Mehdi'si, Hesap Günü'nden önce, çoğu zaman İsa ile birlikte adaleti tesis eden hidayete erdirilmiş bir önderdir. Budizm, hikmet ve yenilenme getiren gelecekteki bir Buda olan Maitreya'dan söz eder. Hinduizmin Kalki'si, Vişnu'nun son avatarı, Kali Yuga'nın sonunda dharmayı yeniden tesis eder. Zerdüştlükte Saoşyant, iyinin kötüye karşı nihai zaferine önderlik eder; bu zafer arınmış ve ebedî bir dünyayla doruğa ulaşır.

9. Din Bir İnsandır

Peki bütün bu farklı dinler nasıl olur da bu kadar çok benzer uygulamaya ve öğretiye sahip olabilir? Bütün bu benzerliklerin sebebi, nihayetinde aynı Allah'tan kaynaklanmalarıdır; ritüelleri ve öğretileri farklı olsa da hepsi temel bir özelliği paylaşır: her biri, insanlığa önderlik etmek ve ilahi bilgiyi aktarmak üzere Allah tarafından atanmış bir insan tarafından kurulmuştur. Adem'den Nuh'a, Krişna'ya, Musa'ya, Buda'ya, İbrahim'e, İsa'ya, Aristoteles'e, Muhammed'e ve insanlığa gönderilen 124.000 peygamber ve elçiye kadar, ilahi olarak seçilmiş bu halifeler dini insanlara taşıdılar.

İnsanlık için konulan kurallar ve uygulamalar, belirli bir çağda topluma en çok fayda sağlayacak şekilde zaman içinde değişebilir. Benzer şekilde Allah tarafından vahyedilen bilgi de insanlığın onu anlamaya hazır oluşuna göre farklılık gösterir. Bu nedenle hak din, fıkıhla ya da belirli öğretilerle değil, her çağda Allah'ın seçtiği temsilciyi izlemekle tanımlanır.