Söyleşiler11 dk okuma

Nation of Islam'dan Mehdi'ye: Bir Adamın 71 Yıllık Hakikat Arayışı

Metin Türkçe okunuyor

Özgün makaleyi The Divine Just State sitesinde okuyun

Yoğun hayat deneyimleri ve manevi yolculuğu onu Mehdi'ye götüren Afro-Amerikalı Hussain Lateef Kareem ile söyleştik.

Yazan Ailia Muhammad

Kütüphanem

ABD'de doğup büyüyen 71 yaşındaki Hussain Lateef Kareem, bir ömrü hakikatin peşinde geçirdi. Nation of Islam ile aile bağları bulunan Hristiyan bir haneden gelen Hussain'in inanç yolculuğu hiç de düz bir çizgide ilerlemedi. Farklı İslami mezheplerde yol almaktan yol boyunca her şeyi sorgulamaya kadar, hikâyesi Allah arayışına dair yalın ve güçlü bir tanıklıktır. Deneyimlerini açması için onunla oturup konuşma onuruna eriştik; çünkü inançla boğuşmanın ne demek olduğunu bilen biri varsa, o da Hussain'dir.

Ahmedi Barış ve Nur Dini'nin pek çok farklı geçmişten gelen mensupları var. Bir önceki özel söyleşimizde, bu hareketin mensubu olan trans bir kadın Maria Covey ile konuşmuştuk. Onun yolculuğu sayesinde LGBTQ topluluğunun inanç alanında karşılaştığı zorlukları daha derinden anladık.

Şimdi bu özel söyleşide Hussain Lateef Kareem'e dönüyoruz. Onun gözünden, Nation of Islam'ın pek çok Afro-Amerikalının kimliğini şekillendirdiği '70'ler ve '80'lerde ABD'deki Siyahi bir Müslümanın zorluklarını anlamaya başlayabiliriz. Onun hikâyesi; iman, kimlik ve çoğu zaman onu bunlar arasında seçim yapmaya zorlayan bir dünyada sürekli anlam arayışının hikâyesidir.

Ayrıca dini, İran'ı devrimden önce ve sonra görmüş bir adamın gözünden görme fırsatı buluyoruz; hem Hristiyanlar hem de Müslümanlar için kilit öneme sahip iki şahsiyet olan Martin Luther King Jr. ve Malcolm X suikastlerini yaşamış bir adam. 71 yıldır Mehdi'yi ve hakikati arıyor. Ve şimdi, bir ömür süren soruların ardından, sonunda onları bulduğunu söylüyor.

Bu, hayat deneyimi en az iman arayışı kadar yoğun olan bir adamın güçlü bir tanıklığıdır.

Dini geçmişiniz neydi?

Annem beni Yehova Şahidi olarak yetiştirdi. Babam ise herhangi bir mezhebe bağlı değildi. Bir keresinde çok önemli bir şey söylemişti, Allah ruhunu kutsasın. Ona Allah ve din hakkında soru sorduğumda, “Dur bakalım evlat. Konu Allah ve din olduğunda, kendi araştırmanı kendin yaparsın” dedi.

Yaklaşık 10 yaşındaydım ve bu beni sarstı.

Sabah kalkıp arkadaşımın Baptist kilisesine giderdim ya da bir Katolik kilisesine gidip öğrenmeye çalışırdım. “Anne, farkı ne? İkisinin de Kutsal Kitabı aynı” derdim. Kendi araştırmamı yaptım. Bu beni açık fikirli ve arayış içinde tuttu.

Nasıl Müslüman oldunuz?

İslam'ı araştırmaya karar verdiğimde 19 yaşındaydım… İster inanın ister inanmayın, olan şuydu: Liseyi bitirmiştim ve birkaç ev arkadaşımla yaşıyordum. Abdullah adında bir öğretmen uğrar ve ev arkadaşlarımı Kur'an'la tanıştırırdı. Arkadaşlarım Kur'an okurken ben Kutsal Kitap okurdum. “Bizimle okumak ister misin?” dediler. “Önce Kutsal Kitap'ı bitireyim, sonra Kur'an'a geçerim” dedim.

Okumayı bitirdikten sonra onu ziyaret edecektik. Onu aramaya çalıştık, ama sonra şok edici bir haber aldık… az önce şehit edilmişti. “Ne? Ne demek öldü?” dedik. Bir ‘toplumsal çatışma’ (communalism conflict) olduğunu söylediler. Araştırdık ve bunun Hindular ile Müslümanların çatıştığı durum olduğu yazıyordu. Kendi kendime, Amerika'da mı? dedim.

Ortada şüpheli bir şey olduğunu biliyorduk. İnsanları İslam'a döndürüyordu ve '70'lerin Amerika'sı çok hoşgörüsüzdü. Neler olduğunu araştırmak için oraya gittik. Dönüş yolunda ev arkadaşım, “İsa'yı seviyorsun, değil mi? Onu inançları yüzünden öldürdüler. Bu İsa'nınkine çok benzemiyor mu?” dedi. Ve fark ettim ki evet, buna benziyordu. Bu bir işaretti. O noktada İslam'ı araştırmaya karar verdim.

Müslüman olurken hangi zorluklarla karşılaştınız?

O yola girecek kadar cesur çok fazla Siyahi Amerikalı yoktu. Bu yüzden benim için bunu düşünmek bile samanlıkta iğne aramak gibiydi. Terminolojiye aşina olmanız gerekiyordu. O zamanlar soru şuydu: “Siyahi Müslüman mısın yoksa Ortodoks mu?”

Ortodoks, geleneksel İslam anlamına geliyordu; Sünni ya da Şii düşünce ekolünü takip etmek. Ya da Siyahi Müslümandınız; İslam'ın Amerikanlaştırılmış bir versiyonu, mezhepsel bir kol. Bu da Nation of Islam'dan olduğunuz anlamına geliyordu. Sadece “Ben Müslümanım” derseniz, insanlar Nation of Islam'dan olduğunuzu varsayardı. Açıklamanız gerekirdi: “Hayır, ben Ortodoks bir Müslümanım.”

Siyahi Müslümanlar Kur'an okumalarıyla değil, Kutsal Kitap'ı yeniden yorumlamalarıyla tanınırdı. “Allahu Ekber” ve “Elhamdülillah” gibi Müslüman ifadeleri ve “Esselamu Aleyküm” gibi yaygın selamlaşmaları kullanırlardı, ama bunların hepsi çok yüzeyseldi, özü değil.

Ortodoks olmak, Hac için Mekke'ye gitmeye kendini adamak, imanın şartlarını bilmek ve Hz. Muhammed'in tarihini anlamak demekti. Siyahi Müslümanlar ise esasen Elijah Mohammed'i alıp onu Hz. Muhammed'in yerine koymuşlardı. Daha fazlasını bilmiyorsanız kafa karıştırıcıydı. Günümüzde Elijah Mohammed hakkında çok az konuşuluyor, ama '70'lerin başında bu büyük bir olguydu.

Elijah'nın kendisi de Ahmediyye hareketinden etkilenmişti. Gulam Ahmed, Orta Doğu'da, Pakistan'da ve diğer geleneksel Müslüman ülkelerde tepkiyle karşılaşıyordu. Ahmediyye'nin ABD'de “davet” yayılmasında büyük payı vardı ve Elijah Mohammed'le ilgilendiler. Onu Nation of Islam'ı başlatmaya teşvik ettiler. İslam daha yaygın hale geldikçe, Müslüman olmanın ne anlama geldiğine dair anlayış da değişmeye başladı.

Kareem Abdul-Jabbar ülke çapında tanınan bir basketbolcuydu. Washington'daki Ortodoks bir Müslüman grupla saf tuttu ve çok geçmeden insanlar onu sorgulamaya, Yahudilerden nefret edip etmediğini sormaya ve ona başka önyargılı sorular yöneltmeye başladı. Profesyonel bir sporcu olarak bu mercek altına alınmayla başa çıkmak zorundaydı. Jamal Wilkes, Muhammed Ali; bunlar sahneye çıkan ve İslam'ın mesajını yayan Siyahi Müslümanlardı. Bu, Amerika'da, özellikle yerli Siyahi halk arasında bir akım haline geliyordu.

Kuzey Amerika İslam Partisi'nin uluslararası alanda, özellikle Orta Doğu'da ve Hint-Pakistan'da yaşanan İslami rönesans hareketiyle derin bağları vardı. Washington D.C.'ye taşındığımda konuşmalarına ve mangal buluşmalarına katılırdım; orada İslam'ın yönünü etkilemeye aktif olarak çalışıyorlardı.

Bu noktada bir sorun olduğunu fark ettim. Bir zamanlar dünyanın her köşesine yayılmış bir dinden söz ediyorduk, ama işte buradaydık, İslam'ı “yeniden canlandırmaya” çalışıyorduk. Dünya çapında İslami liderlikte ciddi bir sorun vardı. Kendime sordum: “İslam bu kadar büyükse, ne oldu? Bu, büyük ilkelere sahip olağanüstü bir din; o halde neden çöktü? Ne yanlış gitti?”

Sünni bir Müslümandan Şii bir Müslümana nasıl dönüştünüz?

Hussein ve eşi
Hussein ve eşi

İran Devrimi sırasında Houston'daydım. 21 yaşındaydım. 1979'dan önce Dr. İbrahim Yazdi Houston'da toplantılar düzenler, İran Şahı'nın tahttan indirilmesinden söz ederdi. Humeyni ile birlikte bir hareket ivme kazanıyordu ve onu destekliyorlardı. Görüştüğüm bir diğer kişi de o dönemin tanınmış yazarı ve aktivisti Dr. Şeriati'ydi. İran Devrimi gerçekleştiğinde Yazdi, İran'ın ABD büyükelçisi oldu.

Bu adamları tanıyorduk. Çocuklarını tanıyorduk. Bu toplantılarda bize Ehl-i Beyt'i, onların sözlerini ve Muhammed'in ve Muhammed'in Ailesinin kim olduğunu öğrettiler. Şii İslam'la işte o zaman tanıştım.

Müslümanların, Hz. Muhammed'in ailesinin öğretilerine karşı çıktıkları için güç ve kontrol bakımından itibarlarını kaybettiklerini işte o zaman fark ettim.

İslam'la tanışmam devrimci bir tanışmaydı ve dünya görüşümü tamamen değiştirdi. Sünni gruplar bana çözümün kendilerinde olduğunu söylerdi, ama bu çözümde İmam Mehdi yoktu. Mehdi'nin geleceğine dair bir anlayış yoktu. Öte yandan İran, “Öncülük ettiğimiz bu devrim İmam Mehdi'yi geri getirecek. Şah'ı devirin, İmam'a yer açın” derdi. Sürekli “Mehdi, Mehdi, Mehdi” derlerdi.

Ve sonra, bir noktada aniden her şey raydan çıkmış gibi göründü. Hamaney iktidara geldiğinde bir değişim oldu ve bu her şeyi değiştirdi. Bir Amerikalı olarak benim için Şii İslam'ı gerçekten öğrendiğim zaman buydu. Bazı alimlerle yakın ilişkilerim vardı, ama dediğim gibi, Hamaney kontrolü ele geçirince tam bir değişim yaşandı. Ehl-i Beyt'in öğretilerinin önemini azaltmaya ve Sünnileri yatıştırmaya çalışmaya başladılar. Şii Müslümanlar ve din adamları için her şey son derece siyasi hale geldi.

İmam Mehdi'yi ve zuhurunu ne zaman araştırdınız? Cevabı ana akım On İki İmamcı Şii İslam'da buldunuz mu?

Sonunda şunu söylediğim bir noktaya geldim: “Eğer bir İmam Mehdi varsa… eğer onun çağında yaşıyorsak, o zaman en önemli şey budur. Buna odaklanmamız gerekiyor. Bizden ne istediği konusunda daha kesin olmamız gerekiyor. Onu tanımak zorundayız.”

İmran Hüseyin'i ve Şii din adamlarının materyallerini dinliyordum. Ondan bahsederlerdi, ama zuhuru, gelişi ve alametleri tamamen belirsizdi. “Bir dakika, neden kimse bilmiyor?” diye düşünürdüm. Bir Hristiyan olarak hayal kırıklığına uğramıştım, çünkü onların bütün dini “Sadece İsa'nın gelişini bekleyeceğiz” üzerine kuruluydu. Şimdi de Şii Müslümanlar bana “İmam Mehdi'ye inanıyoruz, ama sadece bekleyeceğiz” diyordu.

Sürekli şöyle düşünüyordum: “Onunla tanışmak, onu görmek için bir fırsat olmalı. Özellikle tüm bu savaşlar ve siyasi çatışmalar yaşanırken bir yerlerde olmalı.” İşte o zaman Şii din adamlarının otoritesini sorgulamaya başladım. Bu Şii liderler gerçekten onunla konuşuyor muydu? Onlara rehberlik ediyor, onları doğru yöne mi yönlendiriyordu? Kendime, “Umarım öyledir” dedim. Zihnimin bir köşesinde durumun böyle olmasını umuyordum. Ama sonra kabul edemeyeceğim şeyler görmeye başladım. İran'da genç bir kadının saçının birazını gösterdiği için öldürüldüğü zamanı hatırlıyorum. Arkadaşlarıma gidip şöyle dedim: “Bu ne? Amerika'da polis şiddetini biliyoruz; bu İran'da nasıl olabilir? İnsanlarımıza böyle davranamayız. İş çok ileri gidiyor.” Bu tür şeyler gerçekten içime şüphe tohumları ekti.

Ve biliyordum… “Dinde zorlama yoktur” (Bakara Suresi: 256).

Bunun Müslüman dünyasında gerçek bir uygulaması neredeydi? Bu dini bağnazlara bakınca, buna inanmadıkları açıktı. Otorite figürleri haline gelip istediklerini yapabileceklerine inanıyorlardı. İslam dininden şüphe etmeme yol açan sorular bunlardı. Humeyni'yi severdim. Yapması gerekeni yaptığını düşünüyordum. Yani barışçıl bir adam gibi görünüyordu. Savunduğu şeyler yüzünden ülkelerden sürülmüştü. Halk onu destekledi. Ama yönetimi ele geçirdiği anda din adamlarından hiçbir merhamet görmedik; insanları asıyor, idam ediyorlardı. Din adamlarının sözde teokratik bir devletin uygulayıcı kolu haline gelmesi şok ediciydi. Ve onların “Hey, İmam Mehdi, devletini hazırladık. Buradan sonrasını sen devral” dediklerini hiç görmedik. Yolculuğum işte orada bir dönüş yaptı.

Nation of Islam'da akrabalarım vardı. Hint-Pakistan dünyasındaki Cemaat-i İslami gibi milliyetçi hareketleri biliyordum. Bu fikirlerin kalbimi zehirlemesine asla izin vermedim. Hanbeli, Şafii, Maliki; evrensel bir Şeriat yok. Pek çok farklı türde İslam. Tüm Müslümanlar için evrensel bir standart oluşturma fırsatı yoktu. Kimsenin cevabı yoktu.

Kaim Abdullah Haşim Eba Sadık'ın Davetiyle nasıl karşılaştınız?

Son birkaç yıldır İmam Mehdi'nin alametlerine odaklanıyordum. Çeşitli grupları ve bu alametlere dair yorumlarını karşılaştırıyor, anlamlarını kavramaya çalışıyordum. Filistin çatışması yaşandığında başımı eğip dua ettim ve şöyle dedim: “Ey Allah'ım, bu an görmezden gelinemeyecek kadar büyük. Bu bir alamet olmalı. Bu dünya olayları, İmam Mehdi'nin işin içinde olmayacağı kadar küçük değil.”

Araştırmama devam ederken kendime, O bir yerlerde olmalı, dedim. İmam Mehdi'nin gelişi hakkında bir şeyler bilen biri olmalıydı. Şii alimlerin bu konuyu ele almasını bekleyip durdum, ama her zaman söylediklerinin ötesinde hiçbir şey söylemediler: “O geldiğinde şu olacak” ya da “O vardığında bu olacak.” Yeni bir şey yoktu.

Alimler geleceği tahmin etmeye çalışıyordu. İmran Hüseyin de öyle. Ama tahminleri hiçbir zaman doğru çıkmadı. Bir gün genç bir Müslüman kardeşle Şii inancı ve İmam Mehdi hakkında konuşuyordum. “Ha evet, kendine Mehdi diyen bir adam var. Deli biri” dedi. “Öyle mi? Neden bana videosunu göndermiyorsun?” dedim. Bana School of Divine Mysteries'ten videolar gönderdi.

Onları izledim. Başlığı gördüm: The Mahdi Has Appeared? Aman Allah'ım. Bu çok ama çok ilginçti. “Vay, ele aldığı konular…” diye düşündüm. Kutsal Kitap'ı herkesten iyi, Tevrat'ı herkesten iyi ve Kur'an'ı herkesten iyi bildiğini iddia ediyordu. Tiffany ile Kutsal Kitap'ın bazı yönleri hakkındaki derslerinden birini izlediğimi hatırlıyorum. Kendimi her zaman keskin zekâlı bir Kutsal Kitap araştırmacısı olarak görmüştüm, ama o bana “Vay, bu derin. Tamam… Kitab'ı benden iyi biliyor!” dedirten şeyler ortaya koydu. Kutsal Kitap'taki konular çok kafa karıştırıcı olabilir, ama o bunları bağlamıyla birlikte açıkladı. İmam Mehdi'nin tüm dünya için geleceğini biliyordum; o halde neden tüm dünyayı bilmesin ve İbrahimi dinleri birleştirmesin?

Ahmedi Barış ve Nur Dini'ni anlamaya başladığınızda, sizi bunun Allah'a giden gerçek yol olduğuna ikna eden ne oldu?

Eba Sadık bize Yedi Ahdi öğrettiğinde, “Bu çok derin! Adem'in ve çocuklarının yeryüzündeki yolculuğunu ve biz insanların manevi ilerleyişini açıklamanın en net yolu bu” dedim.

Bu aynı zamanda Müslümanların neden bu kadar saptığını da açıklıyordu. Altıncı Ahit artık tercih edilen ahit değildi ve Allah bize Yedinciyi getirmek zorundaydı. Eba Sadık'ın öğretileri bir felsefe olarak o kadar derin, apaçık ve etkileyiciydi ki.

Eba Sadık Kur'an'ın tahrifini anlattığında… bu aklımı tamamen başımdan aldı. “Tamam, bu çok mantıklı” dedim. Kur'an'ın değişmediği anlatısı mı? Yani hepimiz daha iyisini biliyoruz. Bunu araştırdım; Tusi ve Müfid gibi Şii alimler kendi dönemlerinde Kur'an'ın eksiksizliğini tartışırlardı. Yani Kur'an'ın eksiksiz olmadığı fikri… Şiiler için yeni bir şey değil! Peki neden buna inanmıyorlar? Çünkü siyasi ulema Sünni kardeşlerini kazanmak istiyor, bu yüzden “Kendi öğretilerimizin önemini azaltalım” dediler. Artık eksik olduğunu söylemiyorlar.

Eba Sadık göz açıcı oldu. Allah onu bana, olumsuz görüşe sahip insanlar aracılığıyla yönlendirdi. Ama kehanetlerin dünyanın karmaşayla dolu olacağını söylediğini fark edecek kadar bilgim vardı. Ve bu karmaşa çağında gençliğin aracı nedir? Televizyon, medya, internet; hepsi insanların kafasını karıştırmak ve dikkatini dağıtmak için kullanılıyor. Bana göre bu dâhiceydi. “İmam Mehdi internette mi? Bu dâhice!”

İslam Alimlerine Eba Sadık'ın Davetini sorduğunuzda size nasıl karşılık verdiler?

Hz. Muhammed'in vasiyetinden söz ettiğinizde, bu kimsenin dokunmak istemediği konudur. Bir ileri bir geri giderlerdi, ama vasiyeti gündeme getirdiğim anda konuşmayı keserlerdi. “Tamam, burada neler olduğunu anlıyorum… suçlusunuz!” dedim.

Irk ve Kimlik, dine bakışınızı etkileyen temalar. Bu Davete gelmek sizin için bunu nasıl etkiledi?

Irkçılık ve İslam… Malik El-Şabaz bir keresinde ırkçılık sorununu İslam'dan başka çözebilecek hiçbir din bilmediğini söylemişti. Bu yüzden İslam'a geçen pek çok Müslüman, Siyahi Müslümanlar, İslam'ın çözüm olduğunu her zaman yürekten benimsediler.

Son zamanlarda tarihi derinlemesine incelediğimizde, Arapların aslında zaman zaman Siyahilere karşı en ırkçı kesim olduğunu görüyoruz. Hz. Muhammed'den (O'na ve Ailesine Selam Olsun) aktarılan, lideriniz siyahi olsa ve sizden daha takvalı olsa ona uymanız gerektiğini söyleyen pek çok hadis var.

Derin sözler. Bu meseleyi gündeme getirdi, çünkü ırkçılık onun zamanında bir sorundu.

Elçilerini Habeşistan'a gönderdi. Eba Sadık'ın daha fazlasını açığa çıkaracağını biliyorum. Hakkında daha fazlasını duymak için sabırsızlandığım konular var.

Hussein Lateef kardeşi dinledim. Zaman zaman yolculuğunun inişli çıkışlı anlarını hatırlayıp yüksek sesle gülüyordu. Başka zamanlarda ise bulduğu İmam'dan söz ederken sesi hayranlık ve saygıyla alçalıyordu.

Hussein kardeşin hikâyesi bir sabır ve sebat dersidir: Etrafımızdaki kaos seslerini, bizi statükoya çeken, kitlelere uymamız için ısrar eden sesleri dinlemeyi reddetmek. Bunun yerine o, Allah'a iman ve güven gösterdi ve bunu yaparak en başından beri aradığını bildiği adamı buldu.

Bu ilham verici anlatımı bizimle paylaştığı için kendisine minnettarız. Bu Davete bağlılıkları ve hepimizin yanında durduğu İmam'a, Kaim Abdullah Haşim Eba Sadık'a sarsılmaz imanları için kendisine ve eşi Valerie'ye teşekkür ediyoruz.