Haberler4 dk okuma

İnancın Bedeli: Babil'den Genç Bir Radyoloji Üniversite Öğrencisi Özgürlüğünü Nasıl Kaybetti

Metin Türkçe okunuyor

Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun

Şii Müslüman bir çevrede yetişen Mursal, Mart 2025'te çeşitli ülkelerden takipçiler kazanmış bir azınlık dinî hareketi olan Ahmedi Barış ve Nur Dini'ni benimsedi. Bu inanca katılan pek çok mümin gibi o da silaha sarılmadı, protesto düzenlemedi ya da şiddete kışkırtmadı. Sadece inançlarını kişisel sosyal medya hesaplarında barışçıl bir şekilde paylaştı. Ancak bunu izleyen şey barışçıl bir diyalog olmadı. Bunu izleyen şey cezaydı.

Yazan Jamal Al-Nahedhi

Kütüphanem

İfade özgürlüğü ve din özgürlüğünden çoğu zaman temel insan hakları olarak söz edilir. Oysa dünyanın pek çok yerinde kişinin inançlarını ifade etmesi hâlâ ağır sonuçlar doğurabilir. Manşetlerin ve hukuki terimlerin ardında, kişisel bir tercih yüzünden hayatları köklü biçimde değişen gerçek insanlar vardır.

Bu, genç bir adamın hikâyesi ve özgürlüğün ne kadar kırılgan olabileceğinin bir hatırlatıcısıdır.

Henüz 25 yaşındaki Mursal Khalfa, umut vadeden bir hayatın eşiğindeydi. Hâlen Irak'taki Babil Üniversitesi'ne kayıtlıdır ve iyileştirmeye ve hayat kurtarmaya adanmış alanlar olan Radyoloji ve Ultrason üzerine uzmanlaşarak son sınıfında okumaktadır. Arkadaşları ve ailesi onun istikrarlı bir kariyer kurmasını, belki bir aile kurmasını ve topluma katkıda bulunmasını bekliyordu.

Mursal Khalfa
Mursal Khalfa

Fakat son derece kişisel bir karar verdiğinde hayatı farklı bir yöne saptı: yeni bir inancı seçti.

Şii Müslüman bir çevrede yetişen Mursal, Mart 2025'te çeşitli ülkelerden takipçiler kazanmış bir azınlık dinî hareketi olan Ahmedi Barış ve Nur Dini'ni benimsedi. Bu inanca katılan pek çok mümin gibi o da silaha sarılmadı, protesto düzenlemedi ya da şiddete kışkırtmadı. Sadece inançlarını kişisel sosyal medya hesaplarında barışçıl bir şekilde paylaştı. Ancak bunu izleyen şey barışçıl bir diyalog olmadı. Bunu izleyen şey cezaydı.

İnancını kamuoyu önünde ifade ettikten sonra, bildirildiğine göre kendisine en yakın kişilerin, yani aile üyelerinin, komşularının ve sosyal çevresindeki insanların düşmanlığıyla karşılaştı. Ardından suçlamalar geldi: yeni bir din benimsemek, onu internette tanıtmak ve dinî şahsiyetlere hakaret etmek.

Kısa süre içinde durum toplumsal baskının ötesine geçti.

Kimliği bilinmeyen bir kişi ulusal güvenlik makamlarına şikâyette bulundu. Olaya ilişkin anlatımlara göre evi izinsiz olarak basıldı. Tutuklandı, gözaltında tutuldu ve sonunda dinî inançlarını ifade ettiği için bir yıl hapis cezasına çarptırıldı. Nihai kararı vermeden önce hâkim, Mursal'a inancından vazgeçmesi hâlinde davayı sonlandırma fırsatı tanıdı. Mursal bunu üç ayrı kez reddetti.

Birleşmiş Milletler organlarına sunulan raporlar, birçok ülkede bu hareketin mensuplarına ve diğer azınlık gruplarına yönelik keyfi tutuklama, tehdit ve saldırı vakalarını anlatmaktadır.

Uluslararası hukuk bu konuda açıktır. Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 18. maddesi, inançları kamuya açık ya da özel olarak ifade etme hakkı da dâhil olmak üzere düşünce, vicdan ve din özgürlüğü hakkını güvence altına alır. Ancak sahadaki gerçeklik çoğu zaman farklı bir hikâye anlatır.

Son değerlendirmelerde Irak din özgürlüğü konusunda düşük notlar almış ve bu durum azınlık toplulukların süregelen zorluklarını gözler önüne sermiştir. Azınlık Sorunları Özel Raportörü'nün 2002'den bu yana BM Genel Kurulu'na sunduğu rapora göre Irak makamları, Irak'ta hükümet tarafından desteklenen Şii dinî kurumuna yönelik kamuoyu önündeki eleştirileri nedeniyle Ahmedi Barış ve Nur Dini mensuplarına karşı sürekli bir baskı uygulamıştır. Bunun sonucunda inancın kurucusu İmam Ahmed El-Hasan ve takipçileri ağır zulme maruz kalmıştır. Şii milisler ve dinî kurumun temsilcileri hareketi sapkın ilan etmiş ve kamuoyu önünde İmam Ahmed El-Hasan'ın öldürülmesi çağrısında bulunmuştur.

2022'den bu yana inancın yaklaşık 40 Iraklı mensubu ülkeyi terk etmek zorunda kalırken, tahminen 157 mensup Irak'ta kalmaya devam etmektedir. Yalnızca 2023-2024 döneminde inancın takipçileri 10 milis saldırısı olayı, 6 hapis vakası ve 4 polis sorgusu bildirmiştir. Ayrıca 15 mensup, hükümet destekli milislerden ölüm tehditleri aldığını bildirmiştir. Bunlara ek olarak, inanç mensuplarının güvenlikleri için pazarlık yapmaya zorlandıkları ve ancak inançlarından vazgeçeceklerine ve gelecekte inançları hakkında konuşmayacaklarına söz verdikten sonra serbest bırakıldıkları 2 silahlı adam kaçırma vakası bildirilmiştir.

Dünyanın dört bir yanında, yeni ya da azınlık dinî hareketlerine mensup bireyler, inançları ana akım geleneklerden farklı olduğu için tutuklama, toplumsal dışlanma ve şiddete maruz kaldıklarını bildirmiştir. Bazı durumlarda gizlice ibadet etmeye ya da evlerini tamamen terk etmeye zorlanmışlardır.

İlke ile uygulama arasındaki bu gerilim, insanlık hakkında temel bir gerçeği ortaya koyar:

Kâğıt üzerine yazılan haklar, gerçek hayatta insanları her zaman korumaz.

Mursal'ınki gibi hikâyeler bizi rahatsız edici sorularla yüzleşmeye zorlar.

Özgürlük yalnızca çoğunluk için varsa ne anlama gelir? Adalet, inançlar değiştiğinde ortadan kayboluyorsa ne anlama gelir? İnsanlık, merhamet dinin sınırlarında duruyorsa ne anlama gelir?

Söz konusu rapora göre son yıllarda çok sayıda mümin, aile üyelerinden ve daha geniş toplumdan gelen zulme, tacize ve toplumsal kınamaya katlanmak zorunda kalmıştır. Ayrıca yalnızca inançlarını barışçıl bir şekilde yaşama haklarını kullandıkları için evlerine yönelik silahlı milis saldırılarına, polis müdahalelerine ve hapis cezalarına maruz kalmışlardır. Irak'taki Ahmedi Barış ve Nur Dini takipçileri, din özgürlüğüne ilişkin temel hakları 111 Sayılı Irak Ceza Kanunu'nun 372. maddesiyle zedelendiği için sürekli bir korku ortamında yaşamaktadır. Bu hüküm, kutsal sayılan dinî sembollere, şahsiyetlere ya da inançlara “hakaret” olarak kabul edilen görüşlerin kamuoyu önünde ifade edilmesini suç olarak tanımlamaktadır. Kanun, üç yıla kadar hapis ya da para cezası dâhil ağır yaptırımlar öngörmektedir. Uygulamada 372. madde, özellikle inançları resmî olarak tanınan dinî yorumlardan farklı olan bireylere karşı çoğu zaman seçici ve ayrımcı bir şekilde uygulanmış; dinî azınlıkları kısıtlamak ve inancın barışçıl ifadelerini bastırmak için kullanılmıştır.

Mursal'ın hikâyesi, uluslararası gözlemcilerin belgelediği daha geniş bir gerçekliği yansıtmaktadır: bazı bölgelerde azınlık dinlerinin mensupları, sadece inançlarını yaşadıkları için taciz, hapis ve şiddetle karşı karşıya kalmaktadır. Mursal'ın davası münferit değildir. Din özgürlüğü ve insan onuru üzerine verilen daha büyük, küresel bir mücadelenin içinde yer almaktadır. Bu tür insanlık dışı koşullar modern çağımızda daha ne kadar sürecek?