Din7 dk okuma

Tarihin Lanetlediği Adam… Peki ama neden? Abdullah bin Sebe kimdi?

Metin Türkçe okunuyor

Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun

Abdullah bin Sebe, adı bin yılı aşkın bir süredir bir silah olarak kullanılan, İslam tarihine ait bir figürdür. Ancak sormamız gereken soru şudur: Onun hikâyesinde genel kanının ötesinde bir şey var mı?

Yazan Husam AlHakim

Kütüphanem

Bu makale, Eba Sadık'ın Abdullah bin Sebe hakkındaki Hall of Mysteries dersinden esinlenmiştir.

Abdullah bin Sebe

Abdullah bin Sebe, adı bin yılı aşkın bir süredir bir silah olarak kullanılan, İslam tarihine ait bir figürdür. Sünnilerle dolu bir odada adını anın, size onun İslam'ı içeriden yozlaştıran bir Yahudi komplocu olduğunu söyleyeceklerdir. Şii âlimlerin çoğunluğuna ondan bahsedin, onlar da aynı hızla ondan uzak durmaya çalışacaklardır. Her iki kesim de bir konuda hemfikirdir: O tehlikeli bir adamdı, bir sapkındı, kınanması gereken biriydi.

Ancak sormamız gereken soru şudur: Onun hikâyesinde genel kanının ötesinde bir şey var mı?

Zahir ve Batın: Göz Ardı Edemeyeceğiniz Bir Kural

Abdullah bin Sebe'yi anlayabilmemiz için önce, Adem'in zamanından bu yana her ahdin, her peygamberin ve her hak dinin içinden geçen bir ilkeyi anlamamız gerekir.

Bu ilke şudur:

El-Batın: Yüzeyin altındaki iç, gizli, ezoterik hakikat.

El-Zahir: Dış kabuk ya da görünen.

Hz. Muhammed şöyle uyardı:

“İnsanların üzerine öyle bir zaman gelecek ki İslam'dan adından başka bir şey, Kur'an'dan da kelimelerinden başka bir şey kalmayacak. Mescitleri görkemli bir şekilde döşenmiş olacak ama hidayetten yoksun olacak. Âlimleri gök kubbe altındaki en kötü insanlar olacak; fitne onlardan çıkacak ve onlara dönecek.”Mişkâtü'l-Mesâbîh, Cilt 1, s. 91, Hadis 276

Başka bir deyişle: Geriye yalnızca görünenin kaldığı, içteki canlı özün ise terk edildiği bir zaman.

Zahir ve Batın anlamlarını anlamadan dini asla anlayamayız.

Emirlerin ve farzların bile zahir ve batın anlamları vardır.

Allah meleklere Adem'e secde etmelerini emrettiğinde,

Zahiri şuydu: Allah'ın halifesine itaat edin.

Batını şuydu: Allah'ın yeryüzündeki temsilcisinin içindeki Allah'ın Ruhu'nu tanıyın ve ona ibadet edin.

Nuh'a adam öldürmemesi emredildiğinde, Zahiri şuydu: Biyolojik bedeni öldürme. Batını şuydu: Fitne çıkarma, çünkü Peygamber fitnenin adam öldürmekten daha kötü olduğunu söylemiştir.

Ve Musa On Emir'i aldığında, her biri bu çifte boyutu taşıyordu:

“Benden önce yabancı ilahların olmayacak.”

Zahir: Şehadet getir.

Batın: Yalnızca Allah'ın ilahi olarak atanmış tek temsilcisine uy; Ebu Bekir'e değil, Ömer'e değil, Osman'a değil, Allah tarafından asla seçilmemiş, kendini atamış hiçbir yöneticiye değil.

Ve bu böyle sürüp gider…

Bu örüntü inkâr edilemez. Her görünenin bir gizlisi vardır. Daima. İstisnasız. Ve insanlar her zaman bu şekilde ayrışmıştır: Kabuğu taşıyanlar ve özü taşıyanlar. Müslümanlar (Teslim Olanlar) görünen ibadetlerin ehlidir. Müminler ise için ehlidir. Müminler Müslümanlardan üstündür.

Bedeviler, “İman ettik” dediler. De ki: “Siz [henüz] iman etmediniz; fakat [bunun yerine] ‘Teslim olduk’ deyin, çünkü iman henüz kalplerinize girmedi. Eğer Allāh'a ve Resulü'ne itaat ederseniz, O amellerinizden hiçbir şeyi eksiltmez. Şüphesiz Allāh Bağışlayandır, Merhamet edendir.”Kur'an, 49. Sure (Hucurat), 14. Ayet

Abdullah bin Sebe kimdir?

Abdullah bin Sebe, İslam'ı kabul eden ve Müminlerin Emiri Ali bin Ebi Talib'e derin bir sadakatle bağlanan Yemenli bir Yahudiydi. Tarih onu bir fitneci, mezhepçi bir kışkırtıcı olarak kaydeder; takipçileri olan Sebeiyye, Mısırlıları Osman'a karşı kışkırtmakla ve Aişe'nin sancağı altında Müminlerin Emiri İmam Ali'ye karşı pek çok Müslümanın ölümüne yol açan Cemel Savaşı'na giden kaosu ateşlemekle suçlanır.

O aynı zamanda Müminlerin Emiri'ne şöyle dediği kaydedilen bir adamdı:

“Biliyorum ki ben bir peygamberim ve sen Allah'sın.”Ricâlü'l-Keşşî, Muhammed bin Ömer el-Keşşî, s. 83

Ve bundan sonra olanlar, tembel her tarihçinin okumayı bırakıp yargılamaya başladığı yerdir.

Ehl-i Beyt'in Kınaması

Rivayetler, tövbe etmesi emredildikten ve bunu reddettikten sonra, İmamların bizzat Abdullah bin Sebe'yi cezalandırdığını ve lanetlediğini kaydeder.

İmam Sadık şöyle dedi: “Allah, Müminlerin Emiri için ilahlık iddia eden Abdullah bin Sebe'ye lanet etsin. Allah'a andolsun ki Müminlerin Emiri, Allah'ın kendisine itaat eden bir kuluydu.”

Ve Şii ve Sünni âlimler de neredeyse oybirliğiyle onu reddettiler.

Demek ki dava kapandı, öyle mi?

Durun, acele etmeyin…

Her Şeyi Değiştiren Tanıklık

Kur'an'da Musa'nın salih kulla olan kıssasını aklınızda tutun. Salih kulun eylemleri zahirde iyi değildi, ama batınları iyiydi (kıssanın tamamını Kur'an'da, 18. Sure, 60-82. Ayetlerde okuyun).

Ayrıca pek çok örneğimiz var; bunlardan biri, İmam'ın zahirde lanetlediği, batında ise Ehl-i Beyt'e çok yakın olduğu için onu insanların nefretinden korumak ve öldürülmekten korumak amacıyla bunu yaptığını kendisine söylediği Zürâre bin A‘yen örneğidir (Mu'cemu'l-Ehâdîsi'l-Mu'tebere, Kitap 3, Bölüm 33).

Şimdi bu rivayeti yavaşça okuyalım..

Kutsal İmam Ali'den rivayette bulunan Esbağ bin Nübâte'ye, bir başka sahabe olan Ebu'l-Heysem Malik tarafından Abdullah bin Sebe soruldu. Ve Ebu'l-Heysem tereddüt etmedi.

Şöyle dedi: “O, hakikati açığa çıkaran kişidir ve insanlar Allah'ın dinini onun aracılığıyla tanıdılar.” Ardından ona soruldu: Onun Allah katındaki makamı nedir? Cevap: “Güneş kursundaki ışığın yeri gibi; ne ona bitişik ne de ondan ayrı. Bakanların gözünden gizlidir, ama yok değildir. O, Allah'ın bu isimle adlandırdığı kişidir.” Ve sonra, “Şüphesiz ben Abdullah'ım (Allah'ın kulu). O bana kitabı verdi ve beni peygamber yaptı” ayetinin Abdullah bin Sebe'nin kendisine işaret ettiğini söyledi.

İki hakikat. Tek bir adam. Zahirde lanetlenmiş. Batında onurlandırılmış.

Bu bir çelişki değildir. Bu, sistemin tam da tasarlandığı gibi işlemesidir.

Nida: Her Şeye Mal Olan Eylem

Bu gelenekte El-Nida ya da büyük çağrı denen bir kavram vardır. İbadetin en yüce şekli. Nihai fedakârlık.

Temeli ta Allah'ın Mabedi'ne kadar uzanır.

Çıkış'ta Allah, Mabet'in içinde kutsal yeri En Kutsal Yer'den, yani Ahit Sandığı'nın bulunduğu, Allah'ın huzurunun ikamet ettiği odadan ayıran bir perde kurar. Ve emir kesindi: Hiç kimse o perdenin arkasına girmez. İzinsiz asla. Bir an için bile, “Ölmesinler diye.”

O perdeyi delmek ya da Allah'ı izinsiz açığa çıkarmak, zahirde günahların en ağırıydı. Çünkü Allah taştan mabetlerde değil de insani tecellilerde, her çağın Hüccet'inde ikamet etmeye başladığında, aynı ilke geçerli oldu. Mana, yani İmam'ın en içteki hakikati, En Kutsal Yer hâline geldi. Bab perde oldu. Ve İsim de dış mabet oldu.

Manayı açığa çıkarmak, gizli kalması gerekeni açıkça ilan etmektir; bu, El-Nida ya da açıkça seslenme eylemidir.

Bunu gerçekleştiren kişi bedelini bilir: Ölüm. Kınanma. Sürgün. Zahirde lanetlenme.

Ve yine de bunu yaparlar, hiç kimsenin kınamasından korkmadan. İmam'a karşı gelmek için değil, ona hizmet etmek için. Kendi itibarlarını, kendi miraslarını, kendi itibarlarını feda ederler ki içi kabul etmeye muktedir olanlar hidayete erebilsin. Bu bilgiyi henüz taşıyamayan kitleler ise onu kınıyor gibi görünen zahir tarafından korunmuş olarak kalır.

Abdullah bin Sebe Nida'yı gerçekleştirdi.

Bütün insanların önünde durdu, Ali'nin Allah olduğunu ilan etti, Ali'nin Zahirdeki (görünen) kınamasını kabul etti ve sonra Ali ona ateşe girmesini emrettiğinde, sevinçle ateşe doğru atıldı. Çünkü şunu anlamıştı:

Ebu Hureyre'den rivayet edilmiştir: Allah'ın Resulü bizi bir göreve (yani bir askeri birliğe) gönderdi ve şöyle dedi: “Eğer falanı ve falanı bulursanız, ikisini de ateşle yakın.” Yola çıkmak istediğimizde Allah'ın Resulü şöyle dedi: “Size daha önce falanı ve falanı yakmanızı emretmiştim; oysa ateşle ancak Allah azap eder; bu yüzden onları bulursanız öldürün (yani onları yakmayın).”Sahih-i Buhari, Hadis 3016

Hiçbir Müslüman, Ali'nin İslam tarihindeki hâkimlerin en iyisi olmadığını iddia edemez; bu da, İmam Ali'nin ateşle verdiği bilinçli bir hükmü gösterdiği için, bu olayı bir tahminden ya da bir histen çok daha geçerli kılar.

İbn Abbas'tan rivayet edilmiştir: Ömer şöyle dedi: “En iyi Kur'an okuyucumuz Ubey, en iyi hâkimimiz ise Ali'dir; buna rağmen Ubey'in bazı sözlerini bırakırız, çünkü Ubey ‘Allah'ın Resulü'nden (ﷺ) işittiğim hiçbir şeyi bırakmam’ der; oysa Allah: ‘Biz herhangi bir ayeti neshedersek ya da unutturursak, ondan daha iyisini veya benzerini getiririz.’ (2.106)Sahih-i Buhari, Hadis 4481

O İlk Değildi, Son da Değildi.

Ebu'l-Hattab da İmam Sadık zamanında aynı şeyi yaptı. Kendisinin peygamber olduğunu ilan etti. İmam'ın Allah olduğunu ilan etti. Zahirde (görünende) lanetlendi ve kınandı. Ve yine de Ehl-i Beyt'in rivayetleri, Ebu'l-Hattab'ın, görünüşteki günahın perdesi ardına saklanmış Cebrail'in, bir meleğin, bir elçinin bedenlenmiş hâli olduğunu açıkça kaydeder.

Bu örüntü onlarla başlamadı. Yeni Ahit'teki İsa'nın Başkalaşımı'na bakın. İsa'nın Batın'ını (içini) açığa çıkardığı anda yanında kim belirdi? Zahirdeki en meşhur havarileri değil. Musa ve İlyas belirdi; ve Zahirde (görünende) sadece Yahya olan Vaftizci Yahya, Batın'ında (içinde) İlyas'tı.

Her peygamberin her gerçek sahabesi bu yapıya sahiptir. Zahirleri (görünenleri) sahabeliktir. Batınları peygamberliktir. Zahirleri (görünenleri) insanidir. Batınları (içleri) meleksidir.

Ve Abdullah bin Sebe de farklı değildi.

O, Batın'da bir peygamberdi. Çünkü birlikte olduğu İmam'ın Batın'ını tanıdı. Ve bunu ilan etmenin bedelini tümüyle ödedi.

Bunun Sizin İçin Anlamı

Musa'nın kavmini helak eden aynı imtihan bugün de canlıdır.

İnsanlar Abdullah bin Sebe'nin kınanmasını görür ve orada dururlar. Görüneni görürler: lanetlenmiş, sürgün edilmiş, yakılmış; ve dosyayı kapatırlar. Çoğunluğa uyarlar. Kınamayı onaylayan âlimlere uyarlar. Görünene uyarlar.

Özü terk ederler.

Ve Peygamber'in uyarmasının nedeni tam da budur:

“Kur'an'ı okuyan nice kimseler vardır ki Kur'an onlara lanet eder.”

Çünkü onlara bir görünen verildi ve onu hakikatin tamamı sandılar.

İmam Sadık'ın teyit ettiği üzere Kur'an'ın bir zahiri ve yedi batını vardır. Allah'ın hücceti bir Zahire (görünene) ve bir Batına (içe) sahiptir. Sahabelerin bir Zahiri ve bir Batını vardır. Tarihin bir Zahiri ve bir Batını vardır.

Ve Allah'ın bugün yaşayan her bir insana sorduğu soru, daha önceki her çağda sorduğu sorunun aynısıdır:

Kabukta mı duracaksınız?

Yoksa özü aramaya cesaret edecek misiniz?

Hall of Mysteries serisi, İbrahimi dinlerin kutsal metinlerinde göz önünde saklı duran bu ve daha pek çok soruyu araştırır. Yüzeyin ötesine bakmaya istekli olanlar için kapılar zaten açıktır.