Söyleşiler10 dk okuma

Unutulmuş Çinli Müslümanlar

Metin Türkçe okunuyor

Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun

Sincan'dan Uygur bir Müslüman ve Kaim'in topluluğunun yeni yüzlerinden biri olan Nurxat kardeşle, Çin'in halkına yönelik baskısını ve baskı altında inanca tutunmanın ne anlama geldiğini konuştum.

Yazan Zhongqi Zhuang

Kütüphanem

Çin'in Sincan'daki Uygur Müslümanlara yönelik baskısı uluslararası kınamalara yol açmıştır; ancak bireysel acı ve direniş hikâyeleri çoğu zaman genel istatistiklerin ve siyasi söylemin altında gizli kalmaktadır. Oysa Hz. Muhammed'in buyurduğu gibi,

“Kim masum bir cana kıyarsa [...] sanki bütün insanlığı öldürmüş gibidir.”Kur'an, 5. Sure (Maide), 32. Ayet

Uygurlar, ağırlıklı olarak Sünni Müslüman olan ve kuzeybatı Çin'deki Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin yerlisi olan Türk kökenli bir etnik gruptur. Kendilerine özgü bir dilleri, kültürleri ve dinî gelenekleri vardır; bunların birçoğu, Çin hükümeti tarafından aşırıcılıkla mücadele politikaları kisvesi altında giderek daha fazla bastırılmaktadır.

​Çin hükümeti, Uygur Müslümanları sözde “yeniden eğitim kampları”na hapsetmeye kadar varmıştır. Hükümet, bu kampların terörizm, ayrılıkçılık ve dinî aşırıcılıkla mücadele çabalarının bir parçası olduğunu ileri sürmektedir. Bu tesislerin aşırıcı ideolojilerden etkilenmiş kişilere eğitim ve ideolojik öğretim sağladığını iddia etmektedirler. Oysa gerçekte bunlar, Çin'deki Uygur topluluğuna baskı uygulamak ve onu susturmak için kullanılan bir araçtır.

Dahası, ulusal güvenlik adına camiler yıkılmış, İslami metinler yasaklanmış, geleneksel Uygur kıyafetleri ve dinî uygulamalar yasa dışı ilan edilmiştir. Uygurca kullanımı, özellikle çocuklar arasında caydırılmakta, okullar yalnızca Mandarin Çincesi politikasını dayatmaktadır. Dinî bayramlar sıkı bir şekilde denetlenmekte; sakal bırakmak, peçe takmak ya da Ramazan'da oruç tutmak gibi inancın özel ifadeleri bile devlet denetimine ve hatta tutuklamaya konu olan şüpheli davranışlar olarak görülmektedir. Pasaport başvurusunda bulunmak, belirli dosya paylaşım uygulamalarını ve sosyal medya uygulamalarını indirmek, hatta yalnızca yurt dışında akrabalara sahip olmak gibi olağan günlük faaliyetler bile denetime ve sorgulamaya yol açmaktadır. Sızdırılan belgeler ve araştırmacı raporlar, gözaltıların çoğu zaman resmî bir suçlama ya da yargılama olmaksızın gerçekleştiğini ve kişilerin yukarıda belirtilen nedenlerle hedef alındığını göstermektedir. En son teknolojiye sahip gözetim sistemleri, bu tür davranışlara dayanarak kişileri işaretlemek için kullanılmıştır ve Çin hükümeti bu kampların varlığı için genel gerekçeler sunsa da bireysel gözaltıların belirli tetikleyicileri geniş kapsamlı ve çoğu zaman keyfî görünmekte, şeffaf ölçütlerden yoksun bulunmaktadır.

AROPL Genel Merkezi'nde Zhongqi Zhuang (solda) ve Nurxat (sağda)
AROPL Genel Merkezi'nde Zhongqi Zhuang (solda) ve Nurxat (sağda)

Yakın zamanda, Çin'in kuzeybatısındaki Sincan bölgesinde, bir zamanlar ünlü İpek Yolu üzerinde önemli bir karakol olan ve bugün tarihî bir turizm merkezi olan Turfan adlı bir yerde doğmuş Uygur bir Müslüman olan Nurxat kardeşle konuştum. Kendisi kısa süre önce Ahmedi Barış ve Nur Dini Genel Merkezi'nde bize katıldı ve şu anda Eba Sadık'ın etrafındaki çok çeşitli topluluğun içinde yaşıyor. Derinden kişisel deneyimlerini cesaretle paylaştı ve tanıklığı, ırk ayrımcılığının ve teknolojinin kötüye kullanımının Uygurların hayatı üzerindeki yaygın ve derinden kişisel etkisinin bugün bile sürdüğünü ortaya koyuyor.

Yeniden Eğitim Kamplarının İçindeki Hayat

Yaygın olarak anlatılan en karanlık yönlerden biri, Sincan'daki “yeniden eğitim kampları”nın içindeki acımasız gerçekliktir. Mahkûmlar ağır dayaklara maruz kalmakta ve zorla uydurma itirafları imzalamaya mecbur bırakılmaktadır. Nurxat, birinci elden tanıklıklardan aktararak şöyle anlatıyor: “Sizi dövüyorlar, sonra da uydurma suçlamalar için belgeleri imzalamaya zorluyorlar.” Daha da kötüsü, mahkûmlar kendilerini ve yakınlarını kurtarmak için arkadaşlarını ve ailelerini suçlamaya zorlanmakta, bu da masum insanların sahte gerekçelerle gözaltına alındığı kısır bir döngüyü sürdürmektedir.

Nurxat, “Ya birine ihanet edersiniz ya da kendiniz kurban olursunuz” diyor. Bu durum, şüpheyle dolu, sürekli tetikte ve temkinli geçen bir çocukluğa yol açtı; zira arkadaşınız kendini kurtarmak için sizi satabilirdi. İnsan sürekli endişe içindeyken ve sürekli arkasını kollarken nasıl bağ kurabilir ve yakın arkadaşlıklar edinebilir? Nurxat, “Büyürken güvende hissetmenin ne demek olduğunu hiç bilmedim” dedi.

“Küçük yaşlardan itibaren sözlerime dikkat etmeyi, inancımı gizlemeyi ve etrafımdaki her şey yanlış hissettirse bile her şey yolundaymış gibi davranmayı öğrendim. Sessizlik, korku ve ‘kaybettirilmeden’ önce kaybolmayı öğrenmekle geçen bir çocukluktu.” Düşünceli bir şekilde şöyle devam etti: “En kötüsü yalnızca korku değildi. Kendi vatanınızda istenmediğiniz duygusuydu; sanki sırf Uygur olduğunuz için bir şeyden suçlu doğmuşsunuz gibi. Ve hepsinden kötüsü, kimsenin sizi, acınızı ve kederlerinizi umursamadığı gerçeğine katlanmak, hayatı sessiz bir çaresizlik içinde yaşamaktı.”

Makaleden: 用情感敲开心灵大门 用说理舒缓群众情绪
Makaleden: 用情感敲开心灵大门 用说理舒缓群众情绪
Makaleden: 不只新疆!青海機場也現「人體器官」綠色通道
Makaleden: 不只新疆!青海機場也現「人體器官」綠色通道

Daha da rahatsız edici olanı, yıllar boyunca belgelenmiş, gözaltındakilerden yasa dışı organ toplandığına dair güvenilir anlatımların bulunmasıdır. Nurxat şöyle hatırlıyor: “Organ taşımacılığı için geçiş noktaları var; yeniden eğitim kampı mahkûmlarından alınan ve ülke genelinde hızlı teslimat için saklanan organlar.” Neden bu tür korkunç uygulamalara izin verdikleri, hatta bunlara aktif olarak katıldıkları sorulduğunda şöyle yanıt verdi: “Bunlar üst düzey yetkililer ve bürokratlar için.”

特殊旅客,人体器官运输通道
Türkçe çevirisi: Özel yolcular, insan organı taşıma kanalı (yerdeki işaretler, toplanan organlar için geçiş noktalarını ve hızlı teslimat taşıma kanallarını göstermektedir)

Kişisel ve Ailevi Trajediler

Bu sistematik zulüm ailelerin derinliklerine kadar uzanmaktadır. Nurxat'ın yakın arkadaşlarından biri, henüz çok küçükken babası bir kampa götürüldükten sonra derin bir travma yaşadı. Hiçbir açıklama yapılmadan ya da veda etme fırsatı verilmeden aniden ve tamamen ondan ayrıldı. “Ağır bir depresyona girdi, hatta hap alarak hayatına son vermeye çalıştı” diye anlattı. “Babasını her düşündüğünde, ki bugün bile onun ölü mü diri mi olduğunu bilmiyoruz, yıkılıyor. Belirsizlik sürekli bir acı kaynağı.”

“Bir arkadaşım bana babasının ya da amcasının ortadan kaybolduğunu her söylediğinde, sanki kendi ailem için bir geri sayım başlamış gibi hissediyordum. Bu yalnızca üzüntü değildi; derinize işleyip orada kalan türden bir dehşetti, ailemle birlikte sıranın ne zaman bize geleceğini merak etmekti.”

Bir başka tanıdık, bir aile dostu, gözaltından fiziksel olarak bitkin bir hâlde döndü. Nurxat şöyle anlatıyor: “Kilo kaybetti ve bir deri bir kemik kaldı; güneş ışığının yokluğu, yiyecek eksikliği ve kampın içindeki ağır koşullar yüzünden düzgün yürüyemiyordu.” Serbest bırakıldıktan sonra bile gözetim devam etti. “Hükümet onu da ailesini de rahat bırakmadı.”

Birinci elden anlatımı, loş ışıklı ve aşırı sıkışık, her şeyden çok bir hapishaneyi andıran sıkı denetim altındaki bir ortamı tarif ediyor. Resmî olarak “yeniden eğitim kampı” olarak adlandırılsa da gerçeklik çok daha baskıcıdır: asgari yaşam alanı, dayanılmaz sıcak ve sürekli gözetim; buna ek olarak gardiyanların sürekli sözlü ve fiziksel istismarı, insanlık dışı muamele ve vahşet; bunların hepsi ezici bir kapatılmışlık ve umutsuzluk duygusuna katkıda bulunuyor.

Nurxat'ın amcası daha fazla adaletsizlikle karşılaştı. “6 yıl gözaltında tutulduktan sonra, serbest bırakıldığı gün, kötüleşen sağlık durumu nedeniyle bir hastaneye gönderildi. Tedavi sırasında, taburcu edilene kadar hareketini ciddi şekilde kısıtladılar; diğer hastaların hastane arazisi dışında serbestçe dolaşmasına izin verilirken o orada kilit altında tutuldu. Onu gözetimleri ve kontrolleri altında tutmak için kapalı kalmasını istiyorlardı. Sonra ailesini yoğun bir şekilde izlemeye başladılar. Oğlunun Uygurca konuşması yasaklandı; böylece kültüründen, yaşam biçiminden, halkından koparıldı. Bunun böyle kalmasını sağlamak için evlerini düzenli olarak ziyaret ediyorlardı.”

Bu kasıtlı kültürel silme, çocuğunun kendi mirasına yabancı olarak büyümesi ve asılsız aşırıcılık suçlamalarıyla damgalanması anlamına geliyordu.

Yan komşusu yıkıcı bir kişisel kayıpla karşılaştı. “Kocası bir gece bir kampa götürüldükten sonra dul kaldı. Öylece ortadan kayboldu.” Bu “gece yarısı kaybolmaları” o kadar yaygındır ki Sincan'daki her bir kişi, ailesinden ya da yakın sosyal çevresinden bu akıbete uğramış en az birini tanımaktadır. Bu, günlük bir olay, sapkın bir uygulama hâline gelmiş ve gündelik toplum içinde olağanlaştırılmıştır.

“Sizden kim bir kötülük görürse onu eliyle değiştirsin; buna gücü yetmezse [onu] diliyle [değiştirsin]; buna da gücü yetmezse kalbiyle [buğz etsin]; bu da imanın en zayıfıdır.”Sahih-i Müslim, Müslim bin Haccac en-Nisaburi, Kitap 1, Hadis 79

Günlük Ayrımcılık ve Gözetim

Uygurlar için gündelik hayat, amansız ırksal profilleme ve müdahaleci kitlesel gözetimle belirlenmektedir. Raporlar her yıl artan sayıda güvenlik kamerasından söz etmekte, hatta bazıları bugün her iki vatandaşa bir kamera düştüğünü iddia etmektedir. Nurxat şöyle aktarıyor: “Tren istasyonlarında etnik azınlıkları yerli çoğunluk olan Han Çinlilerinden ayırırlardı. Hanlar serbestçe çıkıp gidebilirdi, ama biz tam vücut aramasına tabi tutulurduk, valizlerimiz didik didik edilir, telefonlarımız taranırdı. Bu bana sürekli oluyordu. Dışarıda sokaklarda, her 150-200 metrede bir polis kontrol noktası olurdu. Beni hiçbir sebep yokken götürecekleri korkusunu hep yaşardım.”

Şöyle devam etti: “Otellerde kalmaya çalıştığımda polis kapımı çalıp beni sorguya çekerdi. Her seferinde. Bir keresinde, dinimizin uyuşturucuya yaklaşmamızı bile yasakladığını bildikleri hâlde bütün aileme zorla uyuşturucu testi yaptılar.” Bugün bile, yabancılar kendisine yaklaştığında zaman zaman paranoya ve huzursuzluk yaşıyor. “Şimdi bile telefonum titrediğinde ya da biri beklenmedik şekilde kapıyı çaldığında irkiliyorum. Ben ayrılmış olsam da sanki bedenim Sincan'dan hiç ayrılmamış gibi.”

Gözetimin büyük kısmı dijital yollarla sürdürülmektedir. “Her şeyi izlemek için Çin'in en popüler mesajlaşma uygulaması olan WeChat'i kullanıyorlar” diye açıkladı. WeChat, Tencent tarafından geliştirilen ve Çin'de mesajlaşma, sosyal ağ, mobil ödeme ve çeşitli günlük hizmetler için yaygın olarak kullanılan çok işlevli bir uygulamadır. Geçen yıl itibarıyla dünya genelinde 1,38 milyardan fazla aylık aktif kullanıcısı bulunmaktadır; bunların yaklaşık 845,4 milyonu Çin'dedir ve bu da ülke nüfusunun yaklaşık %60,1'ine karşılık gelmektedir. “Konuşmalarınızı dinliyor, mesajlarınızı okuyor, konumunuzu takip ediyorlar. Mesele yalnızca sosyal medya değil; bu bir kitlesel gözetim aracı.”

Eğitim ve Seyahat Kısıtlamaları

Eğitime erişim ve yurt dışına seyahat edebilme imkânı Uygurlar için sıkı bir şekilde denetlenmekte ve çoğu zaman bir zorlama ve kontrol aracı olarak kullanılmaktadır. Sincan dışında okuyan Uygur öğrenciler için Çin hükümeti, onları izlemek üzere sözde “rehber öğretmenler” atamaktadır. “Size bir polis memuru gibi davranan bir ‘rehber öğretmen’ atıyorlar” diye açıkladı. “Haftalık beyin yıkama oturumlarımız vardı, propaganda filmleri izliyorduk ve sanki doğrudan George Orwell'in 1984 romanından ilham almışlar gibi, ne öğrendiğimize ve ne hissettiğimize dair raporlar yazmak zorundaydık.”

Özgürlük ve daha iyi bir hayat arayışıyla yurt dışında okumak için pasaport talep ettiğinde, süreç ayrımcılık ve ırkçılık nedeniyle kasıtlı olarak engellendi. “Değerlendireceklerini söylediler ama hiçbir şey olmadı. Bana yardım etmeye çalışan Uygur rehber öğretmen bile fakülte başkanının onay vermeye isteksiz olduğunu söyledi; oysa o beni hiç görmemişti bile.” Hayal kırıklığına uğramış ama kararlı bir şekilde, ilerlemenin tek yolunun üniversiteden tamamen ayrılmak olduğunu fark etti. “Sırf onların kontrolünden kurtulmak için üniversiteden ayrılmak zorunda kaldım. Ancak o zaman pasaport başvurusu yapabildim.”

Ancak bu süreç bile engellerle doluydu. “Sadece onayı almak için ailem 10.000 CNY'den (1.400 USD) fazla rüşvet ödedi” diye hatırladı. “Bir fikir vermesi açısından, o dönemde iyi bir iş size ayda 3.000 CNY (410 USD) kazandırırdı.” Turfan polis karakolunda ise başka aşağılanmalar onu bekliyordu. “Komünist Parti'ye sadakatimi kanıtlamak için bana bir ‘güvence mektubu’ yazdırdılar. Sonra polis şefi benden onlar için casusluk yapmamı istedi. Bunu reddettiğimde hakkımda bir dosya açtılar. Bugün bile nedenini bilmiyorum; tek bir suç bile işlemedim.”

“Böylece, ey rahipler, yoksullara para verilmemesinden dolayı yoksulluk yaygınlaştı. Yoksulluk yaygınlaşınca hırsızlık yaygınlaştı. Hırsızlık yaygınlaşınca kılıç kullanmak yaygınlaştı. Kılıç kullanmak yaygınlaşınca öldürmek yaygınlaştı, öldürmek yaygınlaştı, yalan yaygınlaştı, yalan yaygınlaşınca gıybet yaygınlaştı. Gıybet yaygın olduğu için ömürleri ve güzellikleri azaldı.”Dīgha Nikāya 26 (Cakkavatti Sutta), 4. Bölüm

Çin Sınırlarının Ötesinde Zulüm

Çin'den ayrıldıktan sonra bile geçmişi peşini bırakmadı; dijital kıskaç sürdü, hatta daha da sıkılaştı. Özgürlük, daha iyi bir hayat ve memleketinde maruz kaldığı ayrımcılık ve ırkçılıktan kaçış arayışıyla, yurt dışında okumak için Ocak 2022'de Avustralya'ya taşındı. “Avustralya'daki ilk yılımda, iki üç günde bir WeChat görüntülü aramalarıyla beni rahatsız ettiler. Beni izlemek, gözetlemek istiyorlardı; burada tanıştığım Uygurları soruyor ve Avustralya'daki Uygur diasporası hakkında bilgi toplamaya çalışıyorlardı.”

Kontrol ve sürekli taciz bununla da kalmadı. “Bir Kurban Bayramı'nda bir memur, yurt dışındaki Uygur topluluğu hakkında bilgi karşılığında WeChat üzerinden bana ‘hediye’ olarak 500 CNY (70 USD) gönderdi; yani bir rüşvet. Kabul etmedim.” Sonunda karşı koyduğu an bu olaydan sonra geldi. “Onlara şöyle dedim: ‘Ben Çin Cumhuriyeti'nin yasalara uyan bir vatandaşıyım ve mahremiyet hakkım var.’ Bunu onların kendi siyasi dillerini kullanarak söyledim ve bundan sonra geri çekildiler.” Ailesinin durumu ise hâlâ vahim. “Annem ve babam hâlâ Sincan'da yaşıyor ve her gün onlar için korkuyorum. Artık sessizlik içinde yaşıyorlar, konuşmaktan korkuyorlar, benimle bile. Seslerindeki temkini duyabiliyorum. Bu, onlar için dilediğim hayat değil.”

Mazlumların Sesi

Bu kişisel tanıklık, Çin'in Uygur Müslümanlara yönelik baskısının insani bedelini çarpıcı bir şekilde gözler önüne sermektedir. Manşetlerin ve istatistiklerin ötesinde, bu yaşanmış deneyimler Sincan'da meydana gelen insan hakları ihlallerinin ciddiyetini göstermekte ve inançları, kimlikleri ve boyun eğmeyi reddetmeleri nedeniyle hedef alınan bütün bir halka yaşatılan derin acıyı, korkuyu ve adaletsizliği açığa çıkarmaktadır.

Ahmedi Barış ve Nur Dini'ne inanan biri olarak, her insanın onurlu bir şekilde yaşama, özgürce ibadet etme ve korkmadan hakikati söyleme konusunda Allah vergisi bir hakka sahip olduğuna inanıyoruz. Mazlumların yanında yalnızca sözle değil, eylemle de duruyoruz. Adaletsizliği ifşa eden medya kampanyalarından yeryüzünde ilahi adaleti savunmaya kadar, sesi olmayanların sesi olmak ve hikâyelerinin dünyanın dört bir yanında duyulmasını ve belgelenmesini sağlamak için çalışıyoruz. Abdullah Haşim Eba Sadık'ın öğrettiği gibi, insanlıktan çalınanı geri getirmeye çağrılıyoruz: hakikati, onuru ve susturulanların ilahi haklarını.

Uygurlara yönelik zulüm münferit bir adaletsizlik değildir; Allah'ın seçimiyle değil, zalimler tarafından yönetilen bir dünyanın işaretidir. Onların hikâyeleri, Muhammed Ailesi'nin tarihsel acılarını yansıtmaktadır: dışlanmış, hapsedilmiş ve şehit edilmiş, ancak sonunda nuru taşımak için Allah tarafından seçilmiş olanlar.

Nurxat'ın yolculuğu yalnızca bir siyasi baskı hikâyesi değildir; çalınmış bir çocukluğun, parçalanmış ailelerin, kas hafızasına dönüşen korkunun hikâyesidir. Ve yine de aynı zamanda bir direniş hikâyesidir. Etrafındaki dünya onu silmeye çalışırken bile inanca, kültüre ve onura tutunmanın hikâyesi.

Onun tanıklığı yalnızca bir acı çığlığı değildir; görevimizin çarpıcı bir hatırlatıcısı ve bir uyandırma çağrısıdır. Hâlâ sesi olanlarımıza: onu kullanalım. Hâlâ ayakta durabilenlere: mazlumların yanında duralım. Çünkü böyle bir zulüm karşısında sessiz kalmak suç ortaklığıdır, dilsiz şeytan olmaktır. Ve İlahi Adil Devlet vizyonunda, adalet hüküm sürmedikçe barış olamaz.

“Ve gökten bir münadi şöyle seslenecek: “Ey insanlar! Emiriniz falancadır ve o, zulüm ve haksızlıkla dolduğu gibi yeryüzünü adalet ve hakkaniyetle dolduracak olan Mehdi'dir.”Mu'cem Ehadis el-İmam el-Mehdi, Şeyh Ali el-Kurani, Cilt 1, s. 329-330